Ceza davasında zamanaşımı, suçun kanundaki cezasının üst sınırına göre 8, 15, 20, 25 veya 30 yıldır (TCK m. 66). Savcı huzurunda ifade, tutuklama, iddianame ve mahkûmiyet kararı zamanaşımını keser; süre yeniden başlar ama kesilmelerle en fazla yarısı kadar uzayabilir (TCK m. 67/4). Süre dolunca mahkeme davanın düşmesine karar verir; beraat edebilecek sanık hakkında ise düşme değil beraat kararı verilir. Kesinleşmiş cezanın infazını sınırlayan ceza zamanaşımı ayrı bir kurumdur.
Dava zamanaşımı süreleri
Süreyi suçun kanundaki cezasının üst sınırı belirler; hapis ile adli para cezası seçimlikse hapis cezası esas alınır (TCK m. 66/4). Dosyadaki delillere göre suçun daha ağır cezayı gerektiren nitelikli hâli de hesaba katılır (m. 66/3).
| Suç ve cezanın üst sınırı | Dava zamanaşımı / kesilmeyle en fazla |
|---|---|
| Hakaret (TCK m. 125/1, 2 yıl), tehdit (m. 106/1, 2 yıl), kasten yaralama (m. 86/1, 3 yıl), hırsızlık (m. 141, 3 yıl), dolandırıcılık (m. 157, 5 yıl) | 8 yıl / 12 yıl |
| Nitelikli hırsızlık (m. 142/1, 7 yıl), nitelikli dolandırıcılık (m. 158, 10 yıl) | 15 yıl / 22 yıl 6 ay |
| Yirmi yıldan aşağı olmamak üzere hapis gerektiren suçlar | 20 yıl / 30 yıl |
| Müebbet hapis gerektiren suçlar (örneğin kasten öldürme, m. 81) | 25 yıl / 37 yıl 6 ay |
| Ağırlaştırılmış müebbet hapis gerektiren suçlar | 30 yıl / 45 yıl |
Suçu işlediği sırada 12-15 yaş arasında olanlar için bu sürelerin yarısı, 15-18 yaş arasında olanlar için üçte ikisi uygulanır (m. 66/2). Türk Ceza Kanununun İkinci Kitabının Dördüncü Kısmındaki ağır suçların yurt dışında işlenmesi hâlinde dava zamanaşımı uygulanmaz (m. 66/7).
Süre ne zaman başlar, ne zaman durur, ne zaman kesilir?
- Başlangıç. Tamamlanmış suçlarda suçun işlendiği günden; teşebbüste son hareketin yapıldığı günden; kesintisiz suçlarda kesintinin gerçekleştiği günden; zincirleme suçlarda son suçun işlendiği günden işlemeye başlar. Çocuğa karşı üstsoy ya da üzerinde hüküm ve nüfuzu olan kişilerce işlenen suçlarda süre çocuğun on sekiz yaşını bitirdiği gün başlar (m. 66/6).
- Durma. Soruşturma ya da kovuşturma bir izne, karara veya başka bir mercide çözülmesi gereken bir meseleye bağlıysa, izin veya karar alınıncaya ya da mesele çözülünceye kadar zamanaşımı durur. Hakkında kaçak kararı verilen fail için de bu karar kaldırılıncaya kadar durur (m. 67/1).
- Kesilme. Şüpheli veya sanıklardan birinin Cumhuriyet savcısı huzurunda ifadesinin alınması veya sorguya çekilmesi, tutuklama kararı, iddianame ve sanıklardan bir kısmı hakkında da olsa mahkûmiyet kararı zamanaşımını keser (m. 67/2). Kollukta alınan ifade kesmez. Kesilince süre son kesme tarihinden yeniden işler (m. 67/3).
- Üst sınır. Kesilmelerle süre, kanundaki sürenin en fazla yarısı kadar uzar (m. 67/4). Uygulamada "uzamış" ya da "olağanüstü" zamanaşımı denen süre budur: 8 yıllık süre en fazla 12 yıla çıkar.
Hesap için dosyadan dört tarih çıkarılır: suç tarihi, savcılıkta ifade veya sorgu tarihi, iddianame tarihi ve varsa ilk derece mahkûmiyet tarihi. Son kesme tarihinden olağan süre, suç tarihinden uzamış süre ayrı ayrı sayılır; hangisi önce dolarsa dava o gün düşer.
Yargıtay zamanaşımı hesabında hangi hataları bozuyor?
- Son kesme işleminden sonra olağan süre dolmuş. Sanığın savunmasının alındığı 8.4.2004 ile hükmün verildiği 15.11.2012 arasında zamanaşımını kesen başka işlem yapılmamış ve 8 yıllık olağan süre dolmuştu; Yargıtay, düşme yerine verilen mahkûmiyeti bozdu. Aynı kararda suç tarihinde yürürlükte olan eski Ceza Kanunu ile 5237 sayılı Kanunun zamanaşımı süreleri karşılaştırılıp sanık lehine olan uygulandı (2. Ceza Dairesi, 18.1.2017, E.2016/19584, K.2017/461).
- Durma süresi hesaba katılmamış. Hükmün açıklanmasının geri bırakılmasında denetim süresi boyunca zamanaşımı durur; Yargıtay bir dosyada HAGB kararının kesinleştiği tarihten sanığın denetim süresinde yeni suç işlediği tarihe kadar geçen 1 yıl 2 ay 10 günü uzamış süreye ekleyerek hesapladı ve zamanaşımı dolduğu için davayı kendisi düşürdü (6. Ceza Dairesi, 3.7.2019, E.2017/2725, K.2019/4094). Kullanmak için uyuşturucu bulundurma suçunda tedavi ve denetimli serbestlik tedbiri sürecinde de zamanaşımı durur (10. Ceza Dairesi, 21.4.2015, E.2014/13381, K.2015/31183).
- Çocuklarda kısalan süre gözetilmemiş. Aynı kararda suç tarihinde 15 yaşından küçük sanık için olağan süre 8 yılın yarısı olan 4 yıl olarak hesaplandı; iki mahkûmiyet kararı arasında bu süre dolduğundan mahkûmiyet bozulup dava düşürüldü (10. Ceza Dairesi, 21.4.2015).
Bu kararlarda Yargıtay, zamanaşımı dolmuşsa yeniden yargılama gerekmediği için davanın düşmesine kendisi karar veriyor. Sanık ya da müdafi bu nedenle istinaf ve temyiz dilekçesinde dört tarihi (suç tarihi, savcılıkta ifade, iddianame, ilk derece hükmü) ve varsa durma sürelerini gösteren bir hesap sunar.
Zamanaşımı dolunca ne olur?
Soruşturmada savcı kovuşturmaya yer olmadığına, kovuşturmada mahkeme davanın düşmesine karar verir (CMK m. 223/8). Zamanaşımı istinaf ve temyiz aşamasında da gözetilir. Ancak derhâl beraat kararı verilebilecek hâllerde düşme kararı verilemez (CMK m. 223/9): delillerden suçu işlemediği anlaşılan sanık, düşme kararıyla yetinmek zorunda değildir.
Kesinleşmiş cezalarda ise ceza zamanaşımı işler: beş yıla kadar hapis ve adli para cezalarında 10 yıl, beş yıldan fazla hapiste 20 yıl, yirmi yıl ve daha fazla hapiste 24 yıl, müebbette 30 yıl, ağırlaştırılmış müebbette 40 yıl geçince ceza infaz edilmez. Süre hükmün kesinleştiği ya da infazın kesintiye uğradığı günden kalan ceza üzerinden hesaplanır (TCK m. 68). İnfaz için yapılan tebligat ya da yakalama ve hükümlünün üst sınırı iki yılı aşan kasıtlı yeni bir suç işlemesi ceza zamanaşımını keser (m. 71).
Dava zamanaşımından düştü: mağdur Anayasa Mahkemesine gidebilir mi?
Evet, olay mağdurun yaşamına ya da vücut bütünlüğüne yönelikse. Anayasa Mahkemesine göre kamu görevlilerinin dahil olmadığı kötü muamele olaylarında da ceza yargılaması makul özen ve süratle yürütülmeli ve yetkililer eylemin zamanaşımına uğramaması için ellerinden geleni yapmalıdır.
- Darbedilip ölümle tehdit edilerek senet imzalatılan kişinin davasında ilk karar ile Yargıtayın bozma kararı arasında altı yıldan fazla süre geçmiş, yargılama on dört buçuk yılda bitmiş ve sabit görülen eylem zamanaşımından düşmüştü. Anayasa Mahkemesi kötü muamele yasağının usul boyutunun ihlal edildiğine karar verdi (İsmail Çelik, B. No. 2019/78, 4.7.2022, §§ 32-34).
- Bir öldürme olayında dava, zamanaşımının dolmasına iki gün kala yeterli delil bulunmadığı savcılıkça da kabul edilen bir kişi hakkında açılmış ve on yıl sürmüştü. Anayasa Mahkemesi yaşam hakkının usul boyutunun ihlal edildiğine karar verdi (Erol Güngör, B. No. 2021/29944, 13.5.2025, §§ 40-43).
Bu kararlarda yeniden yargılama yapılamaz: Anayasa m. 38/2 uyarınca zamanaşımı bakımından failin lehine olan kural uygulanır ve dolmuş zamanaşımı geri alınamaz. Mağdurun elde edebileceği giderim ihlal tespiti ve tazminattır (Erol Güngör, § 55). Bu yüzden mağdur, yargılama sürerken gecikmeyi dilekçeyle mahkemeye bildirir ve kanun yolu bitince 30 gün içinde bireysel başvuru yapar.
Ceza davasında zamanaşımı hakkında sık sorulan sorular
Ceza davası zamanaşımı kaç yıl?
Suçun kanundaki cezasının üst sınırına bağlıdır: beş yıla kadar hapis veya adli para cezası gerektiren suçlarda 8 yıl, beş yıldan fazla ve yirmi yıldan az hapis gerektirenlerde 15 yıl, yirmi yıldan aşağı olmayan hapis gerektirenlerde 20 yıl, müebbet hapiste 25 yıl, ağırlaştırılmış müebbet hapiste 30 yıl (TCK m. 66/1). Zamanaşımı kesilirse bu süreler en fazla yarısı kadar uzar (m. 67/4).
Zamanaşımını ne keser?
Şüpheli veya sanıklardan birinin Cumhuriyet savcısı huzurunda ifadesinin alınması ya da sorguya çekilmesi, tutuklama kararı, iddianame düzenlenmesi ve sanıklardan bir kısmı hakkında da olsa mahkûmiyet kararı verilmesi (TCK m. 67/2). Kesilince süre son kesme tarihinden yeniden işlemeye başlar.
Kollukta verilen ifade zamanaşımını keser mi?
Hayır. Kanun, ifadenin Cumhuriyet savcısı huzurunda alınmasını kesme sebebi sayar (TCK m. 67/2-a). Polis veya jandarmada alınan ifade zamanaşımını kesmez.
Uzamış (olağanüstü) zamanaşımı nedir?
Zamanaşımı kesildiğinde süre yeniden başlar, ancak toplam süre kanundaki sürenin en fazla yarısı kadar uzayabilir (TCK m. 67/4). Örneğin 8 yıllık zamanaşımı kesilmelerle en fazla 12 yıla, 15 yıllık zamanaşımı en fazla 22 yıl 6 aya çıkar; bu süre dolunca dava düşer.
Zamanaşımı dolunca dava düşer mi, sanık beraat isteyebilir mi?
Zamanaşımı dolunca mahkeme davanın düşmesine karar verir (CMK m. 223/8). Ancak derhâl beraat kararı verilebilecek bir dosyada düşme kararı verilemez (CMK m. 223/9); suçu işlemediği anlaşılan sanık beraat eder.
Ceza zamanaşımı ile dava zamanaşımı arasındaki fark nedir?
Dava zamanaşımı yargılamanın süresini sınırlar ve dolunca dava düşer. Ceza zamanaşımı ise kesinleşmiş cezanın infazını sınırlar: beş yıla kadar hapis ve adli para cezalarında 10 yıl, beş yıldan fazla hapiste 20 yıl, yirmi yıl ve fazlasında 24 yıl, müebbette 30 yıl, ağırlaştırılmış müebbette 40 yıl geçince ceza infaz edilmez; süre hükmün kesinleştiği günden işler (TCK m. 68).
Av. Ertuğrul Targal
Targal Avukatlık Bürosunun kurucu avukatıdır. Meslekî ve akademik çalışmalarını ceza hukuku, ceza muhakemesi ve insan hakları alanlarında sürdürmektedir.
Başlıca hukukî kaynaklar
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 66, 67, 68 ve 71
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 223/8-9
- Yargıtay 2. Ceza Dairesi, E.2016/19584, K.2017/461, 18.1.2017; 6. Ceza Dairesi, E.2017/2725, K.2019/4094, 3.7.2019; 10. Ceza Dairesi, E.2014/13381, K.2015/31183, 21.4.2015
- Anayasa Mahkemesi, İsmail Çelik, B. No. 2019/78, 4.7.2022
- Anayasa Mahkemesi, Erol Güngör, B. No. 2021/29944, 13.5.2025