Süreli hapis cezasında koşullu salıverme kural olarak cezanın yarısının infaz kurumunda iyi hâlli olarak çekilmesiyle gerçekleşir (5275 s. K. m. 107/2). Bazı ağır suçlarda bu oran üçte iki, uyuşturucu ticareti ve cinsel saldırıda dörtte üçtür. Koşullu salıverilmesine bir yıl veya daha az kalan iyi hâlli hükümlü, açık cezaevi şartlarını taşıyorsa kalan süreyi denetimli serbestlikte geçirebilir (m. 105/A).
İnfaz Kanunu 2025 ve 2026'da üç kez değişti: 7550 sayılı Kanun ikinci defa tekerrüre ve denetimli serbestliğe yeni kurallar getirdi; 7571 açık cezaevi geçiş hükmünü genişletti; 7593 çocuk hükümlülerin hesabını değiştirdi. Bu yazı güncel oranları, denetimli serbestlik şartlarını, tutukluluk mahsubunu ve örnek hesapları anlatır. Kesin süreyi her zaman savcılığın düzenlediği müddetname gösterir.
Koşullu salıverme oranları
| Suç veya durum | Kurumda çekilecek oran |
|---|---|
| Genel kural: süreli hapis cezaları (m. 107/2) | Yarısı |
| Kasten öldürme; ağırlaşmış yaralama (87/2-d); işkence ve eziyet; cinsel saldırı (102/2 hariç), reşit olmayanla cinsel ilişki (104/2-3 hariç), cinsel taciz; özel hayata ve hayatın gizli alanına karşı suçlar; devlet sırlarına karşı suçlar ve casusluk (m. 107/2) | Üçte ikisi |
| Örgüt kurma, yönetme veya örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenen suçlar (m. 107/4) | Üçte ikisi (daha yüksek oran varsa o) |
| Tekerrür (m. 108/1) | Üçte ikisi (daha yüksek oran varsa o) |
| Cinsel saldırı (102/2), çocukların cinsel istismarı, reşit olmayanla cinsel ilişki (104/2-3), uyuşturucu ticareti: yetişkinler (m. 108/9) | Dörtte üçü |
| İkinci defa tekerrür (m. 108/3, 4.6.2025'ten beri) | Dörtte üçü |
| Müebbet / ağırlaştırılmış müebbet (m. 107/2) | 24 yıl / 30 yıl |
Birden fazla süreli hapis cezasında koşullu salıverme için kurumda geçirilecek süre en fazla yirmi sekiz yıldır; örgüt suçlarında bu sınır otuz iki yıldır (m. 107/3-4). Koşullu salıverilen hükümlü, kurumda geçirmesi gereken süre kadar bir denetim süresine tabi olur; bu süre hakederek tahliye tarihini geçemez (m. 107/6).
İyi hâl şartı: Koşullu salıverme için kurumdaki sürenin iyi hâlli geçirilmesi gerekir (m. 107/1); disiplin cezaları bu değerlendirmeyi etkiler.
Denetimli serbestlik
- Genel kural (m. 105/A-1): Açık ceza infaz kurumunda veya çocuk eğitimevinde bulunan ve koşullu salıverilmesine bir yıl veya daha az kalan iyi hâlli hükümlü talep ederse kalan süreyi denetimli serbestlikte geçirebilir. Açık cezaevine ayrılma şartları oluştuğu hâlde iradesi dışındaki bir nedenle ayrılamayan hükümlü de yararlanabilir (m. 105/A-2).
- 2025 değişikliği: 4.6.2025'ten sonra işlenen suçlarda hükümlünün, koşullu salıverme tarihine kadar kurumda geçirmesi gereken sürenin en az onda birini, beş günden az olmamak üzere, kurumda geçirmiş olması gerekir (m. 105/A-1, geçici m. 11).
- Daha uzun süreler (m. 105/A-3): Sıfır-altı yaş grubunda çocuğu olan kadın hükümlülerde iki yıl; ağır hastalık, engellilik veya kocama nedeniyle hayatını yalnız sürdüremeyen hükümlülerde üç yıl.
- Eski tarihli suçlar için geçiş hükümleri: 30.3.2020'ye kadar işlenen suçlarda, sayılan istisnalar dışında, bir yıllık süre üç yıl olarak uygulanır (geçici m. 6/1). 31.7.2023 ve öncesinde işlenen suçlarda, sayılan istisnalar dışında, açık cezaevine ayrılma ve denetimli serbestlik uygulamasından üç yıl erken yararlanılabilir; denetimli serbestlik için açık cezaevinde en az üç ay kalmış olmak gerekir (geçici m. 10/6).
- Yükümlülükler ve geri gönderme: Denetimli serbestlikteki hükümlü kamuya yararlı işte çalışma, belirli bir konutta kalma, belirli yerlere gitmeme veya programlara katılma yükümlülüklerine tabi tutulabilir; ısrarla uymazsa veya beş gün içinde müdürlüğe başvurmazsa açık cezaevine geri gönderilir (m. 105/A-5, 6).
- Para cezasından çevrilen hapis: Ödenmeyen adli para cezası nedeniyle hapse çevrilen cezalarda bu usul uygulanmaz (m. 105/A-4).
Açık cezaevine ayrılma ve idare ve gözlem kurulu kararlarına itiraz için açık cezaevi ve denetimli serbestlik itiraz yazısına bakın.
Örnek hesaplar
Aşağıdaki örnekler iyi hâlli, tek suçtan hüküm giymiş, tekerrürü olmayan ve 4.6.2025'ten sonra suç işlemiş yetişkin hükümlüler içindir; açık cezaevine ayrılma şartlarının zamanında oluştuğu varsayılmıştır.
- Genel bir suçtan 3 yıl hapis: koşullu salıverme süresi 1 yıl 6 ay. Koşullu salıverilmeye bir yıl kala denetimli serbestliğe çıkılabilir: kurumda yaklaşık 6 ay, denetimli serbestlikte 1 yıl. Onda bir şartı (yaklaşık 55 gün) bu süreyle karşılanır.
- Üçte iki oranına tabi bir suçtan 3 yıl hapis (örneğin özel hayatın gizliliğini ihlal): koşullu salıverme 2 yıl; kurumda yaklaşık 1 yıl, denetimli serbestlikte 1 yıl.
- Uyuşturucu ticaretinden 10 yıl hapis: koşullu salıverme 7 yıl 6 ay; denetimli serbestlikle kurumda yaklaşık 6 yıl 6 ay.
- Genel bir suçtan 1 yıl hapis: koşullu salıverme 6 ay; denetimli serbestliğin süre şartı baştan karşılanır, ama koşullu salıverilmeye kadar kurumda geçirilmesi gereken 6 ayın onda biri (18 gün) kurumda geçirilmelidir.
Hüküm kesinleşmeden önce gözaltında ve tutuklulukta geçen süreler cezadan düşülür (TCK m. 63); bu yüzden tutuklu yargılanan kişinin kurumda kalacağı süre buna göre kısalır.
Hesabı kontrol etmek ve itiraz
- Müddetnameyi isteyin. Savcılığın düzenlediği müddetname koşullu salıverme, denetimli serbestlik ve hakederek tahliye tarihlerini gösterir.
- Suç tarihini, oranı ve mahsubu kontrol edin. Suçun hangi tarihte işlendiği geçiş hükümlerinin uygulanıp uygulanmayacağını belirler; tekerrür, yanlış oran veya eksik mahsup en sık hatalardır.
- Hata varsa itiraz edin. Müddetnameye itiraz infaz hâkimliğine yapılır (müddetnameye itiraz).
- Para cezası ve kısa hapis: Bir yıl veya daha kısa hapis cezaları paraya çevrilebilir (hapis cezası paraya çevirme); iki yıla kadar hapiste erteleme ve HAGB gündeme gelir (HAGB nedir).
İnfaz hesaplama hakkında sık sorulan sorular
Koşullu salıverme oranları nedir?
Süreli hapis cezalarında kural, cezanın yarısının infaz kurumunda iyi hâlli olarak çekilmesidir (5275 s. K. m. 107/2). Kasten öldürme, ağırlaşmış yaralama, işkence ve eziyet, cinsel saldırı, reşit olmayanla cinsel ilişki, cinsel taciz, özel hayata karşı suçlar ve devlet sırlarına karşı suçlarda oran üçte ikidir; örgüt suçlarında ve tekerrürde de üçte ikidir (m. 107/2, 107/4, 108/1). Cinsel saldırı, çocukların cinsel istismarı ve uyuşturucu ticaretinde yetişkinler için oran dörtte üçtür (m. 108/9); 4.6.2025'ten beri ikinci defa tekerrürde de dörtte üç uygulanır (m. 108/3).
Denetimli serbestlikten ne zaman yararlanılır?
Açık ceza infaz kurumunda veya çocuk eğitimevinde bulunan ve koşullu salıverilmesine bir yıl veya daha az süre kalan iyi hâlli hükümlü, talep ederse cezasının koşullu salıverme tarihine kadar olan kısmını denetimli serbestlikte geçirebilir; kararı infaz hâkimi verir (5275 s. K. m. 105/A-1). 4.6.2025'ten sonra işlenen suçlarda hükümlünün, koşullu salıverme tarihine kadar kurumda geçirmesi gereken sürenin en az onda birini, beş günden az olmamak üzere, kurumda geçirmiş olması gerekir.
3 yıl hapis cezası alan ne kadar yatar?
Genel bir suçtan 3 yıl hapis cezası alan ve iyi hâlli olan hükümlü için koşullu salıverme süresi 1 yıl 6 aydır. Koşullu salıverilmesine bir yıl kala denetimli serbestlik şartları oluşursa kurumda yaklaşık 6 ay kalır; tutuklulukta geçen süre bu süreden düşülür. Cinsel taciz veya özel hayat suçu gibi üçte iki oranına tabi bir suçta koşullu salıverme süresi 2 yıl, kurumda kalınacak süre yaklaşık 1 yıldır. Kesin süreyi savcılığın düzenlediği müddetname gösterir.
Tutuklulukta geçen süre cezadan düşer mi?
Evet. Hüküm kesinleşmeden önce gözaltı, tutukluluk gibi kişi özgürlüğünü sınırlayan bütün hâllerde geçen süreler hükmolunan hapis cezasından indirilir; adli para cezasında bir gün 500 TL sayılarak indirim yapılır (TCK m. 63).
Tekerrürde koşullu salıverme nasıl hesaplanır?
Tekerrür hâlinde işlenen suçtan süreli hapis cezası alan hükümlü cezasının üçte ikisini çektikten sonra koşullu salıverilebilir; suçun kendi oranı daha yüksekse o oran uygulanır (5275 s. K. m. 108/1). İkinci defa tekerrürde 4.6.2025'ten beri süreli hapis cezalarında oran dörtte üçtür (m. 108/3). Mükerrir için cezanın infazından sonra en az bir yıllık denetim süresi belirlenir (m. 108/4).
Çocuk hükümlülerde infaz nasıl hesaplanır?
Kasten öldürme, cinsel saldırı ve çocukların cinsel istismarı, uyuşturucu ticareti ve örgüt kurma suçları hariç, hükümlünün on beş yaşını dolduruncaya kadar kurumda geçirdiği bir gün koşullu salıverme hesabında iki gün sayılır (5275 s. K. m. 107/5; 18.8.2026'dan beri bu hâliyle). Çocuklar için oranlar ve istisnalar yetişkinlerden farklıdır; ayrıntı için adli süreçteki çocuk yazısına bakın.
Av. Ertuğrul Targal
Targal Avukatlık Bürosunun kurucu avukatıdır. Meslekî ve akademik çalışmalarını ceza hukuku, ceza muhakemesi ve insan hakları alanlarında sürdürmektedir.
Başlıca hukukî kaynaklar
- 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun m. 105/A, 107, 108, geçici m. 6, 10, 11 (7550, 7571 ve 7593 sayılı Kanunlarla değişik)
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 63