Depremde yıkılan bir binada biri öldüğünde Cumhuriyet savcısı şikâyet beklemeden soruşturma açar. Yargıtay 12. Ceza Dairesi bu dosyaları kural olarak bilinçli taksirle birden fazla kişinin ölümüne neden olma suçu sayıyor: ceza iki yıldan on beş yıla kadar hapistir ve sonucu öngördüğü hâlde istemeden davranan fail için üçte birden yarısına kadar artırılır (Türk Ceza Kanunu m. 85/2 ve 22/3). Binanın müteahhidi, fenni mesulü, proje müellifleri, yapı denetim elemanları, binada izinsiz tadilat yapanlar, binayı işletenler ve ruhsatı inceleyen belediye görevlileri her biri kendi kusuruna göre yargılanır. Dava zamanaşımı ölümün gerçekleştiği günden, çoğu olayda binanın yıkıldığı günden işler; 6 Şubat 2023'te ölümle sonuçlanan olaylarda en erken 2038'de dolar.
Yakınınızı kaybettiyseniz savcılığa şikâyetçi olduğunuzu bildirin, dava açılınca ağır ceza mahkemesine katılma dilekçesi verin; katılan olarak tanık dinletme, bilirkişi raporuna itiraz etme ve hükme karşı istinaf ve temyize gitme haklarını kullanırsınız (Ceza Muhakemesi Kanunu m. 67, 234, 237 ve 260). Kamu görevlisi hakkında soruşturma izni verilmezse tebliğden itibaren on gün içinde itiraz edersiniz. Karar kesinleşince otuz gün içinde Anayasa Mahkemesine başvurulur. Mahkeme bu dosyalarda yaşam hakkının usul boyutuna bakıyor: sorumlular belirlenip kusurlarıyla orantılı cezalandırıldı mı, dava makul sürede bitti mi? Anayasa Mahkemesinin 11.11.2026'ya kadar yayımladığı kararlardan tam metnini taradığımız 16.204 karar ile tam metni bilgi bankasında bulunmayan 1.799 kararın konu özetleri içinde, depremde yıkılan binada ölüm ya da ağır yaralanmayla ilgili 16 karar bulduk; Mahkeme bunların 5'inde ihlal buldu. 6 Şubat 2023 ceza dosyalarına ilişkin yayımlanmış bir karar henüz yok.
Soruşturma nasıl başlar, deliller nasıl toplanır?
Taksirle öldürme şikâyete bağlı bir suç değildir. Savcı ölümü öğrendiği anda soruşturmayı başlatır. Ailenin vereceği dilekçe ise onu dosyada şikâyetçi yapar ve kararların kendisine bildirilmesini sağlar. 6 Şubat 2023 depremlerinden sonra Hâkimler ve Savcılar Kurulu 15 Şubat'a kadar 478 Cumhuriyet savcısını geçici yetkiyle bölgeye gönderdi; arama kurtarması biten binalarda savcı nezaretinde bilirkişi incelemesi ve numune alma yapıldı, enkaz bu incelemeden sonra kaldırıldı (Adalet Bakanlığı, Basın Açıklaması, 15.02.2023).
Bilirkişi heyetinin neye bakacağı, Adalet Bakanlığının Şubat 2023'te yayımladığı kılavuzda yazılı (Deprem Nedeniyle Yıkılan veya Ağır Hasar Gören Binalarla İlgili Delil Toplama veya Delil Tespiti Hakkında Bilirkişilik Kılavuzu). Heyette mimar, inşaat mühendisi, jeoloji ve harita mühendisi bulunur. Heyet enkaz temele kadar temizlendikten sonra kolonların sayısını ve yerini çıkarır, kesilmiş kolon olup olmadığını tespit eder, taşıyıcı elemanlardan en az üç karot numunesi ve donatı numunesi alır. Ruhsat ve tadilat projeleri, zemin etüdü, yapı ruhsatı, yapı kullanma izni ve yapı kayıt belgesi belediyeden ve yapı denetim kuruluşundan istenir; binanın depremden önceki fotoğrafları da dosyaya konur.
Aile bu listedeki bilgilerin bir kısmını savcılıktan önce bilir. Binada kimin ne zaman tadilat yaptığını, zemin kattaki dükkânda kolona dokunulup dokunulmadığını, binanın depremden önceki fotoğraf ve videolarını, ev sahibinden ya da kat maliklerinden öğrenilen müteahhit ve fenni mesul adlarını yazılı bir dilekçeyle savcılığa verin. Mağdur ve şikâyetçi delillerin toplanmasını isteyebilir, soruşturmanın gizliliğini ve amacını bozmamak şartıyla savcılıktan belge örneği alabilir, avukatı aracılığıyla dosyayı inceletebilir (CMK m. 234/1-a). Bilirkişi raporundaki kusur dağılımına itiraz edip yeni inceleme isteme ve uzman görüşü sunma hakkını kanun açıkça katılana ve vekiline tanır (m. 67/5-6); bu yüzden dava açılınca katılma dilekçesini geciktirmeyin. Savcı kovuşturmaya yer olmadığına karar verirse karar size tebliğ edildiği tarihten itibaren iki hafta içinde sulh ceza hâkimliğine itiraz edersiniz (m. 173/1); dilekçenin içeriği takipsizlik kararı yazısında.
Kimler yargılanır?
Birden fazla kişinin taksirle işlediği suçlarda herkes kendi kusurundan sorumludur ve her failin cezası kusuruna göre ayrı belirlenir (TCK m. 22/5). Bu yüzden bilirkişi raporu yapının projelendirme, yapım, iş bitimi ve kullanım aşamalarında kimin hangi kuralı çiğnediğini ayrı ayrı gösterir. Van'da 2011'deki ikinci depremde yıkılan otelle ilgili tam yargı davasında alınan rapor kusuru şöyle dağıtmıştı: fenni mesul %35, müteahhit %21, otel işletmecisi %8, belediye %28, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı %3, Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı %3, il afet müdürlüğü %2 (Mehmet Kerimoğlu ve diğerleri (2), B. No: 2021/10770, 29.7.2025, § 37).
Yargıtay kararlarında yargılanan kişiler şunlar: binanın sahibi ve müteahhidi, fenni mesul (teknik uygulama sorumlusu), statik ve mimari proje müellifleri, yapı denetim kuruluşunun denetçileri, ruhsat ve yapı kullanma iznini düzenleyen belediye teknik personeli, binayı otel ya da yurt olarak işleten kişi ve binanın deprem performansı için rapor düzenleyen mühendis. 6 Şubat 2023'te yurt olarak kullanılan bir binanın yıkılmasıyla 13 kişi öldü. Yargıtay 12. Ceza Dairesi bu dosyada, 2016'da düzenlediği performans raporunda binayı sağlam ve depreme dayanıklı gösteren inşaat mühendisinin beraatini bozdu. Daire, bu raporun binanın yurt olarak kullanılmasında etkili olduğunu ve mühendisin bilinçli taksirle öldürmeden sorumlu tutulması gerektiğini belirterek dosyayı yeniden yargılamaya gönderdi (E.2025/1391, K.2026/6035, 11.6.2026). Van'daki otelde ise binayı yaptırmayan ama işleten kişi yargılandı. İlk depremden sonra artçılar sürerken hasar tespiti yaptırmadan ve aynı binadaki banka şubesinin güçlendirme gerektiğini bildiren incelemesine rağmen oteli işlettiği için bilinçli taksirle öldürmeden 15 yıl 6 ay 20 gün hapis aldı; Yargıtay hükmü onadı (E.2023/6530, K.2025/5666, 25.6.2025).
Kusur, sanığın kendi davranışına bağlanır (Anayasa m. 38 ve TCK m. 20'deki ceza sorumluluğunun şahsiliği ilkesi). Yargıtay, 2020 İzmir depremiyle ilgili dosyada kâğıt üzerinde müteahhit görünen kooperatifin yöneticileri hakkındaki beraat kararlarını onadı: bu kişiler yalnız yönetici oldukları için binayı fiilen yapan müteahhidin fiilinden sorumlu tutulamazdı. Yapı denetim şirketinin yetkilisi olan iki mimar hakkındaki mahkûmiyeti ise bozdu; şirket yetkilisi olmaktan doğan görevlerinin neler olduğu ve binanın yıkılmasına etkili bir davranışlarının bulunup bulunmadığı bilirkişi kurulundan ek raporla araştırılmadan hüküm kurulamazdı (12. Ceza Dairesi, E.2024/3967, K.2025/8742, 9.12.2025). Aynı kararda fenni mesullükten istifa eden kişinin istifadan önceki işlerden sorumluluğunun sürdüğünü ve yerine gelen fenni mesulün önceki işleri denetlemekle yükümlü olduğunu hatırlattı (3194 sayılı İmar Kanunu m. 28/4).
Kolon kesme iddiası bu dosyalarda sık çıkıyor. Yapı kullanma izni alındıktan sonra idareden izin alınmadan yapılan esaslı tadilattan doğan hasardan izinsiz tadilatı yapan sorumludur (4708 sayılı Yapı Denetimi Hakkında Kanun m. 3). İddianın ispatı ise teknik bir iştir. İzmir dosyasında bilirkişiler temel seviyesinde bütün kolon ve perdelerin filiz donatılarının yerinde olduğunu gördü; kolon kesilmiş olsaydı filizlerde kesilme izi bulunacağını belirterek kolon kesilmediği sonucuna vardı, savcılık da zemin kattaki işyeri sahibi hakkında kovuşturmaya yer olmadığına karar verdi (12. Ceza Dairesi, E.2024/3967, K.2025/8742). Enkaz kaldırılmadan önce temelin ve kolonların fotoğraflanmasını istemek bu yüzden önemlidir. Binanın yapımı sırasında ölen işçiler için yol farklıdır; o durum iş kazasında ceza davası yazısında.
Olası kast mı, bilinçli taksir mi?
Cezayı en çok değiştiren ayrım budur. Kişi suçun unsurlarının gerçekleşebileceğini öngördüğü hâlde fiili işlerse olası kast vardır; öngördüğü sonucu istemediği hâlde sonuç gerçekleşirse bilinçli taksir vardır (TCK m. 21/2 ve 22/3). Olası kastla öldürmede ceza yirmi yıldan yirmi beş yıla kadar hapistir; bilinçli taksirle birden fazla kişinin ölümünde ise üst sınır on beş yıl, artırımla en çok yirmi iki yıl altı aydır.
Yargıtay 12. Ceza Dairesi deprem dosyalarında olası kastı, sanığın ölüm sonucunu kayıtsız kalarak kabullendiğini gösteren bir delil bulunmasına bağlıyor. 2020 İzmir depreminde 11 kişinin öldüğü binada sanıklar projeye ve 1975 Deprem Yönetmeliğine aykırı malzeme kullanmış, kısmi bodrumu tam bodruma çevirmişti. Daire, sanıkların sonucu öngörmesi gerektiğini, ama kabullendiklerine dair delil olmadığını belirterek bilinçli taksiri doğru buldu ve 13 yıl 4 ay hapis cezalarını onadı (E.2023/5829, K.2023/5597, 13.12.2023). 6 Şubat 2023'te yıkılan yurt binasıyla ilgili kararında ise inşaat işlerinin çok tehlikeli işler arasında olduğunu hatırlatıp ayrımda dört olgunun birlikte gözetileceğini yazdı (E.2025/1391, K.2026/6035, 11.6.2026). İlk ikisi, yapı güvenliğini doğrudan etkileyen kuralların sistematik biçimde çiğnenip çiğnenmediği ve malzemenin yetersiz olduğu bilindiği hâlde inşaata devam edilip edilmediğidir. Öteki ikisi, deprem riski yüksek bölgede ekonomik nedenle güvenlikten bilerek ödün verilip verilmediği ile beton sınıfı, donatı miktarı ya da demir kalitesinin maliyeti düşürmek için sistematik biçimde düşürülüp düşürülmediğidir. O dosyada da bu olguları gösteren delil bulunmadığı için bilinçli taksiri kabul etti.
Öğretide her failin manevi unsurunun ayrı ayrı belirlenmesi gerektiği yazılıyor. Binanın dayanacak biçimde yapıldığı deprem büyüklüğü ile bölgede beklenen deprem büyüklüğü arasındaki fark bu belirlemede ölçü olabilir; herkesin olası kastla sorumlu olduğunu kabul eden genel bir yaklaşım ise kusur ilkesiyle bağdaşmaz (Yurtlu, 2023, s. 385). Katılan olarak olası kast talebinde bulunacaksanız bu dört olguyu destekleyen somut bir delil gösterin: bilirkişinin beton dayanımını projedekinin çok altında bulduğu tespitler, ucuz malzeme alımını gösteren faturalar, uyarılmasına rağmen işi sürdürdüğünü anlatan tanıklar. Olası kast ile bilinçli taksir ayrımında Ceza Genel Kurulunun trafik kazalarında geliştirdiği ölçütler trafik kazasında ceza davası yazısında.
Ceza, erteleme ve infaz
Aşağıdaki tablo, deprem dosyalarında uygulanan hükümleri ve cezaları gösteriyor. İddianamede hangi maddenin yazıldığına bakarak beklenecek ceza aralığını buradan görebilirsiniz:
| Hâl | Dayanak | Ceza |
|---|---|---|
| Taksirle bir kişinin ölümüne neden olma | m. 85/1 | 2 yıldan 6 yıla kadar hapis |
| Birden fazla kişinin ölümü ya da ölümle birlikte yaralanma | m. 85/2 | 2 yıldan 15 yıla kadar hapis |
| Sonucu öngördüğü hâlde istemeden hareket etme (bilinçli taksir) | m. 22/3 | Ceza üçte birden yarısına kadar artırılır; uzun süreli hapis adli para cezasına çevrilemez (m. 50/4) |
| Taksirle birden fazla kişinin yaralanması | m. 89/4 | 9 aydan 5 yıla kadar hapis |
| Olası kastla öldürme | m. 81 ve 21/2 | 20 yıldan 25 yıla kadar hapis |
Bilinçli taksir artırımının oranını mahkeme gerekçeyle belirler. Yargıtay, 6 Şubat yurt dosyasında karot deneylerinin en düşük değeri bile sağlamadığı, temellerin, kolonların ve kirişlerin birden fazla yönden yetersiz olduğu bir binada artırımın alt sınır olan üçte birde bırakılmasını eksik ceza saydı ve kararı katılanlar lehine bozdu (E.2025/1391, K.2026/6035). İzmir dosyasında ise temel cezayı belirlerken kullanılan ölü ve yaralı sayısının, bilinçli taksir artırımını üst sınırdan yapmak için yeniden gerekçe gösterilmesini hukuka aykırı buldu. Artırım, bilinçli taksiri oluşturan hâlin niteliğine, gerçekleştirilme şekline ve sayısına göre belirlenir (E.2024/3967, K.2025/8742; Ceza Genel Kurulu, E.2017/12-701, K.2019/6, 15.1.2019).
Taksirli suçta uzun süreli hapsin de para cezasına çevrilmesine izin veren kural bilinçli taksirde uygulanmaz (TCK m. 50/4); bilinçli taksirle öldürmede ceza bir yılın altına inmediği için çevrilemez. 2011 Van depremi dosyalarında bazı ilk derece mahkemeleri sanıklara basit taksirle hüküm kurup cezayı adli para cezasına çevirmişti; Yargıtay bilinçli taksirin şartlarının oluştuğunu belirterek bu hükümleri bozdu (12. Ceza Dairesi, E.2022/7975, K.2023/2399, 4.7.2023). Hükmolunan ceza iki yılı aşınca hükmün açıklanmasının geri bırakılması ve erteleme de uygulanmaz (CMK m. 231/5; TCK m. 51/1). Yargıtay, mühendislik ve mimarlık ruhsatnameye bağlı meslekler olmadığı için bu kişilere meslek yasağı verilemeyeceğini kabul ediyor (TCK m. 53/6; 12. Ceza Dairesi, E.2024/3967, K.2025/8742; Ceza Genel Kurulu, E.2019/12-151, K.2023/12, 18.1.2023).
İnfazda da bir istisna var. 5275 sayılı Kanunun geçici 10. maddesi bazı hükümlülere açık cezaevine üç yıla kadar erken ayrılma ve denetimli serbestlikten üç yıl erken yararlanma imkânı tanır. 7571 sayılı Kanun bu imkânı 31.7.2023 ve öncesinde işlenen suçlara tanırken, deprem nedeniyle yapıların yıkılması sonucu meydana gelen öldürme suçlarını dışarıda bıraktı (geçici m. 10/6; 7571 sayılı Kanun m. 27, RG 25.12.2025); 6 Şubat'ta yıkılan binalardaki ölümler nedeniyle hüküm giyenler yararlanmaz. 7571 sayılı Kanunun öteki hükümleri 11. Yargı Paketi yazısında.
Zamanaşımı ne zaman dolar?
Dava zamanaşımı tamamlanmış suçlarda suçun işlendiği günden işlemeye başlar (TCK m. 66/6). Taksirle öldürme ölüm sonucuyla tamamlanır; bu yüzden süre ölümün gerçekleştiği gün, çoğu olayda binanın yıkıldığı gün başlar. Yargıtay bunu 1999 depremine ilişkin bir dosyada açıkça söyledi: Düzce Ağır Ceza Mahkemesi zamanaşımını binanın son ruhsatının alındığı 1985'ten başlatıp davayı düşürmüştü; Yargıtay 21.10.2002'de bu kararı bozdu ve sürenin binanın yıkıldığı 17.8.1999'dan hesaplanacağını belirtti (Delibaş/Türkiye, B. No: 34764/07, 14.11.2017, §§ 15-16). Öğretide de çoğunluk görüşü aynıdır (Akbulut, 2023, s. 617-618).
Taksirle öldürmede dava zamanaşımı cezanın üst sınırına göre hesaplanır (m. 66/1). Bir kişinin ölümünde (m. 85/1) ve birden fazla kişinin ölümünde (m. 85/2) üst sınır on beş yılı geçmediği için süre on beş yıldır (m. 66/1-d). Şüphelinin savcı huzurunda ifadesinin alınması, tutuklama kararı, iddianame ve sanıklardan bir kısmı hakkında mahkûmiyet kararı süreyi keser; kesilen süre baştan işler, ama toplamda kanundaki sürenin en çok yarısı kadar, yani yirmi iki yıl altı aya uzar (m. 67/2-4). Kamu görevlisi hakkında soruşturma izni beklenirken süre durur (m. 67/1). Birden fazla kişinin öldüğü dosyada bilinçli taksir artırımı (m. 22/3) üst sınırı yirmi yılın üstüne çıkarır; bu artırımın süreyi yirmi yıla, kesintiyle otuz yıla çıkarıp çıkarmadığı (m. 66/3, 66/1-c) Yargıtay kararlarında açıkça çözülmüş değildir. Bu yüzden 6 Şubat 2023'te ölümle sonuçlanan olaylarda dava zamanaşımı en erken 6.2.2038'de dolar; kesintiyle 6.8.2045'e, artırım hesaba katılırsa 2053'e kadar uzayabilir. Hesabın ayrıntısı ceza davasında zamanaşımı yazısında.
1999 depremi dosyalarında durum farklıydı. Eski 765 sayılı Kanun'un kısa süreleri uygulandı ve davaların bir kısmı karar kesinleşmeden düştü. Küçükçekmece'de 29 kişinin öldüğü binanın müteahhitleri hiç yakalanamadı ve dava 9.4.2007'de zamanaşımından düştü (Ömür Kınay, B. No: 2015/4686, 19.2.2019, §§ 10-11). Çınarcık'ta 195 kişinin öldüğü sitelerle ilgili davada beş sanıktan üçü hakkındaki dava aynı nedenle düştü (M. Özel ve Diğerleri/Türkiye, B. No: 14350/05 ve diğerleri, 17.11.2015, §§ 80, 193). Bugün aileye düşen iş, dosyanın bekletilmemesini izlemek ve yakalanamayan ya da hakkında dava ayrılan sanıkların durumunu düzenli olarak sormaktır.
Belediye ve kamu görevlileri
Belediye, valilik ya da bakanlık görevlisi görevi sebebiyle işlediği suçtan kural olarak ancak izin verilirse soruşturulur. Savcı kaybolma ihtimali olan delilleri tespit eder ve izin ister; yetkili merci ön inceleme yaptırıp karar verir. İzin verilmemesine karşı şikâyetçi kararın tebliğinden itibaren on gün içinde itiraz eder ve itiraz en geç üç ayda kesin olarak karara bağlanır (4483 sayılı Kanun m. 4-9). Usulün ayrıntısı soruşturma izni yazısında.
Kamu görevlilerinin hangi suçtan yargılandığı sonucu değiştiriyor. Yargıtay 12. Ceza Dairesi 2011 Van depremi dosyalarında, statik hesap, zemin etüdü ya da mimari proje olmadan yapı ruhsatı düzenleyen, ruhsatı kontrol eden ve yapı kullanma iznini tetkik eden belediye teknik personelinin eylemini bilinçli taksirle öldürme saydı. Bu personelin eylemini görevi kötüye kullanma sayıp zamanaşımından düşüren ilk derece kararlarını oybirliğiyle bozdu (E.2020/12146, K.2022/4386, 6.6.2022; E.2020/11701, K.2022/9939, 13.12.2022; E.2022/7975, K.2023/2399, 4.7.2023; E.2022/7981, K.2023/4116, 18.10.2023). Aynı dairenin 6.6.2022 tarihli kararında ise ruhsat dosyasındaki eksikleri kontrol etmeden önüne gelen evrakı imzalayan belediye başkanı için görevi kötüye kullanmadan verilen zamanaşımı düşmesi onandı. Ruhsatı hangi görevlinin hazırladığı, kimin kontrol ettiği ve binayı yerinde kimin gördüğü belediyenin yapı arşivinden çıkar; bu belgeleri dosyaya getirtmek ailenin ilk taleplerinden biri olmalıdır.
Anayasa Mahkemesi de izin sistemini yaşam hakkının usul boyutundan denetliyor. Van'daki otel dosyasında Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı vali ve afet yöneticileri hakkındaki şikâyeti, hiçbir araştırma yapmadan ve itiraz yolu da bulunmadan işleme koymamıştı; Mahkeme bunu yaşam hakkının ihlali saydı (Serpil Kerimoğlu ve diğerleri, B. No: 2012/752, 17.9.2013, §§ 84-86). Bu karardan sonra ön inceleme yapıldı ve izin yine verilmedi. Genel Kurul bu kez ihlal bulmadı: ön incelemede görevlilerin ilk depremden sonra hareketsiz kalmadığı, 16 gün içinde 102.709 yapının ön hasar tespitinin yapıldığı ve otelin sırası gelmeden ikinci depremin olduğu ayrıntılı biçimde araştırılmıştı. Mahkeme ölçüyü şöyle koydu: izin usulü ihmalin tespitini olanaksızlaştırıyor ya da tespit edilen ihmalin yargı önüne gitmesini engelliyorsa, ihmal tespit edildiği hâlde sorumlular kusurlarıyla orantılı cezalandırılmıyorsa etkili soruşturma yükümlülüğünün ihlali gündeme gelir (Mehmet Ali Emir ve diğerleri [GK], B. No: 2014/16482, 17.1.2019, §§ 89, 93, 95, 102-103). İzne yapılan itirazın üç yıla yakın sürmesini eleştirdi ve itirazların üç ay içinde karara bağlanması gerektiğini yazdı (§§ 104-105). Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi de 1999 depremine ilişkin kararlarında denetim eksiklikleri bilirkişi raporlarıyla tespit edilen belediye görevlileri hakkında izin verilmediği için soruşturma açılamamasını Sözleşme'nin 2. maddesi bakımından sorunlu buldu (M. Özel ve Diğerleri, § 198; Delibaş, § 41).
Katılan olarak haklarınız
Suçtan doğrudan zarar gören kişi ilk derece mahkemesinde hüküm verilinceye kadar şikâyetçi olduğunu bildirerek kamu davasına katılabilir (CMK m. 237/1). 1999 ve 2011 depremi dosyalarında ölenlerin eşleri, çocukları, anne ve babaları katılan olarak davayı izledi. Katılan tanıkların dinlenmesini, bilirkişi raporuna itirazı ve kovuşturmanın genişletilmesini isteyebilir. Hükme karşı kanun yolu katılana ve katılan olabilecek biçimde suçtan zarar görmüş kişiye açıktır (m. 234/1-b-6 ve 260/1); Yargıtay, davaya katılmadan hükmü temyiz eden ölen yakınlarını bu yüzden katılan saydı (12. Ceza Dairesi, E.2020/11701, K.2022/9939, 13.12.2022). Yine de katılma dilekçesini ilk derece mahkemesinde vermek, duruşmalardaki hakları baştan kullanmanızı sağlar. Katılmanın usulü ceza davasına katılma yazısında.
Katılma hakkı dolaylı zarara dayanmaz. Yargıtay, kiracısının çocukları binanın yıkılmasıyla ölen ve bu yüzden zarar gördüğünü söyleyen bina malikinin taksirle öldürme davasına katılamayacağını belirtti (12. Ceza Dairesi, E.2023/5829, K.2023/5597, 13.12.2023). Katılan şikâyetinden vazgeçer ya da ölürse katılma hükümsüz kalır; dava sürer, mirasçılar katılanın haklarını izlemek için davaya katılabilir (CMK m. 243). Avukatla temsil edilen katılan lehine mahkûm olan sanık aleyhine vekâlet ücretine hükmedilir; Yargıtay bunu gözetmeyen kararları düzeltiyor (E.2023/6530, K.2025/5666; E.2024/3967, K.2025/8742).
CMK, baronun ücretsiz avukat görevlendirmesini alt sınırı beş yıldan fazla hapis gerektiren suçlarla ve cinsel suçlar gibi sayılı hâllerle sınırlar; taksirle öldürmenin alt sınırı iki yıl olduğu için yetişkin bir katılan bu yoldan avukat isteyemez (m. 234/1 ve 239/1). Mağdur çocuk ise istem aranmadan avukat görevlendirilir (m. 239/2). Avukatlık ücretini karşılayamayan kişi baronun adli yardım bürosuna başvurabilir (Avukatlık Kanunu m. 176-177). Yaralanan mağdurun dava nakli ya da adli tıp işlemleri için yaşadığı yer dışına gitmesi gerekirse yol, konaklama ve yemek giderleri Adalet Bakanlığı bütçesinden karşılanır (CMK m. 234/4).
Yaralananlar için bir uyarı: bilinçli taksirle işlenen yaralamada şikâyet aranmaz; yalnız kemik kırığı, hayati tehlike ya da organ işlevinin zayıflaması gibi ağır bir sonuç doğurmayan yaralanma şikâyete bağlıdır (TCK m. 89/1 ve 89/5). 6 Şubat yurt dosyasında ilk derece mahkemesi, yaralı olduklarını söyleyip davaya sonradan katılmak isteyen kişilerin talebini şikâyet süresi geçti diye reddetmişti. Yargıtay bu kişiler için kesin adli rapor alınmasını, ağır yaralanma varsa şikâyet aranmadan dava açılmasını ve davanın birleştirilmesini istedi; birden fazla kişinin ölümü ve yaralanması tek suç olduğu için davanın ayrı görülemeyeceğini belirtti (E.2025/1391, K.2026/6035).
Dava ne kadar sürer, istinaf ve temyiz
Adalet Bakanlığının 6.2.2026 tarihli açıklamasına göre 6 Şubat depremleriyle ilgili ceza yargılamalarında 2.673 kişi hakkında dava açılmış, 202 kişiye bir yıldan yirmi bir yıla kadar hapis cezası verilmiş, 142'si tutuklu ve 59'u hükümlü olmak üzere 201 kişi cezaevindeydi. Önceki depremlerin dosyaları sürenin uzun olabildiğini gösteriyor. Van'daki otelde iddianame 2012'de düzenlendi; ilk derece mahkemesi işletmeciyi 2016'da ve yeniden 2023'te 15 yıl 6 ay 20 gün hapisle cezalandırdı, Yargıtay hükmü 25.6.2025'te onadı (Mehmet Ali Emir ve diğerleri [GK], §§ 38-39; Mehmet Kerimoğlu ve diğerleri (2), § 33). Çınarcık davası 1999'dan 2011'e kadar sürdü (M. Özel ve Diğerleri, § 193).
İlk derece kararına karşı gerekçeli kararın tebliğinden itibaren iki hafta içinde istinafa gidilir (CMK m. 273/1). Bölge adliye mahkemesinin beş yıl veya daha az hapis cezasına ilişkin istinafı esastan reddeden kararı temyiz edilemez; üst sınırı on yıldan fazla olan taksirle öldürme suçunda beraat kararlarına karşı ise temyiz yolu açıktır (CMK m. 286/2-a ve g). Hangi kararın hangi gün kesinleştiği Anayasa Mahkemesi süresini belirlediği için önemlidir; süreler ceza davasında istinaf ve temyiz süresi yazısında.
Devlet, ölümle sonuçlanan olaylarda sorumluları makul bir özen ve süratle yargılamakla yükümlüdür. Dava yıllarca sürüyorsa yakınını kaybeden kişi bunu faillerin etkili biçimde yargılanmaması olarak ileri sürer ve Anayasa'nın 17. maddesine dayandırır. Salt makul süre şikâyetinde önce Adalet Bakanlığındaki Tazminat Komisyonuna gidilir (6384 sayılı Kanun m. 2/3-a). Anayasa Mahkemesi, 1999 depremine ilişkin tam yargı davası on dört yılı aşan iki başvurucunun makul süre şikâyetini Komisyon yolu tüketilmediği için kabul edilemez buldu (Karaaslan ve Gülbaş, B. No: 2015/12273, 21.3.2019, §§ 15-19); yaşam hakkına dayanan Ömür Kınay başvurusunda ise davanın süresini esastan inceledi. Ayrım Tazminat Komisyonu yazısında.
Tazminat davaları
Ceza mahkemesi tazminata hükmetmez; tazminat iki ayrı yolda istenir. Belediye ya da başka bir idarenin denetim eksikliği için idare mahkemesinde tam yargı davası açılır. Önce zararı öğrendiğiniz tarihten itibaren bir yıl ve her hâlde olay tarihinden itibaren beş yıl içinde idareye başvurursunuz; otuz gün içinde cevap gelmezse ya da talep reddedilirse dava süresi içinde dava açarsınız (İYUK m. 13/1). Danıştay 1999 dosyalarında bu davaları idari eylemden doğan dava saydı ve süreyi 13. maddeye göre aradı (Mesut Naci Topkara ve Mutlu Topkara, B. No: 2017/28890, 7.10.2021, § 10). İdarenin denetim eksikliğinin bulunduğu dosyalarda Danıştay depremi zararla idare arasındaki bağı kesen mücbir sebep saymadı (S.A. ve L.A., B. No: 2014/2656, 17.11.2014, § 10'da aktarılan Danıştay 6. Dairesi, E.2002/549, K.2004/2628, 27.4.2004).
Müteahhit, fenni mesul, yapı sahibi ya da yapı denetim kuruluşuna karşı dava adliyede açılır; süre zararın ve sorumlunun öğrenilmesinden itibaren iki yıl, her hâlde on yıldır, ama fiil daha uzun ceza zamanaşımı olan bir suçsa o süre uygulanır (Türk Borçlar Kanunu m. 72). Ceza kararının hukuk davasına etkisi ceza davası sonrası tazminat davası yazısında. Belgesi verilmiş kaçak yapılarda da idareye dava yolu açıktır: Anayasa Mahkemesi yapının depreme dayanıklılığını yalnız malikin sorumluluğuna bırakan cümleyi iptal etti (E.2023/74, K.2024/141, 23.7.2024); ayrıntısı yapı kayıt belgesi yazısında.
Tazminat davalarında kararları belirleyen kusur raporudur. Rapordaki kusur oranlarına, yıkılan bağımsız bölümün alanına ve aynı bina hakkında başka dosyalarda alınmış farklı raporlara itiraz edin. Bir başvurucu, aynı binaya ilişkin başka bir dosyada alanın ve kusur oranlarının farklı tespit edildiğini ileri sürmüştü; bu itiraz karşılanmadığı için Anayasa Mahkemesi gerekçeli karar hakkının ihlal edildiğine karar verdi (Osman Sunan, B. No: 2021/56343, 25.6.2025, §§ 13-14). İdari yargıda dava dilekçesindeki miktar karar verilinceye kadar harcı ödenerek bir kez artırılabilir (İYUK m. 16/4); bunu yapmayan başvurucunun yetersiz tazminat şikâyeti, istediği miktarın tamamı verildiği için reddedildi (Topkara, §§ 40-41). 9.3.2023'te Anayasa Mahkemesinde bekleyen, tazminatın ödenmediğine ilişkin başvurular Tazminat Komisyonuna yönlendirildi (6384 sayılı Kanun geçici m. 2; Emine Yıldırım ve diğerleri, B. No: 2021/20320, 25.1.2024, § 16); sonraki başvurular için kanunda Komisyon yolu öngörülmemiştir.
Anayasa Mahkemesi deprem dosyalarında neye baktı?
Aşağıdaki tablo, Anayasa Mahkemesinin depremde yıkılan binada ölüm ya da ağır yaralanmayla ilgili bulduğumuz 16 kararını şikâyetin konusuna göre gösteriyor. Mahkemenin 11.11.2026'ya kadar yayımladığı kararlardan tam metnini taradığımız 16.204 karara ve tam metni bilgi bankasında bulunmayan 1.799 kararın konu özetlerine baktık. Deprem geçen öteki kararların büyük kısmı hak sahipliği, kalıcı konut ve yıkılan konutun bedeliyle ilgili olduğu için sayıya girmedi. Kendi şikâyetinizin hangi satıra girdiğini buradan görebilirsiniz:
| Şikâyetin konusu | Karar | İhlal bulunan |
|---|---|---|
| Kamu görevlileri hakkında soruşturma yapılmaması ya da izin verilmemesi | 5 | 2 |
| Tazminat davasının yıllarca sürmesi | 4 | 3 |
| Verilen ceza ya da tazminatın yetersiz bulunması, tazminat isteminin reddi | 5 | 0 |
| Kazanılan tazminatın idarece ödenmemesi | 2 | 0 |
Ölçüt ilk kararda kuruldu. Kasıt bulunmayan ölümlerde devletin yükümlülüğü her olayda ceza davası açılmasını gerektirmez; ama kamu makamlarının muhakeme hatasını ya da dikkatsizliği aşan bir ihmali varsa, yani olası sonuçları bildikleri hâlde yetkilerini kullanmayıp riski gidermediyse, sorumlular hakkında ceza soruşturması yapılmaması yaşam hakkını ihlal eder. Afet olaylarında yetkililer olayın koşullarını ve denetim sistemindeki aksaklıkları, olaylar zincirinde rolü olan görevlileri resen ve süratle araştırmalıdır. Kusurun ne ölçüde kamu görevlilerine ait olduğu uzman görüşüyle ve yalnız kamu otoritelerinin ulaşabileceği bilgilerle anlaşılır; bunun ispatı ölenin yakınından beklenemez (Serpil Kerimoğlu ve diğerleri, §§ 59-62, 82). Mahkeme ölenin eşi ve çocuklarına birlikte 20.000 TL manevi tazminat verdi.
İhlallerin üçü yargılamanın süresinden kaynaklandı. 1999 depreminde annesini kaybeden ve enkazdan engelli kalarak çıkan başvurucunun tazminat davası on dört yılı aşmış, mahkeme görev itirazını on iki yıl sonra karara bağlamıştı; Anayasa Mahkemesi yaşam hakkının usul boyutunu ihlal edilmiş saydı ve 27.000 TL verdi (Ömür Kınay, §§ 46-53, 56). Yalova'da müteahhit ve teknik uygulama sorumlusu 10 ay hapis ve 50 YTL para cezası almış, tazminat davası ise 26.6.2000'den 20.5.2019'a kadar sürmüştü; Mahkeme yine ihlal buldu ve her başvurucuya 30.000 TL verdi (Esen Mepa ve diğerleri, B. No: 2019/28945, 18.1.2022, §§ 11, 47-49 ve hüküm fıkrası C bendi). Mahkemenin bütün başvurulardaki ihlal oranları ve süreleri AYM Bireysel Başvuru Raporu 2026 sayfasında; rapora göre Mahkemenin 2026'da 14 Ekim'e kadar verdiği ve yayımlanan kararlarda başvurudan karara geçen sürenin ortancası 1.480 gündür.
Ret kararları da yol gösteriyor. Tam yargı davasında idarenin kusuru açıkça kabul edilip Anayasa Mahkemesinin benzer dosyalarda verdiği tutarlarla uyumlu tazminata hükmedildiyse, kusuru dikkatsizliği aşmayan kamu görevlileri hakkında ceza soruşturması yapılmamasından ötürü mağdur sıfatı kalmıyor (Mehmet Kerimoğlu ve diğerleri (2), §§ 57-60). Aynı olayda bir kısım sorumlu hakkında soruşturma sürerken yapılan başvuruyu Mahkeme, soruşturma ve yargılamayı bir bütün olarak görmek için erken buldu (Mehmet Kerimoğlu ve diğerleri, B. No: 2017/19369, 1.7.2020, §§ 37-39). Reddedilen bir tazminat kalemi için mülkiyet hakkına dayanmak da sonuç vermedi. Van'daki 23.10.2011 depreminde eşini ve beş çocuğunu kaybeden başvurucunun cenaze ve defin gideri istemi reddedilmişti; kesinleşmiş bir alacak ya da meşru beklenti bulunmadığı için Mahkeme bu şikâyeti incelemedi (Mehmet Tetik, B. No: 2019/21755, 7.2.2024, §§ 12-15). Van'daki otel dosyasında aynı aile 2012 ile 2021 arasında altı bireysel başvuru yaptı; her biri dosyanın ayrı bir aşamasıyla ilgiliydi. Başvuru süresi kesin kararın öğrenilmesinden itibaren otuz gündür (6216 sayılı Kanun m. 47/5); hangi kararın kesin karar sayıldığı AYM başvuru süresi ne zaman başlar yazısında. Mahkemenin yaşam hakkındaki genel ölçütleri yaşam hakkı ve etkili soruşturma sayfasında.
AİHM'in 1999 depremi kararları
Anayasa Mahkemesinin kararından sonra Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine kararın öğrenilmesinden itibaren dört ay içinde başvurulur (AİHS m. 35/1); süre hesabı AİHM başvuru süresi yazısında. AİHM, 1999 depremindeki ölümlere ilişkin ceza yargılamasını iki kararda yaşam hakkı yönünden inceledi ve ikisinde de ihlal buldu. Tazminat davalarında da iki ihlal kararı var: 1999 depreminde yıkılan binalar için müteahhitlere karşı açılan davalar, Yargıtayın daireleri zamanaşımının başlangıcını farklı hesapladığı için esastan incelenmeden reddedilmişti; AİHM bunu Sözleşme'nin 6. maddesinin 1. fıkrasının ihlali saydı (Hayati Çelebi ve Diğerleri/Türkiye, B. No: 582/05, 9.2.2016, §§ 60-67; Aksis ve Diğerleri/Türkiye, B. No: 4529/06, 30.4.2019, §§ 53-56).
M. Özel ve Diğerleri/Türkiye (B. No: 14350/05, 15245/05 ve 16051/05, 17.11.2015) kararında Mahkeme, depremin kontrol edilemeyen bir olay olduğunu, önlemenin ise uygun mekânsal planlama ve denetimli yapılaşma anlamına geldiğini, yapı ruhsatı veren yerel idarelerin bu riskten önce sorumlu olduğunu belirtti (§§ 173-174). Devletin herkesi mahkûm ettirme yükümlülüğü yoktur, ama mahkemeler hayatı tehlikeye sokan suçları cezasız bırakmaya hazır olmamalıdır (§ 187). Afet dosyalarında yetkililer örnek bir özen ve süratle davranmalı, olayların koşullarını ve rolü olan görevlileri resen araştırmalıdır (§ 189). Çınarcık davasında bilirkişi raporları 1999 ve 2000'de hızla hazırlanmış, ama dava on iki yıl sürmüş, beş sanıktan yalnız ikisi mahkûm olmuş, üçü zamanaşımından kurtulmuştu (§§ 193-195, 197). Belediye görevlileri hakkında izin verilmediği için soruşturma açılamamıştı (§ 198). Tazminat davaları da sekiz ile on iki yıl sürmüş ve verilen manevi tazminatlar düşük kalmıştı (§ 199). Mahkeme oybirliğiyle 2. maddenin usul boyutunun ihlal edildiğine karar verdi ve her aileye 30.000 avro manevi tazminat verdi (§ 212). Ama afetin önlenmemesine ilişkin şikâyeti, başvurucular Danıştayın soruşturma iznini kaldırdığını öğrendikten sonra altı aylık süreyi geçirdikleri için incelemedi (§§ 176-178). Bu, her kesin kararın kendi süresini başlattığını gösteren bir uyarıdır.
Delibaş/Türkiye (B. No: 34764/07, 14.11.2017) kararında Düzce'de 15 kişinin öldüğü bina için açılan dava sekiz yıl sürmüş, Yargıtay ilk derece kararlarını üç kez bozmuş, son ikisini usul nedeniyle; müteahhit hakkındaki dava zamanaşımından düşmüş, öteki iki sanık ertelenen 10 ay hapis almıştı (§§ 18, 21, 38). Belediye görevlilerinin kusuru raporlarla tespit edilmiş, ama haklarında fiilen soruşturma yapılmamıştı (§ 41). Babanın idareye karşı kazandığı tazminat davası da on iki yıl sürdüğü için mağdur sıfatını ortadan kaldırmadı (§ 43). Mahkeme oybirliğiyle ihlal buldu ve 15.000 avro verdi (§ 47). AİHM savcının etkili soruşturma yapmadan kovuşturmaya yer olmadığına karar verdiğini tespit ederse, kararın kesinleşmesinden itibaren üç ay içinde talep edilirse yeniden soruşturma açılır (CMK m. 172/3).
Hakkında dava açılan kişinin savunması
Müteahhit, fenni mesul, proje müellifi ya da denetçi için davanın merkezi bilirkişi raporudur. Rapor tebliğ edilince itiraz ve yeni bilirkişi incelemesi isteyebilir, konunun uzmanından bilimsel görüş alıp dosyaya sunabilirsiniz (CMK m. 67/5-6). Savunma şu sorularla kurulur: hangi aşamada hangi görevin size ait olduğu (ruhsat, proje, yapım, iş bitimi), istifa ya da devir tarihleri, sonradan yapılan kat ilavesi ve tadilatların taşıyıcı sisteme etkisi, numunelerin usulüne uygun alınıp alınmadığı ve kusurun bölüşümü. Kusur, sanığın kendi davranışına bağlanır; Yargıtay kooperatif yöneticilerinin beraatini onadı, yapı denetim şirketi yetkilileri için de görevlerinin ve yıkılmaya etkili davranışlarının ek raporla araştırılmasını istedi (12. Ceza Dairesi, E.2024/3967, K.2025/8742).
AİHM, 1999 depreminde yıkılan binanın teknik uygulama sorumlusu olarak üç yıl hapis alan başvurucunun bilirkişi raporuna itiraz edemediği şikâyetini kabul edilemez buldu. Başvurucu, statik hesapların belediye arşivinde olduğunu söylemiş, mahkeme bunları getirtmemişti; AİHM, mahkemenin gerekçesini eleştirilebilir bulmakla birlikte başvurucunun bu belgeleri kendisinin edinip sunmasını engelleyen bir durum olmadığını belirtti (Gülağacı/Türkiye (k.), B. No: 40259/07, 13.4.2021, §§ 45-47, 49-51). Bu yüzden savunmanın dayandığı proje, hesap ve arşiv belgelerini avukatınız aracılığıyla kendiniz bulup dosyaya koyun. Bilirkişi raporuna itirazın yolları bilirkişi raporuna itiraz yazısında.
Deprem davaları hakkında sık sorulan sorular
Deprem davalarında zamanaşımı ne zaman dolar?
Taksirle öldürme suçu ölümle tamamlanır ve dava zamanaşımı suçun işlendiği günden işlemeye başlar (TCK m. 66/6); süre ölümün gerçekleştiği gün, çoğu olayda binanın yıkıldığı gün başlar. Yargıtay 1999 depremine ilişkin bir dosyada süreyi binanın son ruhsat tarihinden başlatan kararı bozdu ve sürenin binanın yıkıldığı 17.8.1999'dan hesaplanacağını belirtti (AİHM, Delibaş/Türkiye, B. No: 34764/07, 14.11.2017, §§ 15-16'da aktarıldığı üzere). Süre cezanın üst sınırına göre hesaplanır. Bir kişinin ölümünde (m. 85/1) ve birden fazla kişinin ölümünde (m. 85/2) üst sınır on beş yılı geçmediği için süre on beş yıldır (m. 66/1-d); ifade alma, iddianame ve mahkûmiyet gibi işlemler süreyi keser ve süre en çok yarısı kadar, yirmi iki yıl altı aya uzar (m. 67/2 ve 4). Birden fazla kişinin öldüğü dosyada bilinçli taksir artırımı (m. 22/3) üst sınırı yirmi yılın üstüne çıkarır; bu artırımın süreyi yirmi yıla, kesintiyle otuz yıla çıkarıp çıkarmadığı (m. 66/3 ve 66/1-c) Yargıtay kararlarında açıkça çözülmüş değildir. 6 Şubat 2023'te ölümle sonuçlanan olaylarda süre en erken 6.2.2038'de dolar; kesintiyle 6.8.2045'e, artırım hesaba katılırsa 2053'e kadar uzayabilir. Kamu görevlisi hakkında soruşturma izni beklenirken zamanaşımı durur (m. 67/1).
Deprem davaları kaç yıl sürer, son durum nedir?
Süre dosyaya göre değişiyor; yayımlanmış kararlarda on yılı aşan davalar var. Van'da 9.11.2011'de yıkılan otelde 24 kişinin ölümüyle ilgili davada iddianame 2012'de düzenlendi, Yargıtay 12. Ceza Dairesi işletmeci hakkındaki 15 yıl 6 ay 20 gün hapis cezasını 25.6.2025'te onadı (E.2023/6530, K.2025/5666). Adalet Bakanlığının 6.2.2026 tarihli açıklamasına göre 6 Şubat depremleriyle ilgili ceza yargılamalarında 2.673 kişi hakkında dava açılmış, 202 kişiye bir yıldan yirmi bir yıla kadar hapis cezası verilmişti. Dava yıllarca sürüyorsa yakınını kaybeden kişi bunu Anayasa Mahkemesinde yaşam hakkının usul boyutu olarak ileri sürer; Mahkeme 1999 depremiyle ilgili on dört yılı aşan tazminat davalarında bu yüzden ihlal buldu (Ömür Kınay, B. No: 2015/4686, 19.2.2019, §§ 49-51; Esen Mepa ve diğerleri, B. No: 2019/28945, 18.1.2022, §§ 47-49).
Yargıtay deprem davalarında olası kast mı, bilinçli taksir mi diyor?
Yargıtay 12. Ceza Dairesi yayımlanmış kararlarında müteahhit, fenni mesul ve proje müelliflerini kural olarak bilinçli taksirle öldürmeden sorumlu tutuyor (TCK m. 85/2 ve 22/3). Olası kast için sanığın ölüm sonucunu öngörüp buna kayıtsız kalarak kabullendiğini gösteren delil arıyor. 6 Şubat 2023'te yıkılan bir yurt binasına ilişkin kararında bu ayrımda dört olguya bakılacağını yazdı (E.2025/1391, K.2026/6035, 11.6.2026). Bunlar yapı güvenliğini doğrudan etkileyen kuralların sistematik biçimde çiğnenmesi ve malzemenin yetersiz olduğunu bilerek inşaata devam edilmesidir. Deprem riski yüksek bölgede ekonomik nedenle güvenlikten bilerek ödün verilmesi ile beton sınıfı, donatı miktarı ya da demir kalitesinin maliyeti düşürmek için sistematik biçimde düşürülmesi de bu olgular arasındadır. Katılan, olası kast talebini bu olguları gösteren bilirkişi tespitleri, tanık beyanları ve ticari kayıtlarla destekler.
Depremde yıkılan binadan belediye görevlileri yargılanır mı?
Yargılanabilir, ama önce soruşturma izni gerekir (4483 sayılı Kanun m. 3-6). İzin verilmezse şikâyetçi kararın tebliğinden itibaren on gün içinde itiraz eder; itirazı bölge idare mahkemesi ya da Danıştay İkinci Dairesi en geç üç ayda kesin olarak karara bağlar (m. 9). Yargıtay 12. Ceza Dairesi 2011 Van depremi dosyalarında, statik hesap raporu ve zemin etüdü olmadan ruhsat düzenleyen ve ruhsatı kontrol eden belediye teknik personelinin eylemini bilinçli taksirle öldürme saydı ve bu eylemi görevi kötüye kullanma sayıp zamanaşımından düşüren kararları bozdu (E.2022/7975, K.2023/2399, 4.7.2023). Yalnız önüne gelen evrakı imzalayan belediye başkanı için ise görevi kötüye kullanmadan verilen zamanaşımı düşmesini onadı (E.2020/12146, K.2022/4386, 6.6.2022).
Deprem nedeniyle tazminat davası nerede ve ne zamana kadar açılır?
Belediye ya da başka bir idarenin denetim eksikliği nedeniyle tazminat isteyen kişi önce idareye başvurur; bunun süresi zararı öğrendiği tarihten itibaren bir yıl, her hâlde olay tarihinden itibaren beş yıldır. İdare otuz gün içinde cevap vermezse ya da talebi reddederse kişi idare mahkemesinde tam yargı davası açar (İYUK m. 13/1). Müteahhit, fenni mesul ya da yapı sahibine karşı dava adliyede açılır; süre zararın ve sorumlunun öğrenilmesinden itibaren iki yıl, her hâlde on yıldır, ama fiil daha uzun ceza zamanaşımı olan bir suçsa o süre uygulanır (TBK m. 72). Danıştay, idarenin denetim eksikliği bulunan dosyalarda depremi zararla idare arasındaki bağı kesen mücbir sebep saymadı (Anayasa Mahkemesi, S.A. ve L.A., B. No: 2014/2656, 17.11.2014, § 10'da aktarılan Danıştay 6. Dairesi kararı). Tam yargı davasında istenen miktar bir kez artırılabilir (İYUK m. 16/4).
Deprem davası için Anayasa Mahkemesine ne zaman başvurulur?
Başvuru, kanun yolları tüketildikten sonra kesin kararın öğrenilmesinden itibaren otuz gün içinde yapılır (6216 sayılı Kanun m. 47/5). Ceza davasında bu karar, temyize kapalı dosyada bölge adliye mahkemesinin, öteki dosyalarda Yargıtayın kararıdır; kamu görevlisi için soruşturma izni verilmemesine yapılan itirazın reddi de kesin karardır. Anayasa Mahkemesi aynı olayda bir kısım sorumlu hakkında soruşturma ya da dava sürüyorsa başvuruyu erken bulabilir (Mehmet Kerimoğlu ve diğerleri, B. No: 2017/19369, 1.7.2020, §§ 37-39). Mahkemenin kararından sonra Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine dört ay içinde başvurulur (AİHS m. 35/1).
Depremde yaralandım, şikâyet süresi geçti mi?
Bilinçli taksirle işlenen yaralamada şikâyet aranmaz; yalnız kemik kırığı, hayati tehlike ya da organ işlevinin zayıflaması gibi ağır bir sonuç doğurmayan yaralanma (TCK m. 89/1) şikâyete bağlıdır (m. 89/5) ve bunun için fiil ile failin öğrenilmesinden itibaren altı aylık şikâyet süresi işler (m. 73). Yargıtay 12. Ceza Dairesi, 6 Şubat 2023'te yıkılan bir binada yaralanan ve davaya sonradan katılmak isteyen kişilerin talebini şikâyet süresi geçti diye reddeden kararı bozdu; mahkemeden bu kişiler için kesin adli raporların alınmasını ve davanın mevcut dosyayla birleştirilmesini istedi (E.2025/1391, K.2026/6035, 11.6.2026). Yaralanan kişi savcılığa başvurur, hastane kayıtlarını ve adli raporunu dosyaya koydurur.
Başlıca hukukî kaynaklar
- Anayasa m. 17 ve 38; 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 20, 21, 22, 50, 51, 53, 66, 67, 73, 81, 85 ve 89; 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 67, 172, 173, 231, 234, 237, 239, 243, 260, 273 ve 286; 4483 sayılı Kanun m. 4-9; 3194 sayılı İmar Kanunu m. 22 ve 28; 4708 sayılı Yapı Denetimi Hakkında Kanun m. 3; 5275 sayılı Kanun geçici m. 10/6 (7571 sayılı Kanun m. 27, RG 25.12.2025); 6384 sayılı Tazminat Komisyonunun Görevleri ile Çalışma Usul ve Esasları Hakkında Kanun m. 2 ve geçici m. 2; 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu m. 13 ve 16; 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 72; 1136 sayılı Avukatlık Kanunu m. 176-177; 6216 sayılı Kanun m. 47; AİHS m. 2 ve 35
- Yargıtay 12. Ceza Dairesi, E.2025/1391, K.2026/6035, 11.6.2026; E.2024/3967, K.2025/8742, 9.12.2025; E.2023/6530, K.2025/5666, 25.6.2025; E.2023/5829, K.2023/5597, 13.12.2023; E.2022/7981, K.2023/4116, 18.10.2023; E.2022/7975, K.2023/2399, 4.7.2023; E.2020/11701, K.2022/9939, 13.12.2022; E.2020/12146, K.2022/4386, 6.6.2022. Yargıtay Ceza Genel Kurulu, E.2017/12-701, K.2019/6, 15.1.2019; E.2019/12-151, K.2023/12, 18.1.2023
- Serpil Kerimoğlu ve diğerleri, B. No: 2012/752, 17.9.2013; Mehmet Ali Emir ve diğerleri [GK], B. No: 2014/16482, 17.1.2019; Mehmet Kerimoğlu ve diğerleri, B. No: 2017/19369, 1.7.2020; Mehmet Kerimoğlu ve diğerleri (2), B. No: 2021/10770, 29.7.2025
- Ömür Kınay, B. No: 2015/4686, 19.2.2019; Esen Mepa ve diğerleri, B. No: 2019/28945, 18.1.2022; S.A. ve L.A., B. No: 2014/2656, 17.11.2014; Mesut Naci Topkara ve Mutlu Topkara, B. No: 2017/28890, 7.10.2021; Osman Sunan, B. No: 2021/56343, 25.6.2025; Emine Yıldırım ve diğerleri, B. No: 2021/20320, 25.1.2024; Karaaslan ve Gülbaş, B. No: 2015/12273, 21.3.2019; Mehmet Tetik, B. No: 2019/21755, 7.2.2024; Anayasa Mahkemesi, E.2023/74, K.2024/141, 23.7.2024
- M. Özel ve Diğerleri/Türkiye, B. No: 14350/05, 15245/05 ve 16051/05, 17.11.2015; Delibaş/Türkiye, B. No: 34764/07, 14.11.2017; Gülağacı/Türkiye (k.), B. No: 40259/07, 13.4.2021; Hayati Çelebi ve Diğerleri/Türkiye, B. No: 582/05, 9.2.2016; Aksis ve Diğerleri/Türkiye, B. No: 4529/06, 30.4.2019
- Adalet Bakanlığı, Basın Açıklaması, 15.02.2023; Adalet Bakanlığı, Bakan Yılmaz Tunç'un deprem davalarına ilişkin açıklaması, 06.02.2026; Adalet Bakanlığı Bilirkişilik Daire Başkanlığı, Deprem Nedeniyle Yıkılan veya Ağır Hasar Gören Binalarla İlgili Delil Toplama veya Delil Tespiti Hakkında Bilirkişilik Kılavuzu, 2023
- Berrin Akbulut, “Deprem Nedeniyle Meydana Gelen Ölüm ve Yaralanmalara Ait Ceza Hukuku Sorunlarına İlişkin Bazı Tespitler”, Selçuk Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 31, S. 2, 2023, s. 569-628; Fatih Yurtlu, “Mevzuata Aykırı İnşa Edilen Yapıların Depremde Yıkılması Nedeniyle Meydana Gelen Ölüm ve Yaralanmalar Bakımından Ceza Hukuku Sorumluluğu”, Ankara Barosu Dergisi, Deprem Özel Sayısı, 2023

