Anayasa Mahkemesi, yayımladığı 200 kararda bu başlıkta 213 şikâyet inceledi ve 54 şikâyette ihlal buldu. Aşağıda sonuçların dağılımı, Mahkemenin bu konuda en çok dayandığı ilke paragrafları, ret nedenleri ve ihlal kararlarındaki giderimler yer alıyor. Sayılar yalnızca yayımlanan kararlara aittir; Mahkemenin sonuçlandırdığı bütün başvurular içinde ihlal oranı çok daha düşüktür.
Anayasa Mahkemesi bu şikâyetlerde nasıl karar verdi?
Tablo, yayımlanan kararlardaki şikâyetlerin Anayasa Mahkemesinin verdiği sonuca göre dağılımını gösteriyor.
| Sonuç | Şikâyet | Oran |
|---|---|---|
| İhlal | 54 | %25 |
| Konu bakımından yetkisizlik | 47 | %22 |
| Başvuru yollarının tüketilmemesi | 42 | %20 |
| Açıkça dayanaktan yoksunluk | 35 | %16 |
| Süre aşımı | 10 | %5 |
| Zaman bakımından yetkisizlik | 9 | %4 |
| İhlal olmadığı | 5 | %2 |
| Kişi bakımından yetkisizlik | 3 | %1 |
| İşlemden kaldırılma | 3 | %1 |
| Başvurunun reddi | 2 | %1 |
| Düşme | 2 | %1 |
| İncelenmesine yer olmadığı | 1 | %0 |
Mahkeme hangi ilkelere dayanıyor?
Bu başlıktaki kararların mülkiyet hakkı incelemelerinde en çok atıf yapılan genel ilke paragrafları, Anayasa Mahkemesinin kendi ifadesiyle:
Bu bağlamda devletin temel amaç ve görevlerini tanımlayan Anayasa’nın 5. maddesi, kişinin temel hak ve hürriyetlerini sınırlayan engelleri kaldırmayı ve insanın maddi ve manevi varlığının gelişmesi için gerekli şartları hazırlamayı hukuk devletinin gereği olarak kabul etmektedir. Bahsedilen Anayasa hükmünün gerekçesinde devletin hak ve hürriyetlerin gerçekleştirilmesine yardımcı olması gereğinin benimsendiği ifade edilmiştir (Türkiye Emekliler Derneği, § 38).
Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi de Sözleşme'ye Ek 1 No.lu Protokol’ün 1. maddesinin temel amacının, bir kişiyi mülkiyet dokunulmazlığına devlet tarafından haksız bir şekilde müdahale edilmesine karşı korumak olduğunu belirtmektedir. Ancak Sözleşme’nin 1. maddesi gereğince her bir Sözleşmeci taraf “kendi yetki alanı içerisinde bulunan herkesin, Sözleşme’de açıklanan hak ve özgürlüklerden yararlanmasını sağlayacaktır”. Bu genel ödevin ifası, Sözleşme tarafından güvence altına alınmış olan hakların fiilî kullanımını sağlamaya yönelik pozitif yükümlülükler içerebilir. 1 No.lu Protokol’ün 1. maddesi bağlamında, bu pozitif yükümlülükler devletin mülkiyet hakkını korumak için gerekli tedbirleri almasını gerektirebilir (Ališić ve diğerleri/Bosna Hersek, Hırvatistan, Sırbistan, Slovenya ve Makedonya Cumhuriyeti [BD], B. No: 60642/08, 16/7/2014, § 100; Broniowski/Polonya [BD], B. No: 31443/96, …
Anayasa'nın 35. maddesinin birinci fıkrasında "Herkes, mülkiyet ve miras haklarına sahiptir." denilmek suretiyle mülkiyet hakkı güvenceye bağlanmıştır. Anayasa'nın anılan maddesiyle güvenceye bağlanan mülkiyet hakkı, ekonomik değer ifade eden ve parayla değerlendirilebilen her türlü malvarlığı hakkını kapsamaktadır (AYM, E.2015/39, K.2015/62, 1/7/2015, § 20). Bu bağlamda, mülk olarak değerlendirilmesi gerektiğinde kuşku bulunmayan menkul ve gayrimenkul mallar ile bunların üzerinde tesis edilen sınırlı ayni haklar ve fikri hakların yanı sıra, icrası kabil olan her türlü hak ve alacaklar da mülkiyet hakkının kapsamına dahildir.
Tapu işlemleri kadastro tespiti işlemlerinden başlayarak birbirini takip eden işlemler olduğundan ve tapu kütüğünün oluşumu aşamasındaki kadastro işlemleri ile tapu işlemleri bir bütün oluşturduğundan bu kayıtlarda yapılan hatalardan 4721 sayılı Kanun'un 1007. maddesine göre devletin sorumlu olduğunun kabulü gerekir. Burada devletin sorumluluğu kusursuz sorumluluktur. Kusursuz sorumluluk tapu siciline bağlı çıkarların ve ayni hakların yanlış tescili sonucu değişmesi ya da yitirilmesi ile bu haklardan yoksun kalınması temeline dayanır. Çünkü sicillerin doğru tutulmasını üstlenen ve taahhüt eden Devlet, gerçeğe aykırı ve dayanaksız kayıtlardan doğan zararları da ödemekle yükümlüdür (Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 18/11/2009 tarihli ve E.2009/4-383, K.2009/517 sayılı kararı). Bu işlemler nedeniyle zarar görenler 4721 sayılı Kanun'un 1007. maddesi gereğince zararlarının tazmini için …
Tapu kaydının iptali nedeniyle tapu sahibinin oluşan gerçek zararı neyse tazminatın miktarı da o kadar olmalıdır. Gerçek zarar, tapu kaydının iptali nedeniyle tapu malikinin mal varlığında meydana gelen azalmadır. Tazminat miktarı, zarar verici eylem gerçekleşmemiş olsaydı zarar görenin mal varlığı ne durumda olacak ise aynı durumun tesis edilebileceği miktarda olmalıdır. Tazminat miktarının belirlenmesinde öncelikli konu, tapusu iptal edilen gayrimenkulün niteliğinin ve değerinin belirlenmesi olup araştırma yöntemi taşınmazın arsa ya da arazi olmasına göre farklılık arz edecektir (Yargıtay 20. Hukuk Dairesinin 13/12/2011 tarihli ve E. 2011/8798, K. 2011/14624 sayılı kararı)
Mülkiyet güvencesinin devlete birtakım pozitif yükümlülükler yüklediği hususu Anayasa'nın 35. maddesinin lafzında açık bir biçimde düzenlenmemiş ise de bu güvencenin sadece devlete atfedilebilen müdahalelere yönelik sınırlamalar getirdiği, bireyi, üçüncü kişilerin müdahalelerine karşı korumasız bıraktığı düşünülemez. Pozitif yükümlülüklerin ortaya çıkmasının nedeni "gerçek anlamda koruma" sağlanmasıdır. Temel hak ve özgürlüklerin sadece devletin negatif müdahaleleri yönünden korunması, kişileri üçüncü kişilerin eylemleri yönünden korumasız bırakacaktır. Yine devletin öngörülebilir veya öngörülmesi gereken tehlikeler yönünden bireyleri koruma yükümlülüğünün olmaması durumunda da kişilerin hakları gerçekten güvence altına alınmış olmaz. Gerçek anlamda koruma sağlanması için devletin negatif yükümlülükleri dışında pozitif yükümlülüklerinin de olması gerekir. Aksi hâlde Anayasa'nın ilgili …
Şikâyetler hangi nedenlerle reddedildi?
Her ret nedeninin yanında şikâyet sayısı ve yakın tarihli örnek kararlar yer alıyor; örneklerdeki metin, Anayasa Mahkemesinin karar özetidir.
Açıkça dayanaktan yoksunluk (35 şikâyet). Bu ret nedeni bütün haklarda
- Erol Tanyıldız, B. No: 2021/15976, 1/7/2026: Başvuru; kıyı kenar çizgisi tespiti işleminin iptali istemiyle açılan davanın reddedilmesi nedeniyle mülkiyet hakkının, yargılamanın uzun sürmesi nedeniyle de makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.
- Hasan Bakan ve Bakan Kimya Sanayi ve Ticaret A.Ş., B. No: 2023/70832, 21/4/2026: Başvuru, taşınmazın değerinin dava tarihi esas alınarak belirlenmemesi ve kamu kurumlarından olan alacağın değer kaybına uğratılması (veya uğratılarak ödenmesi) nedeniyle mülkiyet hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
Süre aşımı (10 şikâyet). Bu ret nedeni bütün haklarda
- Fatma Ateş ve diğerleri, B. No: 2021/8370, 17/9/2025: Başvuru, Adalet Bakanlığı İnsan Hakları Tazminat Komisyonu tarafından hükmedilen tazminatın yetersiz olması nedeniyle makul sürede yargılanma hakkı ile bağlantılı olarak etkili başvuru hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
- Asiye Uy ve diğerleri, B. No: 2021/63662, 15/4/2025: Başvuru, adlarına tapuya kayıtlı taşınmazın tapu kaydının iptali ile Hazine adına tescil edilmesinden dolayı uğranılan zararın tazmin edilmesi talebiyle açılan davada, bedelin düşük belirlenmesi nedeniyle mülkiyet hakkının ve yargılamanın uzun sürmesi nedeniyle de makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.
Başvuru yollarının tüketilmemesi (42 şikâyet). Bu ret nedeni bütün haklarda
- Ümit Gür, B. No: 2022/35635, 20/5/2026: Başvuru, taşınmazın kadastrodan kaynaklanan maddi hatanın düzeltilmesi kapsamında yüz ölçümünün azaltılması nedeniyle mülkiyet hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
- Ömer Ayberk, B. No: 2021/24104, 6/5/2026: Başvuru; arsa sahibi tarafından yüklenici aleyhine açılan sözleşmenin feshi davasında, yükleniciden temlik alınan kişisel hakka dayalı olarak ferî müdahil olarak yüklenici yanında davaya katılan kişinin dayandığı sözleşmenin geriye etkili şekilde feshedilmesi nedeniyle adil yargılanma ve mülkiyet haklarının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.
Konu bakımından yetkisizlik (47 şikâyet). Bu ret nedeni bütün haklarda
- Cengiz Karatekin, B. No: 2020/721, 12/6/2025: Başvuru, satın alınan taşınmaz üzerindeki yapının kıyı kenar çizgisi içerisinde kaldığı gerekçesiyle müdahalenin menine ve yıkımına karar verilmesi nedeniyle mülkiyet hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
- Mehmet Beytekin, B. No: 2019/25913, 11/6/2024: Başvuru, olağanüstü zamanaşımı zilyetliği koşulları oluştuğu hâlde taşınmazın başvurucu adına tescil edilmemesi nedeniyle mülkiyet hakkının, yargılamanın uzun sürmesi nedeniyle de makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.
Kişi bakımından yetkisizlik (3 şikâyet). Bu ret nedeni bütün haklarda
- Aydın İmar Sanayi ve Ticaret A.Ş. [GK], B. No: 2018/10972, 28/7/2022: Başvuru, belediyeye ait olan şirketin üzerine kayıtlı taşınmazın valilik tarafından başka bir belediyeye devredilmesi nedeniyle mülkiyet hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
- Osman Altuntaş, B. No: 2013/3289, 7/1/2016: Başvuru, eski tapu kaydına dayalı olarak 22/11/2001 tarihli ve 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun 1007. maddesi kapsamında açılan tazminat davasında yeterli araştırma ve keşif yapılmadan davanın reddedilmiş olması nedeniyle mülkiyet hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
Zaman bakımından yetkisizlik (9 şikâyet). Bu ret nedeni bütün haklarda
- Mustafa Kaya, B. No: 2015/19388, 11/9/2019: Başvuru, tapu kütüğünde kayıtlı olmayan taşınmazın olağanüstü kazandırıcı zamanaşımına dayalı olarak başvurucu adına tescil edilmesi talebinin, taşınmazın imar ve ihya edilmediği gerekçesiyle reddedilmesi nedeniyle mülkiyet hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
- Varvara Arnavut, B. No: 2014/7538, 13/9/2017: Başvuru, murisinden intikal ettiği belirtilen bir taşınmazın akıbeti belli olmayan bir tebligat gerekçe gösterilerek Maliye Hazinesi adına tapuya tescil edilmesi, açılan tapu iptali ve tescil davasının ise hak düşürücü süre yönünden reddedilmesi nedeniyle mülkiyet hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
İhlal bulunan şikâyetlerde ne oldu?
Anayasa Mahkemesinin ihlal bulduğu 54 şikâyette hükmettiği giderimler: yeniden yargılama 50, maddi tazminat 2, manevi tazminat 1, gereği için gönderme (idare) 1. Bir şikâyette birden fazla giderime hükmedilebilir.
Son ihlal kararları
- Safinaz Karagöl, B. No: 2022/55236, 6/5/2026: Başvuru, kamu kurumlarından olan alacağın değer kaybına uğratılması veya uğratılarak ödenmesi nedeniyle mülkiyet hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
- Dörtel İnşaat Taahhüt Nakliye Turizm Temizlik Yemek Güvenlik Hizmetleri Ticaret LTD. ŞTİ., B. No: 2023/107732, 29/1/2026: Başvuru, ihale yoluyla satın alınan taşınmazda ön alım hakkının kullanımı suretiyle açılan tapu iptal ve tescil davasının kabulüne karar verilmesi nedeniyle mülkiyet hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
- Mustafa Ayyıldız ve diğerleri, B. No: 2023/29855, 23/12/2025: Başvuru, kamu kurumlarından olan alacağın değer kaybına uğratılması veya uğratılarak ödenmesi nedeniyle mülkiyet hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
- Afife Arslanoğlu ve diğerleri, B. No: 2019/42527, 14/5/2025: Başvuru tersimat hatasından kaynaklanan zararın giderilmesi amacıyla Maliye Hazinesi (Hazine) aleyhine açılan tazminat davasının reddedilmesi nedeniyle mülkiyet hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
Yıllara göre şikâyetler
Karar yılına göre bu başlıkta incelenen şikâyetler ve ihlal bulunanlar:
| Yıl | Şikâyet | İhlal | İhlal oranı |
|---|---|---|---|
| 2013 | 9 | 0 | %0 |
| 2014 | 11 | 0 | %0 |
| 2015 | 8 | 0 | %0 |
| 2016 | 18 | 3 | %17 |
| 2017 | 34 | 2 | %6 |
| 2018 | 21 | 4 | %19 |
| 2019 | 5 | 2 | %40 |
| 2020 | 16 | 2 | %13 |
| 2021 | 15 | 8 | %53 |
| 2022 | 23 | 13 | %57 |
| 2023 | 19 | 10 | %53 |
| 2024 | 10 | 3 | %30 |
| 2025 | 14 | 5 | %36 |
| 2026 | 10 | 2 | %20 |
Mülkiyet hakkı: bütün şikâyet türleri · AYM İçtihat Atlası