Karşılıksız Çek Cezası 2026: Adli Para Cezası, Hapse Çevrilme, Faiziyle Ödeyince Düşme, Şikâyet Süresi ve Çek Yasağı

Ceza ve yasak: bir bakışta

Anayasa Mahkemesi 2017'de, cezanın alt sınırına faiz ile takip ve yargılama giderlerini de ekleyen ibareyi iptal etti (AYM, E. 2016/191, K. 2017/131). Bugün alt sınır yalnız çekin karşılıksız kalan miktarıdır. Mahkeme cezayı belirlerken, ödenmezse kaç gün hapse çevrileceğini hesaba katmaz; Yargıtay 7. Ceza Dairesi bölge adliye mahkemeleri arasındaki uyuşmazlığı bu yönde giderdi (7. CD, E. 2025/1, K. 2025/1133, 21.1.2025).

Banka, süresinde ibraz edilen her çek yaprağı için kanunda belirlenen ve Merkez Bankasınca her yıl Ocak'ta güncellenen bir tutarı hamile kendisi öder; "karşılıksızdır" işlemi bunun dışında kalan kısım için yapılır (m. 3/2-3). Ceza ve ödeme hesabında esas alınan tutar, çekin arkasına yazılan bu karşılıksız kalan tutardır.

Hangi durumda suç oluşmaz?

• Çek kanuni ibraz süresi dışında ibraz edildiyse. Düzenlendiği yerde ödenecek çek on gün, başka yerde ödenecek çek bir ay içinde bankaya ibraz edilmelidir; süre çekteki düzenleme tarihinin ertesi günü başlar (TTK m. 796). Süre geçtikten sonra yapılan ibrazda karşılıksızdır işlemi bu suçu oluşturmaz.
• Çek düzenleme tarihinden önce ibraz edildiyse. 31.12.2028'e kadar, çekin üzerindeki düzenleme tarihinden önce ödenmek için bankaya ibrazı geçersizdir (Çek Kanunu geçici m. 3/5). İleri tarihli çek vadesinden önce bankaya götürüldüyse suç için gereken geçerli ibraz yoktur.
• Şikâyet süresi geçtiyse. Hamil, bankaya ödemeyi talep ettiği dilekçe tarihinde çeklerin karşılıksız olduğunu öğrenmiş, ancak üç aydan sonra şikâyet etmişti; Yargıtay mahkûmiyeti kanun yararına bozup şikâyet hakkının düşürülmesine karar verdi (7. CD, E. 2023/15644, K. 2025/5270, 14.4.2025). 48.000 TL'lik bir çekte de aynı sonuca vardı (7. CD, E. 2023/17445, K. 2025/12697, 20.10.2025).
• Sanık çekin hesap sahibi veya sorumlusu değilse. Şikâyetçi, çekte lehtar görünen şirketin yetkilisini şikâyet etmişti; Yargıtay beraat gerektiğini kabul etti (7. CD, E. 2023/14884, K. 2025/5588, 15.4.2025). Şirket çekinde ibraz tarihinde şirketi temsile yetkili kişinin başkası olduğu anlaşılınca, ibraz tarihindeki sorumlunun belirlenmesi istendi (7. CD, E. 2023/18081, K. 2025/16532, 22.12.2025).

Suçtan sonra açılan konkordato davası ceza davasını bekletmez: Yargıtay, konkordato yargılaması yokken karşılıksız çıkan çekler için mahkûmiyet verilebileceğini kabul ediyor (7. CD, E. 2025/694, K. 2025/6966, 13.5.2025).

Şirket çeklerinde sorumluluk

Çek karşılığını bankada bulundurmakla yükümlü kişi çek hesabı sahibidir. Hesap sahibi şirketse bu yükümlülük, şirketin mali işlerini yürütmekle görevlendirilen yönetim organı üyesine; böyle bir görevlendirme yapılmamışsa yönetim organını oluşturan gerçek kişilere aittir (Çek Kanunu m. 5/2). Gerçek kişi kendi hesabından çek düzenlemesi için başkasını vekil yapamaz; vekilin düzenlediği çekin sorumluluğu da hesap sahibindedir (m. 5/3).

Çek yasağı daha geniş uygulanır: hesap sahibi gerçek veya tüzel kişiye, tüzel kişi adına çek düzenleyenlere ve sermaye şirketi çeklerinde yönetim organı ile ticaret siciline tescilli şirket yetkililerine. Yargıtay, suç tarihinde şirketi tek başına temsile yetkili sanık hakkında hem şirkete hem sanığa yasak konulmasını hukuka uygun buldu (7. CD, E. 2023/17414, K. 2025/12696; E. 2025/694, K. 2025/6966). Yasaklı kişi yasak süresince sermaye şirketlerinin yönetim organlarında görev alamaz (m. 5/2). Yasağa rağmen çek düzenlemek ayrı bir suçtur ve bir yıldan üç yıla kadar hapis gerektirir (m. 7/6).

Ceza ödenmezse: hapse çevrilme ve "yatar"

Hüküm kesinleşince savcılık ödeme emri gönderir. Ceza süresinde ödenmezse ödenmeyen kısma karşılık gelen gün sayısı hapse çevrilir; çek cezasında kamuya yararlı işte çalıştırma seçeneği yoktur (Çek Kanunu m. 5/11; 5275 sayılı Kanun m. 106/3).

• Süre: hapis, hükümdeki gün sayısının ödenmeyen kısma düşen bölümü kadardır. Örneğin 900 gün × 100 TL = 90.000 TL adli para cezasının hiç ödenmemesi 900 gün hapis demektir. Bir hükümde üç yılı, birden fazla hükümde beş yılı geçemez (m. 106/7).
• Koşullu salıverme yok: adli para cezasından çevrilen hapis ertelenemez ve koşullu salıverme uygulanmaz (m. 106/9). Yatılan süre, hükümdeki gün sayısının tamamıdır.
• Taksit: hâkim hükümde bir yıla kadar mehil verebilir veya cezayı en az dört, en çok iki yıla yayılan taksitlere bölebilir (TCK m. 52/4). Hükümde taksit yoksa, bir ay içinde cezanın üçte birini ödeyen hükümlünün isteğiyle kalanı birer ay arayla iki eşit taksitte ödenir (5275 sayılı Kanun m. 106/6).
• Hapisteyken ödeme: kalan günlere karşılık gelen parayı ödeyen hükümlü çıkar (m. 106/8). Çek bedelini faiziyle ödemek ise hükmün kendisini kaldırır (Çek Kanunu m. 6/1-b).

Ayrıntılı hesap için infaz hesaplama yazısına bakın.

Kanun yolu ve yasak kararına itiraz

• Hükme karşı istinaf: icra ceza mahkemesinin bu suçtan verdiği hükümlere Ceza Muhakemesi Kanunu'nun kanun yolu hükümleri uygulanır (İİK m. 353). İstinaf süresi, gerekçeli hükmün tebliğinden itibaren iki haftadır (CMK m. 273/1). 15.000 TL dahil adli para cezası mahkûmiyetleri istinafa götürülemez (CMK m. 272/3-a); istinafın esastan reddi adli para cezalarında kesindir (CMK m. 286/2-a). Ayrıntı: ceza davasında istinaf.
• Koruma tedbiri olarak konulan yasağa itiraz: tebliğden itibaren iki hafta içinde yapılır ve itiraz üzerine verilen karar kesindir (Çek Kanunu m. 5/1; İİK m. 353/1).
• Kesinleşmiş hükümde hukuka aykırılık: şikâyet süresinin geçmesi veya ibrazın süresinde yapılmaması gibi hatalarda kanun yararına bozma yolu işler; yukarıdaki 7. Ceza Dairesi kararlarının çoğu bu yoldan verildi.