Anayasa Mahkemesi, yayımladığı 148 kararda bu başlıkta 157 şikâyet inceledi ve 61 şikâyette ihlal buldu. Aşağıda sonuçların dağılımı, Mahkemenin bu konuda en çok dayandığı ilke paragrafları, ret nedenleri ve ihlal kararlarındaki giderimler yer alıyor. Sayılar yalnızca yayımlanan kararlara aittir; Mahkemenin sonuçlandırdığı bütün başvurular içinde ihlal oranı çok daha düşüktür.
Anayasa Mahkemesi bu şikâyetlerde nasıl karar verdi?
Tablo, yayımlanan kararlardaki şikâyetlerin Anayasa Mahkemesinin verdiği sonuca göre dağılımını gösteriyor.
| Sonuç | Şikâyet | Oran |
|---|---|---|
| İhlal | 61 | %39 |
| İhlal olmadığı | 27 | %17 |
| Açıkça dayanaktan yoksunluk | 26 | %17 |
| Başvuru yollarının tüketilmemesi | 18 | %11 |
| Zaman bakımından yetkisizlik | 7 | %4 |
| Süre aşımı | 4 | %3 |
| Düşme | 4 | %3 |
| Kişi bakımından yetkisizlik | 3 | %2 |
| Konu bakımından yetkisizlik | 2 | %1 |
| İncelenmesine yer olmadığı | 2 | %1 |
| Başvurunun reddi | 2 | %1 |
| Anayasal ve kişisel önemin olmaması | 1 | %1 |
Mahkeme hangi ilkelere dayanıyor?
Bu başlıktaki kararların mülkiyet hakkı incelemelerinde en çok atıf yapılan genel ilke paragrafları, Anayasa Mahkemesinin kendi ifadesiyle:
Mülkiyet hakkı Anayasa'da mutlak bir hak olarak düzenlenmemiş, Anayasa'nın 13. ve 35. maddelerinde belirtilen ölçütlere uygun olması koşuluyla bu hakkın sınırlandırılabilmesi mümkün kılınmıştır. Anayasa'nın 35. maddesinin ikinci fıkrasında mülkiyet hakkının ancak kamu yararı amacıyla kanunla sınırlanabileceği belirtilmek suretiyle mülkiyet hakkına yönelik müdahalelerin kanunda öngörülmesi gereği ifade edilmiştir. Öte yandan temel hak ve özgürlüklerin sınırlandırılmasına ilişkin genel ilkeleri düzenleyen Anayasa'nın 13. maddesi de "hak ve özgürlüklerin ancak kanunla sınırlanabileceğini" temel bir ilke olarak benimsemiştir. Buna göre mülkiyet hakkına yapılan müdahalelerde dikkate alınacak öncelikli ölçüt, müdahalenin kanuna dayalı olmasıdır. Bu ölçütün sağlanmadığı tespit edildiğinde diğer ölçütler bakımından inceleme yapılmaksızın mülkiyet hakkının ihlal edildiği sonucuna varılacaktır.
Vergi ve benzeri yükümlülükler ile sosyal güvenlik prim ve katkılarını belirlemeye, değiştirmeye ve ödenmesini güvence altına almaya yönelik düzenlemeler, Sözleşme metninde ayrıca ifade edilmekle ve Anayasa'da ayrı hükümlerle düzenlenmiş olmakla birlikte bu düzenlemeler de genel itibarıyla mülkiyetin kullanımını düzenleme ve kontrol etme amacı taşıdığından ayrı bir başlık yerine devletin mülklerin kullanımını düzenleme veya mülkiyetin kamu yararına kullanımını kontrol yetkisi kapsamında incelenmesi gerekir.
Anılan madde uyarınca temel hak ve özgürlükler, demokratik toplum düzeninin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olmaksızın Anayasa'nın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sınırlanabilir. Dolayısıyla mülkiyet hakkına yönelik müdahalenin Anayasa'ya uygun düşebilmesi için müdahalenin kanuna dayanması, kamu yararı amacı taşıması ve ayrıca ölçülülük ilkesi gözetilerek yapılması gerekmektedir. (1) Kanunilik
Vergi ve benzeri yükümlülükler ile sosyal güvenlik prim ve katkılarını belirlemeye, değiştirmeye ve ödenmesini güvence altına almaya yönelik düzenlemeler, Sözleşme metninde ayrıca ifade edilmekle ve Anayasa'da ayrı hükümlerle düzenlenmiş olmakla birlikte bu düzenlemelerin de -genel itibarıyla mülkiyetin kullanımını düzenleme ve kontrol etme amacı taşıdığından- ayrı bir başlık yerine devletin mülklerin kullanımını düzenleme veya mülkiyetin kamu yararına kullanımını kontrol yetkisi kapsamında incelenmesi gerekir (Arif Sarıgül, B. No: 2013/8324, 23/2/2016, § 50). Vergi yoluyla mülkiyet hakkına yönelik müdahaleler konusunda Sözleşme'ye Ek 1 No.lu Protokol'ün 1. maddesinin ikinci fıkrası devletlere vergi politikaları konusunda oldukça geniş bir hareket alanı sağlamaktadır. Bu hükme göre vergisel tedbirler konusunda devletlerin diğer alanlara nazaran daha geniş bir takdir hakkı olduğu kabul …
Müdahalenin kanuna dayalı olması öncelikle şeklî manada bir kanunun varlığını zorunlu kılar. Şeklî manada kanun, Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) tarafından Anayasa'da belirtilen usule uygun olarak kanun adı altında çıkarılan düzenleyici yasama işlemidir. Mülkiyet hakkına müdahale edilmesi ancak yasama organınca kanun adı altında çıkarılan düzenleyici işlemlerde müdahaleye imkân tanıyan bir hükmün bulunması şartına bağlıdır. TBMM tarafından çıkarılan şeklî anlamda bir kanun hükmünün bulunmaması mülkiyet hakkına yapılan müdahaleyi anayasal temelden yoksun bırakır.
Anayasa'nın 35. maddesi uyarınca mülkiyet hakkı kamu yararı amacıyla sınırlandırılabilmektedir. Toplum yararı, ortak çıkar, genel yarar gibi birbirinin yerine kullanılan kavramlarla ifade edilen ve bireysel çıkardan farklı onun üstünde ortak bir yarar olan kamu yararı Anayasa'nın 35. maddesinin mülkiyet hakkı açısından öngördüğü özel sınırlandırma sebebi olup genel yarar ve toplumsal yarar gibi ifadeleri de kapsayacak şekilde geniş yorumlanmaktadır (AYM, E. 1999/46, K. 2000/25, 20/09/2000). Kamu yararı kavramı, mülkiyet hakkının kamu yararının gerektirdiği durumlarda sınırlandırılması imkânı vermekle bir sınırlandırma amacı olmasının yanı sıra mülkiyet hakkının kamu yararı amacı dışında sınırlanamayacağını öngörerek ve bu anlamda bir sınırlama sınırı oluşturarak mülkiyet hakkını etkin bir şekilde korumaktadır (Yunis Ağlar, B. No: 2013/1239, 20/3/2014, § 28).
Şikâyetler hangi nedenlerle reddedildi?
Her ret nedeninin yanında şikâyet sayısı ve yakın tarihli örnek kararlar yer alıyor; örneklerdeki metin, Anayasa Mahkemesinin karar özetidir.
Açıkça dayanaktan yoksunluk (26 şikâyet). Bu ret nedeni bütün haklarda
- Muhammet Alparslan (2), B. No: 2020/38432, 13/1/2026: Başvuru; ihtirazi kayıtla verilen düzeltme beyannameleri üzerinden yapılan vergi tarhiyatlarına ve cezalarına karşı açılan davanın esasının incelenmemesi, emsal kararlara aykırı şekilde karar verilmesi nedeniyle mülkiyet hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
- Gülyüz Vana ve San TİC. LTD. ŞTİ., B. No: 2020/15770, 19/12/2023: Başvuru, indirimlerin reddedilmesi suretiyle cezalı katma değer vergisi tarh edilmesi nedeniyle mülkiyet hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
Süre aşımı (4 şikâyet). Bu ret nedeni bütün haklarda
- Türkiye Sınırlı Sorumlu Yapı Kooperatifleri Merkez Birliği, B. No: 2019/29704, 23/12/2025: Başvuru; ihale yoluyla satın alınan taşınmazlar için ihale makamınca beyan edilip ödenen katma değer vergisinin iptali ve iadesi talebiyle açılan davanın başvurucunun dava açma ehliyetine sahip olmadığı gerekçesiyle reddedilmesi nedeniyle mahkemeye erişim hakkının ve mülkiyet hakkının, dava sürecinin uzun sürmesi nedeniyle de makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.
- Afs Mensucat Sanayi ve Ticaret A.Ş., B. No: 2021/26564, 10/12/2025: Başvuru, vergi alacaklarına ilişkin ödeme emrinin iptali talebiyle açılan davanın reddedilmesi nedeniyle anayasal hakların ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
Başvuru yollarının tüketilmemesi (18 şikâyet). Bu ret nedeni bütün haklarda
- Orpet Gümrük Müşavirliği LTD. ŞTİ. ve Unifood Gıda Endüstriyel Maddeler Sanayi ve Ticaret LTD. ŞTİ., B. No: 2020/12486, 29/4/2025: Başvuru, transit refakat belgesi ile taşınan eşyanın beyan edilenden eksik çıktığının tespit edilmesi üzerine yapılan gümrük vergisi ve katma değer vergisi ek tahakkukuna yapılan itirazın süresinde olmadığı gerekçesiyle reddi işlemine karşı açılan davanın reddedilmesi nedeniyle mülkiyet ve adil yargılanma hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
- Onur Taahhüt Taşımacılık İnşaat Ticaret ve Sanayi A.Ş. ve Yedigöze İnşaat Danışmanlık Otomotiv İç ve Dış Ticaret LTD. ŞTİ., B. No: 2022/41426, 6/3/2024: Başvuru, damga vergisi kesintisinin yasal faiziyle birlikte düzeltme şikâyet kapsamında iadesi talebinin reddi üzerine açılan davanın emsal kararlara aykırı şekilde reddedilmesi nedeniyle adil yargılama ve mülkiyet haklarının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
Anayasal ve kişisel önemin olmaması (1 şikâyet). Bu ret nedeni bütün haklarda
- Osman Nuri Kurt, B. No: 2017/33011, 10/3/2020: Başvuru, faaliyetin katma değer vergisinden istisna tutulmasına rağmen tarhiyat yapılması nedeniyle mülkiyet hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
Konu bakımından yetkisizlik (2 şikâyet). Bu ret nedeni bütün haklarda
- Rabia Kocaaku, B. No: 2013/5053, 7/7/2015: Başvuru, tahsil edilen gelir vergisinin dayanağı olan kanun hükmünün Anayasa Mahkemesince iptali üzerine fazladan ödendiği iddia edilen verginin iade edilmemesi nedeniyle mülkiyet hakkının ihlali iddiasına ilişkindir.
- Selçuk Emiroğlu, B. No: 2013/5660, 20/3/2014: Başvurucu, ücretli olarak çalıştığı 2006-2009 yılları arasında ücret gelirinden olması gerekenden fazla gelir vergisi tevkifatı yapıldığını belirterek mülkiyet hakkı ve etkili bir hukuk yoluna başvurma hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.
Kişi bakımından yetkisizlik (3 şikâyet). Bu ret nedeni bütün haklarda
- Orpet Gümrük Müşavirliği LTD. ŞTİ. ve Unifood Gıda Endüstriyel Maddeler Sanayi ve Ticaret LTD. ŞTİ., B. No: 2020/12486, 29/4/2025: Başvuru, transit refakat belgesi ile taşınan eşyanın beyan edilenden eksik çıktığının tespit edilmesi üzerine yapılan gümrük vergisi ve katma değer vergisi ek tahakkukuna yapılan itirazın süresinde olmadığı gerekçesiyle reddi işlemine karşı açılan davanın reddedilmesi nedeniyle mülkiyet ve adil yargılanma hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
- Çölbeyi Lojistik Nakliyat Gümrükleme Denizcilik İnşaat Turizm Sanayii ve Ticaret Limited Şirketi, B. No: 2014/12354, 9/11/2017: Başvuru, fazladan alınan motorlu taşıtlar vergisinin ve gecikme zammının faiziyle birlikte tazmini istemiyle açılan davanın süre aşımı yönünden reddedilmesi nedeniyle mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
Zaman bakımından yetkisizlik (7 şikâyet). Bu ret nedeni bütün haklarda
- Muvaffak Bayramoğlu, B. No: 2014/15467, 25/10/2017: Başvuru, Tasarruf Mevduatı ve Sigorta Fonuna devredilen Bankadan kullanılan kredinin geç ödenmiş olması sebebiyle işleyen gecikme faizlerinin, krediye kefil olan şirketin kanuni temsilcisinden tahsili amacıyla ödeme emri düzenlenmesi nedeniyle mülkiyet hakkının; ödeme emrine karşı açılan davada öne sürülen iddiaların karşılanmaması ve yargılamanın makul süreyi aşması nedeniyle adil yargılanma…
- Mehmet Gürsoy, B. No: 2014/1108, 7/6/2017: Başvuru, okul kantini işletilmesi karşılığında okul aile birliğine ödenen kira bedellerinin katma değer vergisine tabi tutulması ve bu sebeple vergi ziyaı cezalı katma değer vergisi tarh edilmesi nedeniyle mülkiyet hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
İhlal bulunan şikâyetlerde ne oldu?
Anayasa Mahkemesinin ihlal bulduğu 61 şikâyette hükmettiği giderimler: yeniden yargılama 57, maddi tazminat 4. Bir şikâyette birden fazla giderime hükmedilebilir.
Son ihlal kararları
- Ayşe Bırman, B. No: 2021/2547, 5/5/2026: Başvuru, gerçeğe aykırı sağlık kurulu raporu ibraz edilerek engellilere tanınan vergi istisnası kapsamında binek araç satın alınmak suretiyle motorlu taşıtlar vergisi kaybına sebebiyet verildiğinden bahisle bir kat vergi ziyaı cezalı motorlu taşıtlar vergisi tahakkuk ettirilmesine ilişkin işlemin iptali talebiyle açılan davada uyuşmazlığın çözümünde etkili iddiaların değerlendirilmemesi nedeniyle…
- T.İ.B. A.Ş., B. No: 2015/8645, 23/12/2025: Başvuru, başvurucular tarafından çalışanları adına T.İ.B. A.Ş. Mensupları Munzam Sosyal Güvenlik ve Yardımlaşma Sandığı Vakfına (Vakıf) yapılan katkı payı ödemelerinin ücret olarak değerlendirilmesi sonucu gelir vergisi ve damga vergisi tarh edilerek vergi ziyaı cezaları kesilmesi nedeniyle mülkiyet hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
- S.Y.M.İ.G.T.H.S.T. A.Ş., B. No: 2020/20773, 12/6/2025: Başvuru; başvurucu Şirket adına 2007 yılının Mart-Haziran dönemlerine ilişkin yapılan vergi ziyaı cezalı katma değer vergisi tarhiyatının iptali istemiyle açılan davanın reddi nedeniyle mülkiyet hakkının, yargılamanın uzun sürmesi nedeniyle de makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.
- A. Neslihan Kuyucu, B. No: 2020/7159, 18/12/2024: Başvuru, yönetim kurulu üyesinin kamu alacağından sorumlu tutulması nedeniyle mülkiyet hakkının, yargılamanın uzun sürmesi nedeniyle de makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.
Yıllara göre şikâyetler
Karar yılına göre bu başlıkta incelenen şikâyetler ve ihlal bulunanlar:
| Yıl | Şikâyet | İhlal | İhlal oranı |
|---|---|---|---|
| 2013 | 2 | 0 | %0 |
| 2014 | 9 | 2 | %22 |
| 2015 | 12 | 7 | %58 |
| 2016 | 7 | 3 | %43 |
| 2017 | 24 | 2 | %8 |
| 2018 | 5 | 3 | %60 |
| 2019 | 32 | 17 | %53 |
| 2020 | 13 | 2 | %15 |
| 2021 | 15 | 9 | %60 |
| 2022 | 13 | 8 | %62 |
| 2023 | 7 | 3 | %43 |
| 2024 | 5 | 2 | %40 |
| 2025 | 10 | 2 | %20 |
| 2026 | 3 | 1 | %33 |
Mülkiyet hakkı: bütün şikâyet türleri · AYM İçtihat Atlası