Anayasa Mahkemesi, yayımladığı 1.037 kararda bu başlıkta 1.108 şikâyet inceledi ve 157 şikâyette ihlal buldu. Aşağıda sonuçların dağılımı, Mahkemenin bu konuda en çok dayandığı ilke paragrafları, ret nedenleri ve ihlal kararlarındaki giderimler yer alıyor. Sayılar yalnızca yayımlanan kararlara aittir; Mahkemenin sonuçlandırdığı bütün başvurular içinde ihlal oranı çok daha düşüktür.
Anayasa Mahkemesi bu şikâyetlerde nasıl karar verdi?
Tablo, yayımlanan kararlardaki şikâyetlerin Anayasa Mahkemesinin verdiği sonuca göre dağılımını gösteriyor.
| Sonuç | Şikâyet | Oran |
|---|---|---|
| Açıkça dayanaktan yoksunluk | 435 | %39 |
| Başvuru yollarının tüketilmemesi | 174 | %16 |
| İhlal | 157 | %14 |
| Süre aşımı | 118 | %11 |
| İhlal olmadığı | 61 | %6 |
| Zaman bakımından yetkisizlik | 48 | %4 |
| Başvurunun reddi | 46 | %4 |
| İncelenmesine yer olmadığı | 28 | %3 |
| Konu bakımından yetkisizlik | 25 | %2 |
| Düşme | 8 | %1 |
| Kişi bakımından yetkisizlik | 7 | %1 |
| İdari redde itirazın reddi | 1 | %0 |
Mahkeme hangi ilkelere dayanıyor?
Bu başlıktaki kararların ilgili inceleme bölümlerinde en çok atıf yapılan paragraflar, Anayasa Mahkemesinin kendi ifadesiyle:
Diğer taraftan kişi hürriyeti ve güvenliği hakkı, adli makamlar ve güvenlik görevlilerinin -özellikle organize olanlar olmak üzere- suçlarla ve suçlulukla etkili bir şekilde mücadelesini aşırı derecede güçleştirmeye neden olabilecek şekilde yorumlanmamalıdır (Benzer yöndeki AİHM kararı için bkz. Dinç ve Çakır/Türkiye, B. No: 66066/09, 9/7/2013, § 46).
Diğer taraftan tutuklama tedbirinin Anayasa’nın 13. Maddesindeki ölçütlerden biri olan ölçülülük ilkesi kapsamında “gerekli” olup olmadığının da değerlendirilmesi gerekir. Anayasa Mahkemesi, bu hususlara ilişkin anayasal denetimi, başvurucular hakkında hâlen devam eden bir yargılama olduğunu göz önünde tutarak sadece tutuklamaya ilişkin süreç ile tutuklama gerekçeleri üzerinden yapacaktır.
Anayasa'nın 19. maddesinin birinci fıkrasında, herkesin kişi hürriyeti ve güvenliği hakkına sahip olduğu ilke olarak ortaya konduktan sonra ikinci ve üçüncü fıkralarında, şekil ve şartları kanunda gösterilmek şartıyla kişilerin özgürlüğünden mahrum bırakılabileceği durumlar sınırlı olarak sayılmıştır (Murat Narman, B. No: 2012/1137, 2/7/2013, § 42).
Kişi hürriyeti ve güvenliği hakkına yönelik bir müdahale olarak tutuklamanın Anayasa'nın 13. maddesinde öngörülen ve tutuklama tedbirinin niteliğine uygun düşen, kanun tarafından öngörülme, Anayasa'nın ilgili maddelerinde belirtilen haklı sebeplerden bir veya daha fazlasına dayanma ve ölçülülük ilkesine aykırı olmama koşullarına uygun olup olmadığının belirlenmesi gerekir (Halas Aslan, B. No: 2014/4994, 16/2/2017, §§ 53-54).
Her somut olayda tutuklamanın ön koşulu olan suçun işlendiğine dair kuvvetli belirtinin olup olmadığının, tutuklama nedenlerinin bulunup bulunmadığının ve tutuklama tedbirinin ölçülülüğünün takdiri öncelikle anılan tedbiri uygulayan yargı mercilerine aittir. Zira bu konuda taraflarla ve delillerle doğrudan temas hâlinde olan yargı mercileri Anayasa Mahkemesine kıyasla daha iyi konumdadır.
Tutuklama kararına yapılan itirazı inceleyen Hâkimlik de itirazın reddi kararının gerekçesinde, bahse konu tırlarla ilgili yürütülen soruşturmanın devletin güvenliği, iç veya dış siyasal yararları bakımından gizli olduğunun kamuoyuna duyurulduğunu, bu bağlamda başvurucular tarafından yapılan haberlerin “FETÖ/PDY silahlı terör örgütü”nün amacına bilerek ve isteyerek yardım etmek anlamına geldiğini belirtmiştir (bkz. § 29).
Şikâyetler hangi nedenlerle reddedildi?
Her ret nedeninin yanında şikâyet sayısı ve yakın tarihli örnek kararlar yer alıyor; örneklerdeki metin, Anayasa Mahkemesinin karar özetidir.
Açıkça dayanaktan yoksunluk (435 şikâyet). Bu ret nedeni bütün haklarda
- Hüseyin Altunköse, B. No: 2022/81816, 9/4/2026: Başvuru, beyanları belirleyici ölçüde hükme esas alınan tanığın sanık tarafından duruşmada sorgulanmasına imkân verilmemesi nedeniyle tanık sorgulama hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
- Nazan Betül Vangölü Kozağaçlı, B. No: 2024/25460, 12/3/2026: Başvuru; yakalama, gözaltı ve tutuklama tedbirlerinin hukuki olmaması, gözaltı süresinin makul süreyi aşması ve soruşturma dosyasına erişimin kısıtlanması nedeniyle kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
Süre aşımı (118 şikâyet). Bu ret nedeni bütün haklarda
- Gökhan Dişdiş, B. No: 2023/50081, 2/9/2026: Başvuru, mahkûmiyet hükmünde başvurucunun karar sonucunu değiştirebilecek nitelikteki esaslı iddialarının karşılanmaması nedeniyle gerekçeli karar hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
- Selma Topal, B. No: 2023/28510, 22/7/2026: Başvuru, karar sonucunu değiştirebilecek nitelikteki esaslı iddiaların karşılanmaması nedeniyle gerekçeli karar hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
Başvuru yollarının tüketilmemesi (174 şikâyet). Bu ret nedeni bütün haklarda
- Z.S.S.Ö., B. No: 2020/33928, 22/7/2026: Başvuru, tutuklamanın hukuki olmaması nedeniyle kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
- Kadir Ortak, B. No: 2024/7896, 12/3/2026: Başvuru; soruşturma aşamasında kamu görevlilerinin kötü muamelesine maruz bırakılma nedeniyle kötü muamele yasağının, tutuklama tedbirinin hukuki olmaması nedeniyle de kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.
Konu bakımından yetkisizlik (25 şikâyet). Bu ret nedeni bütün haklarda
- Selçuk Patlar, B. No: 2021/38662, 29/7/2025: Başvuru, ceza infaz kurumunda avukatla telefon görüşmesi imkânının sağlanmaması nedeniyle haberleşme hürriyetinin, tutukluluk incelemesi sırasında avukatın bulunmaması nedeniyle kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.
- Gökhan Perçin, B. No: 2019/19332, 17/11/2022: Başvuru, ceza davasında delillerin eksik ve hatalı değerlendirilmesi sonucu mahkûmiyet kararı verilmesi nedeniyle adil yargılanma hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
Kişi bakımından yetkisizlik (7 şikâyet). Bu ret nedeni bütün haklarda
- Sümeyye Yılmaz ve diğerleri, B. No: 2019/13374, 8/6/2023: Başvuru; yakının zorla kaçırılması ile ilgili olarak yetkili makamların kişiyi bulma yükümlülüğünü yerine getirmemesi ve bu durumun yol açtığı acı ve elem nedeniyle kötü muamele yasağının, yakının kaçırılarak özgürlüğünün elinden alınması nedeniyle de kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.
- Fikriye Tanrıkulu ve İnsan Hakları Derneği, B. No: 2016/3350, 13/4/2023: Başvuru; sokağa çıkma yasağı uygulaması nedeniyle kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının, sokağa çıkma yasağı sırasında düzenlenen güvenlik operasyonlarında orantısız güç kullanımı sonucu meydana gelen ölüm nedeniyle yaşam hakkının, sokağa çıkma yasağı sırasında temel ihtiyaçların karşılanamaması ve temel hizmetlere erişim bulunmaması nedeniyle de kötü muamele yasağının ihlal edildiği iddialarına…
Zaman bakımından yetkisizlik (48 şikâyet). Bu ret nedeni bütün haklarda
- Ali Acar, B. No: 2022/80119, 29/4/2025: Başvuru, kesinleşen mahkûmiyet kararı sonrasında yeniden yapılan yargılama sonucunda soruşturma evresinde müdafii hazır bulunmaksızın alınan ifadelerin hükme esas alınması ve delillerin hatalı değerlendirilmesi suretiyle önceki mahkûmiyet kararının aynen onaylanması nedeniyle adil yargılanma hakkının, tatbik edilen hukuk kurallarının öngörülemez nitelikte olması nedeniyle de suçta ve cezada…
- S.T., B. No: 2018/693, 2/2/2022: Başvuru, hukuka aykırı gözaltı tedbiri dolayısıyla ödenen tazminatın yetersiz olması nedeniyle kişi hürriyeti ve güvenliği ile adil yargılanma haklarının, vekâlet ücretinin düşük belirlenmesi nedeniyle de mülkiyet hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.
İhlal bulunan şikâyetlerde ne oldu?
Anayasa Mahkemesinin ihlal bulduğu 157 şikâyette hükmettiği giderimler: manevi tazminat 135, ihlalin tespiti 15, serbest bırakılma 6, yeniden yargılama 5. Bir şikâyette birden fazla giderime hükmedilebilir.
Manevi tazminata hükmedilen tek başvuruculu kararlarda, karar yılına göre ortanca tutar (en az üç kararın bulunduğu yıllar). Tutar, kararın hükmünde başvurucuya ödenmesine karar verilen toplam manevi tazminattır. Birden çok başvurucunun bulunduğu kararlar, tutar çoğu kez toplam olduğu için hesaba katılmadı:
| Yıl | Karar | Ortanca tutar |
|---|---|---|
| 2019 | 14 | 26.250 TL |
| 2020 | 44 | 30.000 TL |
| 2021 | 8 | 40.000 TL |
| 2022 | 4 | 67.500 TL |
| 2023 | 3 | 40.000 TL |
| 2024 | 13 | 50.000 TL |
| 2025 | 16 | 124.375 TL |
| 2026 | 17 | 250.000 TL |
Şikâyet türlerinin karşılaştırması: AYM manevi tazminat tutarları.
Son ihlal kararları
- Mehmet Tuncer, B. No: 2024/61651, 22/7/2026: Başvuru; konutu terk etmeme şeklindeki adli kontrol tedbirinin hukuka aykırı olması nedeniyle kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
- Kazim Güleçyüz, B. No: 2024/63578, 6/5/2026: Başvuru; tutuklamanın hukuki olmaması nedeniyle kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının, paylaşımın tutuklamaya konu edilmesi nedeniyle de ifade özgürlüğünün ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.
- Ahmet Uyguç, B. No: 2025/36835, 5/5/2026: Başvuru, yurt dışına çıkmama şeklindeki adli kontrol yükümlülüğüne aykırı davranılması üzerine uygulanan tutuklama tedbiri nedeniyle kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
- Tolga Bıyıkoğlu, B. No: 2025/53384, 8/4/2026: Başvuru, hekim olan kişinin soruşturma izni alınmadan tutuklanması nedeniyle kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
Yıllara göre şikâyetler
Karar yılına göre bu başlıkta incelenen şikâyetler ve ihlal bulunanlar:
| Yıl | Şikâyet | İhlal | İhlal oranı |
|---|---|---|---|
| 2013 | 18 | 0 | %0 |
| 2014 | 21 | 4 | %19 |
| 2015 | 42 | 2 | %5 |
| 2016 | 25 | 2 | %8 |
| 2017 | 43 | 2 | %5 |
| 2018 | 122 | 6 | %5 |
| 2019 | 156 | 15 | %10 |
| 2020 | 202 | 49 | %24 |
| 2021 | 79 | 17 | %22 |
| 2022 | 48 | 5 | %10 |
| 2023 | 67 | 5 | %7 |
| 2024 | 82 | 14 | %17 |
| 2025 | 149 | 16 | %11 |
| 2026 | 54 | 20 | %37 |
Kişi hürriyeti ve güvenliği hakkı: bütün şikâyet türleri · AYM İçtihat Atlası