Evde Bakım Maaşı Kesildi, Ne Yapmalıyım? Neden Kesilir, Araba veya Ev Alınca, Geri Ödeme ve İtiraz

Kesildi mi, durduruldu mu?

Evde bakım yardımı 2828 sayılı Sosyal Hizmetler Kanunu'nun ek 7. maddesine dayanır. Yardım, tam bağımlı (çocukta "Çok ileri düzeyde ÖGV", "Belirgin ÖGV" ya da "ÖKGV" ibareli) sağlık raporu bulunan, heyetin bakıma muhtaç olduğunu tespit ettiği ve hanesinde kişi başına düşen geliri net asgari ücretin üçte ikisinden az olan engellinin bakımını yapan akrabasına ya da vasisine ödenir (Evde Bakım Yardımı Yönetmeliği m. 4 ve 5).

Ödeme kesildiğinde ilk iş, durumun hangisi olduğunu öğrenmektir. Yönetmelik iki ayrı sonuç tanır: durdurma geçicidir ve koşul yeniden sağlanınca yardım geri gelir; sonlandırma ise dosyayı kapatır, yardım ancak itiraz, dava ya da yeni başvuruyla döner. Aşağıdaki tablo, kesilme nedenini, sonucunu ve yardımın hangi tarihten itibaren kesildiğini gösteriyor; kesilme tarihi, geri ödeme borcunun hangi tarihten başlayacağını da belirler.

Bazı durumlar yardımı kesmez. Engellinin il içinde ya da dışında tedavi görmesi, bakım verenle birlikte kadın konukevine yerleşmesi, gündüz hizmet merkezinden ayda 72 saate kadar hizmet alması ve bakım verenin işi düşünce aynı evde yaşayan başka bir akrabanın yılda 30 güne kadar bakımı üstlenmesi hâlinde ödeme sürer (m. 5/4, 5/8, 5/10 ve 5/11).

Gelir hesabı: araba, ev, banka hesabı

Gelir sınırı bütün haneye uygulanır. Hane, adres kayıt sistemine göre aynı konutta kayıtlı olup birlikte yaşayanlardan oluşur; başka ilde okuyan çocuklar da haneye dahildir (m. 4/1-i). Hanedekilerin her türlü geliri toplanır ve kişi sayısına bölünür. Hanede yardım alan engelliden başka bakıma ihtiyacı olan bir engelli daha varsa, bu kişi hesapta iki kişi sayılır; 16 Ocak 2026 değişikliğinden sonra o kişinin yardım alıp almaması fark etmiyor (m. 5/2).

Mal varlığı da aylık gelire çevrilir. "Araba alınca", "ev alınca" sorularının cevabı bu hesaptan çıkar (m. 14):

• Araba. Hanede tek binek araç varsa, aracın değerinin, engellilerin ÖTV'siz araç alımı için Özel Tüketim Vergisi Kanunu'nun 7. maddesinde yer alan ve her yıl yeniden değerleme oranında artan parasal sınırı aşan kısmının 120'de biri aylık gelir sayılır. Değeri bu sınırın altında kalan tek araç hesaba bir şey eklemez. İkinci ve sonraki binek araçlarda kasko ya da rayiç bedelin 120'de biri, ticari ya da tarımsal araçta kasko bedelinin 120'de biri ve aracın getirisi eklenir. Bu kurallar 16 Ocak 2026'da yürürlüğe girdi.
• Ev ve dükkân. Ailenin oturduğu konut hesaba girmez. Başka bir konut ya da dükkân kiradaysa kira sözleşmesindeki tutar, kirada değilse rayiç bedelinin 120'de biri aylık gelir sayılır. Kira geliri, rayiç bedelin 120'de birinden düşük gösterilemez.
• Arsa, tarla, depo. Rayiç bedelin 240'ta biri ve varsa tarım, ticaret ya da kira getirisi eklenir. Büyükbaş ve küçükbaş hayvanların yıllık getirisi de aylığa bölünür.
• Banka hesabı. Mevduatın faiz oranına göre hesaplanan aylık getirisinin iki katı gelir sayılır.
• Gelir sayılmayanlar. Bayram ikramiyeleri (2828 sayılı Kanun ek m. 7), öğrenim kredisi, doğum yardımı ve mesleki eğitim kapsamında ödenen staj ücretleri hesaba katılmaz.

Hanede yeni bir gelir başlarsa, araç ya da taşınmaz alınırsa, yardım alan kişi durumu bir ay içinde il müdürlüğüne ya da sosyal hizmet merkezine bildirir (m. 16/1). Bakanlık hanenin gelirini kamu veri tabanlarından da izler; bildirilmeyen bir değişiklik sonradan anlaşılırsa geri ödeme, değişikliğin olduğu tarihten itibaren hesaplanır.

Rapor süresi dolunca: altı ay kuralı

Süreli sağlık raporunun süresi bitince il müdürlüğü yardımı durdurur. Rapor süresinin bitiminden itibaren altı ay içinde alınan yeni rapor yönetmelik koşullarını sağlıyor ve hane geliri de sınırın altındaysa yardım durdurulduğu tarihten itibaren devam eder; aradaki aylar ilk ödeme döneminde ödenir. Yeni rapor "tam bağımlı" ibaresini içermiyorsa yardım, eski raporun süresinin dolduğu tarihte sona erer (m. 15/3).

Ödemenin hiç kesilmemesi için yeni rapora süre dolmadan başvurulur. Erişkinler İçin Engellilik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik, süreli raporun bitmesine altı aydan az kaldığında talep üzerine yeni rapor verilebileceğini söyler (m. 11/7).

18 yaşına giren çocuk. Çocuk için alınan ÇÖZGER raporu, çocuk 18 yaşını doldurduğu gün geçersiz olur (ÇÖZGER Yönetmeliği m. 11/6). Aile, 18 yaşa üç aydan az kala erişkin rapora başvurabilir; 18 yaşını doldurduktan sonraki üç ay içinde başvurursa düzenlenen erişkin rapor 18 yaşının doldurulduğu tarihten itibaren geçerli sayılır (Erişkinler Yönetmeliği m. 11/6). Bu sürelere uyulursa erişkin rapor 18 yaşından itibaren geçerli sayılır; evde bakım yardımında da süre bitiminden itibaren altı ay içinde alınan uygun rapor, yardımın durdurulduğu tarihten itibaren devamını sağlar (Evde Bakım Yardımı Yönetmeliği m. 15/3).

Sürekli rapor ve sonradan gelen yeni rapor. Sürekli raporla yardım alan kişi hakkında sonradan yardıma uygun olmayan bir rapor düzenlenirse yardım, o raporun düzenlendiği tarihten itibaren sona erer ve sonraki ödemeler geri istenir (m. 15/6, 2026). Böyle bir rapora karşı itiraz, evde bakım işlemine itirazdan ayrı bir yoldur ve il sağlık müdürlüğüne yapılır; süresi ve mercii aşağıda, itiraz bölümünde.

Heyet "bakıma muhtaç değil" derse

Yardım için sağlık raporunun yanında heyetin bakım raporu da gerekir: il müdürlüğünün değerlendirme heyeti engelliyi evinde ziyaret eder ve günlük işlerini başkasının yardımı olmadan yapıp yapamadığını bakım raporuyla tespit eder (m. 5/1-c, 8/2 ve 8/4). Heyet; sosyal çalışma görevlisi, tabip, fizyoterapist, hemşire ya da sağlık memuru unvanlı lisans mezunu üç kişiden kurulur, bu meslek personeli bulunamazsa başka lisans mezunu personel görevlendirilir (m. 9/1). Heyet her yıl en az bir kez evi ziyaret eder; 16 Ocak 2026'dan beri bu ziyarette engellinin günlük işlerini büyük ölçüde kendisinin yapabildiğini tespit ederse yardımı sonlandırabilir (m. 15/2-g ve 18/4).

Danıştay, heyetin bu yetkisinin keyfi ve sınırsız olmadığını söylüyor. Yüzde 90 oranında görme engelli eşi için yapılan başvuruların reddedildiği bir dosyada üç ayrı bakım raporunun birbiriyle tutarsız olduğunu, ilk raporu iki öğretmen ile bir sağlık memurunun, sonraki ikisini üç öğretmenin imzaladığını tespit etti; mahkemenin keşif sırasında doktor, psikolog ve sosyal çalışmacıdan oluşan bilirkişi heyetine aldırdığı ve engellinin bakıma muhtaç olduğunu gösteren raporun esas alınması gerektiğine hükmetti (Danıştay 10. Daire, 21.12.2023, E.2020/1395, K.2023/8736).

Heyet kararına itiraz eden kişi, kararın dayandığı bakım raporunun ve kontrol ve rehberlik raporunun örneğini il müdürlüğünden ister. İtirazda; heyette hangi meslekten kimlerin bulunduğunu, raporun önceki raporlarla çelişip çelişmediğini, banyo, tuvalet, yemek, giyinme, ilaç kullanma gibi işlerin hangisinde yardım gerektiğini ve bunu gösteren hekim raporlarını, fizyoterapi ya da rehabilitasyon kayıtlarını gösterir. Davada da mahkemeden alanında uzman bilirkişi heyetiyle evde keşif yapılmasını ister.

Geri ödeme borcu çıkarsa

Halk arasında "evde bakım maaşı cezası" denen şey bir idari para cezası değildir; fazla ödenen yardımın geri istenmesidir. Kanuna göre hane gelirinin sınırı aştığı tespit edilince ödemeler durdurulur ve değişikliğin olduğu tarihten itibaren ödenen tutarlar yasal faiziyle geri alınır (2828 sayılı Kanun ek m. 7, son fıkra). 16 Ocak 2026 değişikliğiyle yönetmelik, kişi bildirim yükümlülüğünü süresinde yerine getirmiş olsa bile yersiz ödemenin yasal faiziyle geri isteneceğini açıkça yazdı (m. 16/1). Ceza hukuku ancak gerçeğe aykırı belge ya da rapor kullanıldığında devreye girer; o durumda il müdürlüğü savcılığa suç duyurusunda bulunur (m. 16/3).

Silinen borçlar. Kanun koyucu iki kez silme (terkin) yaptı: 2017'de ve 9.11.2022'de, o tarihlere kadar fazla ödenen evde bakım tutarları ve faizleri silindi. Sahte belge ya da sağlık kurulu raporuyla alınan ödemeler bu silmenin dışında kaldı; daha önce tahsil edilmiş tutarlar da iade edilmedi (2828 sayılı Kanun geçici m. 15 ve 19). 16.10.2026 itibarıyla 9.11.2022'den sonraki dönem için yeni bir silme düzenlemesi yok.

Tahsil süreci. Borç kişiye yazıyla bildirilir; ödenmezse il müdürlüğünün hukuk birimi ya da muhakemat müdürlüğü genel hükümlere göre takip eder (m. 17/1). Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu, bir bakım merkezine yapılan yersiz ödemede, Kamu Zararlarının Tahsiline İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik uyarınca sürecin sırasını şöyle anlattı: alacağın tutarı, sebebi ve faiz başlangıcı yedi günlük itiraz süresiyle birlikte tebliğ edilir, bir ay içinde ödenmezse idare adli yargıda alacak davası açar; idare alacağı kendi kamu gücüyle doğrudan kesemez (30.4.2025, E.2023/2086, K.2025/972). Borçlu, ileride yeniden evde bakım yardımı alırsa eski borç her ay ödenecek yardımın dörtte biri oranında mahsup edilir (m. 17/2). Ödenen yardım ise başka alacaklılar tarafından haczedilemez (m. 20).

Borca karşı dava. Geri ödeme işlemi de bir idari işlemdir; tebliğinden itibaren idare mahkemesinde iptali istenebilir. Danıştay, 2014 kanun değişikliğinden sonra yürürlükteki kanuni ölçüt yerine eski yönetmelik hükmüne dayanılarak yapılan bir kesintiyi hukuka aykırı buldu ve ödenmeyen yardımların dava tarihinden itibaren yasal faiziyle ödenmesine hükmetti (İdari Dava Daireleri Kurulu, 4.6.2024, E.2022/3471, K.2024/1279). 2013–2014 dönemine ait geri ödeme işlemlerini iptal eden idare mahkemesi kararlarını da onadı (Danıştay 10. Daire, 12.9.2022, E.2022/3323, K.2022/3749; 2.12.2024, E.2021/1187, K.2024/5677; 14.1.2025, E.2024/3283, K.2025/138). Davacı, dilekçesinde borcun başlangıç tarihini, gelir hesabına katılan kalemleri ve faizin başlangıcını tek tek tartışır; geri ödeme işlemine karşı açılan davada yürütmenin durdurulmasını da ister (2577 sayılı Kanun m. 27).

İtiraz ve dava

1. İtiraz: 30 gün. Başvurunun reddine ya da yardımın sonlandırılmasına karşı, kararın tebliğinden itibaren 30 gün içinde kararı veren il müdürlüğüne ya da sosyal hizmet merkezine yazılı itiraz edilir. İtirazı, ilk değerlendirmede görev almamış personelden kurulan ikinci heyet inceler; onun kararı idari aşamada son karardır ve aynı belgelerle yapılan yeni başvuru incelenmez (m. 13 ve 18/1-ç).
2. Dava: 60 gün. İkinci heyetin kararına karşı, kararı veren il müdürlüğünün ya da sosyal hizmet merkezinin bulunduğu yerdeki idare mahkemesinde iptal davası açılır (2577 sayılı Kanun m. 32). Dava açma süresi 60 gündür (m. 7). Kesilen yardımların faiziyle ödenmesi aynı dava dilekçesinde istenir (m. 12). İlk kararın tebliğiyle itiraz arasında geçen günler dava süresinden sayılabileceği için (m. 11) itiraz gecikmeden yapılır, dava da ikinci kararın tebliğinden sonra beklemeden açılır.
3. Belgeler. Kesilme ya da borç kararı ve tebliğ tarihi; itiraz dilekçesi ve ikinci heyetin kararı; sağlık raporları (eski ve yeni); bakım raporu ile kontrol ve rehberlik raporunun örnekleri; hanenin gelir ve mal varlığını gösteren belgeler (maaş bordrosu, tapu ve araç kayıtları, kira sözleşmesi); engellinin günlük bakım ihtiyacını gösteren hekim ve rehabilitasyon kayıtları.

Yardımın kesilme nedeni engellilik oranını ya da "tam bağımlı" ibaresini düşüren yeni bir sağlık raporuysa, evde bakım işlemine itirazla birlikte rapora da itiraz edilir. Rapora itiraz, raporun kişinin e-Devlet hesabına aktarıldığı tarihten itibaren 30 gün içinde il sağlık müdürlüğüne yapılır; il sağlık müdürlüğü kişiyi hakem hastaneye gönderir (Sağlık Raporları Yönetmeliği m. 55 ve 63). Adımlar, dilekçe ve rapora karşı dava: engelli raporuna itiraz nasıl yapılır. 2022 sayılı Kanun'a göre ödenen engelli aylığı ise ayrı bir yardımdır: engelli maaşı kesildi, ne yapmalıyım.