Hakaret Suçunda Ön Ödeme: Anayasa Mahkemesinin İptal Kararı ve 7571 Sayılı Kanun

Ön ödeme düzenlemesinin seyri

Ön ödeme (kanundaki yazımıyla önödeme), kapsamdaki bir suçun şüphelisinin kanunda belirlenen parayı soruşturma giderleriyle birlikte ödemesi hâlinde hakkında kamu davası açılmaması sonucunu doğurur (TCK m. 75/1). Hakaret suçu Kasım 2024'e kadar bu kapsamda değildi; şikâyete bağlı hâlleri uzlaştırmaya tabiydi.

7531 sayılı Kanun'dan sonra yüz yüze ya da gıyapta işlenen basit hakaret (TCK m. 125/1) ile kamu görevlisine görevinden dolayı işlenen hakaret (m. 125/3-a) ön ödeme dışında kalmıştı (K.2025/86, § 58). Aynı söz bir mesajla söylendiğinde ödeme yaparak dosya kapatılabiliyor, yüz yüze söylendiğinde kapatılamıyordu. Bu ayrım ve süren dosyalara ilişkin geçiş hükmü için on beş mahkeme itiraz yoluyla Anayasa Mahkemesine başvurdu; 129 milletvekili de iptal davası açtı.

Anayasa Mahkemesi neden iptal etti?

Mahkeme önce kanun koyucunun takdir yetkisini kabul etti. Hangi suçlarda uzlaştırma ya da ön ödeme gibi alternatif çözüm yollarının uygulanacağına kanun koyucu karar verir (§ 66). Sosyal medyadaki içeriklere yapılan yorumlar nedeniyle çok sayıda kişi hakkında soruşturma ve kovuşturma açıldığını, hakaretin ön ödeme kapsamına alınmasının yargının iş yükünü azaltma amacına hizmet ettiğini de belirtti (§ 70).

Mahkemeye göre sorun ayrımın kendisindeydi. Mağduru muhatap alan bir iletiyle hakaret eden kişi ile yüz yüze ya da gıyapta hakaret eden kişi benzer hukuki konumdadır (§ 63). İki fiil arasında nitelik, içerik, yoğunluk, korunan hukuki değer, toplum üzerindeki etki ve öngörülen ceza bakımından bir fark yoktur. Kanun nitelikli hâlleri ve belli araçlarla işlenen hakareti ön ödemeye bağlarken basit hâli kapsam dışında bıraktığı için oluşan farklı muamelenin nesnel ve makul bir temeli tespit edilemedi (§§ 71-72). Kural Anayasa'nın 10. maddesindeki kanun önünde eşitlik ilkesine aykırı bulunarak iptal edildi (§§ 73-74).

İptal, kararın Resmî Gazete'de yayımlanmasından dokuz ay sonra yürürlüğe girecekti; Mahkeme oluşacak boşluğu kamu yararını ihlal edici nitelikte gördü (§ 121). Kanun koyucu bu süre dolmadan, 7571 sayılı Kanun'la ön ödeme kapsamını yeniden yazdı.

Süren dosyalar: geçiş hükmünün iptali

7531 sayılı Kanun'la CMK'ya eklenen geçici 7. maddenin ikinci fıkrası, Kanunun yürürlüğe girdiği tarihte soruşturma veya kovuşturma evresinde olan dosyalarda ön ödeme değişikliğinin uygulanmayacağını öngörüyordu. Bu dosyalarda uzlaştırma denenecek, uzlaşma sağlanamazsa yargılamaya genel hükümlere göre devam edilecekti (§§ 95-97).

• Ön ödeme ve uzlaştırma maddi ceza hukukuna da ilişkindir. İki kurum da kamu davasının açılmasını önlüyor ya da açılan davayı düşürüyor; fail ile devlet arasındaki cezalandırma ilişkisini sona erdiriyor. Bu nedenle suçta ve cezada kanunilik ilkesine tabidir (§§ 111-112).
• Ön ödeme failin lehinedir. Uzlaşma, mağdurun da kabulüne bağlıdır ve edim kanundaki ön ödeme miktarından yüksek olabilir. Ön ödemede ise mağdurun iradesi rol oynamaz, failin teklifi kabul etmesi yeterlidir ve yargı makamlarının takdir yetkisi yoktur (§§ 113-116).
• Lehe kanunun uygulanması anayasal zorunluluktur. Süren dosyalarda lehe olan ön ödemenin uygulanma imkânını ortadan kaldıran geçiş hükmü Anayasa'nın 38. maddesine aykırı bulunarak iptal edildi (§§ 106, 118-119). Bu iptal için erteleme kararı verilmedi.

Mahkeme, şikâyete bağlı hakarette şikâyet süresinin fiilden itibaren iki yılı geçemeyeceğine ilişkin yeni kuralın süren dosyalara uygulanmamasını ise Anayasa'ya aykırı bulmadı. Şikâyet bir muhakeme şartıdır ve usul kurallarında derhâl uygulanma ilkesi geçerlidir; değişiklikten önce usulüne uygun yapılmış şikâyetlerin sonuçları korunmuştur (§§ 85-87). Kararın bütün kısımları oybirliğiyle verildi.

Bugün hakaret soruşturmasında ön ödeme

7571 sayılı Kanun'dan sonra TCK m. 75/6-a-2 "Hakaret (üçüncü fıkranın (a) bendi hariç, madde 125)" şeklindedir. Süreç şöyle işler:

• Teklif ve süre. Cumhuriyet savcılığı şüpheliye ön ödeme miktarını ve soruşturma giderlerini bildirir. Şüpheli tebliğden itibaren on gün içinde öderse hakkında kamu davası açılmaz. On gün içinde talep ederse miktar birer ay arayla üç eşit taksitte ödenebilir; taksitler süresinde ödenmezse ön ödeme hükümsüz kalır ve soruşturma devam eder (TCK m. 75/1).
• Miktar. Kanuna göre miktar, adli para cezası maktu ise bu miktar, değilse aşağı sınırı; hapis cezası için ise aşağı sınırın her günü için yüz Türk lirası üzerinden belirlenir (TCK m. 75/1-a, b). Ödenecek tutar savcılığın tebligatında gösterilir.
• Dava açılmışsa. Savcılık ön ödeme işlemi yapmadan dava açmışsa ya da fiilin niteliği yargılamada ön ödeme kapsamındaki bir suça dönüşmüşse mahkeme aynı teklifi yapar; ödeme yapılırsa dava düşer (TCK m. 75/2-3).
• Mağdurun rızası aranmaz. Ön ödeme mağdur ile şüpheli arasında bir anlaşma değildir. Şikâyetten vazgeçme ise şikâyete bağlı hakarette davayı düşürmeye devam eder (TCK m. 73/4).
• Tazminat hakkı saklıdır. Ön ödeme nedeniyle kamu davasının açılmaması, mağdurun kişisel haklarına, yani tazminat davasına etki etmez (TCK m. 75/5).
• Beş yıl kuralı. Hakaret suçu beş yıl içinde yeniden işlenirse fail hakkında aynı suçtan dolayı ön ödeme uygulanmaz (TCK m. 75/6, son cümle).
• Uzlaşma sağlanmış eski dosyalar. 25 Aralık 2025 itibarıyla soruşturma veya kovuşturma evresinde olup uzlaşmanın sağlandığı dosyalar, CMK m. 253/3'ün önceki hâline göre sonuçlandırılır (CMK geçici m. 8).

Şikâyete bağlı hakarette mağdur, fiili ve faili öğrendiği günden itibaren altı ay içinde şikâyet etmelidir. Bu süre her hâlde fiilin gerçekleştiği tarihten itibaren iki yılı geçemez (TCK m. 73/1-2).

Kamu görevlisine hakaret ve kapsam dışı hâller

Kamu görevlisine görevinden dolayı işlenen hakaret (TCK m. 125/3-a) ön ödeme dışında kaldı. Bu suç şikâyete de bağlı değildir (TCK m. 131/1). Hakaret suçu 7571 sayılı Kanun'la bütünüyle uzlaştırma dışına çıkarıldığı için bu hâlde uzlaşma da uygulanmaz (CMK m. 253/3). Soruşturma genel hükümlere göre yürür; kovuşturma sonunda hükmün açıklanmasının geri bırakılması gibi kurumlar ayrıca değerlendirilir.

Aynı mağdura karşı ön ödeme kapsamındaki bir suç ile uzlaştırma kapsamındaki başka bir suç birlikte işlenmişse, uzlaştırma kapsamındaki suç bakımından uzlaşma hükümleri uygulanmaya devam eder (CMK m. 253/3, son cümle).

Hakaret davalarında verilen mahkûmiyetlerin ifade özgürlüğü bakımından denetimi ayrı bir konudur. Cumhurbaşkanına hakaret suçuna ilişkin AİHM içtihadı Cumhurbaşkanına hakaret ve AİHM yazısında anlatılıyor.