Haline Münasip Ev Haczedilir mi? 2026'da Tek Evin Haczi, Şikâyet Süresi, Değer Hesabı ve Anayasa Mahkemesi Kararı

Kural ve sınırları

İcra ve İflas Kanunu'nun 82. maddesi bazı malların haczedilemeyeceğini sayar; on ikinci bent borçlunun haline münasip evini bu malların arasına koyar. Maddenin devamındaki iki fıkra korumanın sınırını çizer:

• Değerli ev satılır: Evin değeri fazlaysa bedelinden haline münasip bir kısmı, ihtiyacını karşılayabilmesi için borçluya bırakılmak üzere ev haczedilip satılır (m. 82, üçüncü fıkra).
• Evin kendi borcu: Borç evin bedelinden doğmuşsa koruma uygulanmaz (m. 82, ikinci fıkra). Evi satın alıp bedelini ödemeyen borçlu, satıcının takibinde bu korumaya dayanamaz.
• İcra memurunun yetkisi: İcra memuru haczi istenen malın haczinin caiz olup olmadığını kendisi değerlendirir (m. 82, son fıkra). Ev haczedildiyse borçlu, haczedilmediyse alacaklı bu işleme karşı şikâyet yoluna gider.

Yargıtay 12. Hukuk Dairesi korumanın ölçüsünü yerleşik bir formülle anlatır: makul ölçüleri aşan oda ve salonlar ile ikamet için zorunlu olmayan bölümler korumanın amacına aykırıdır; borçlunun görev ve sıfatı onun daha görkemli bir evde oturmasını gerektirmez; borçlunun aynı semtte oturması da zorunlu değildir, mahkeme daha mütevazı semtlerdeki ev değerini esas alır (E. 2024/2705, K. 2024/8089; E. 2024/1243, K. 2024/6097).

Şikâyet: süre, mahkeme ve belgeler

• Süre: Haczi öğrenmeden itibaren yedi gün (İİK m. 16). Haciz tutanağı tebliğ edilmemişse süre öğrenme tarihinden başlar. Tire'de haczin ne zaman öğrenildiği tartışılan bir dosyada ilk derece mahkemesi, borçluya tebliğ bulunmadığı ve daha önce öğrenildiğine dair delil olmadığı için şikâyeti süresinde saymış, Yargıtay da esasa girip değer hesabı yönünden bozmuştu (E. 2022/12222, K. 2023/4332).
• Mahkeme: Takibin yapıldığı yer icra hukuk mahkemesi. Şikâyetle birlikte harç ve keşif ile bilirkişi için gider avansı yatırılır.
• Belgeler: Tapu kaydı, evde birlikte yaşayanları gösteren yerleşim yeri belgesi, gelir belgeleri, bakmakla yükümlü olunan kişileri gösteren belgeler ve varsa çevredeki emsal satış ilanları.
• Evi olmayan eş: Ev aile konutuysa malik olmayan eşin de meskeniyet şikâyeti incelenmelidir. Anayasa Mahkemesi, bu şikâyetin takibin tarafı olmadığı gerekçesiyle reddedilmesini aile hayatına saygı hakkının ihlali saydı (Emine Göksel [GK], 2016/10454). Ayrıntısı aile konutunun haczi yazısında.

Şikâyet takibi durdurmaz; satışın durdurulması için mahkemeden tedbir istenir. Şikâyet reddedilirse karara karşı istinaf yolu açıktır. Kira borcu nedeniyle icra takibi ve tahliye konusunu kiracı nasıl çıkarılır yazısında, borçlunun malını yakınlarına devretmesi hâlinde alacaklının yolunu tasarrufun iptali davası yazısında anlattık.

Anayasa Mahkemesinin 2026 kararı

Sakarya 3. İcra Hukuk Mahkemesi, önündeki bir haczedilmezlik şikâyetinde İİK m. 82/1-12'nin iptalini istedi. Mahkemeye göre kural, evi olan borçluyu koruyor ama parası, işyeri veya arsası haczedilen ve evi olmayan borçluya haline münasip ev alacak kadar para bırakmıyordu; bu da eşitsizlik yaratıyordu.

Anayasa Mahkemesi 16 Nisan 2026'da itirazı oybirliğiyle reddetti (E. 2025/275, K. 2026/83; RG 6.8.2026). Mahkeme şunları belirtti:

• Kanun koyucu, borçlunun barınma hakkı ile alacaklının mülkiyet hakkı arasında bir tercih yapmış ve borçlunun sosyoekonomik durumuna uygun eve koruma sağlayarak barınma hakkına üstünlük tanımıştır (§ 26).
• Ev aynı zamanda aile konutuysa Anayasa'nın 20. ve 41. maddelerindeki aile hayatına saygı güvenceleri de devreye girer; evin satılması evde yaşayan aile bireylerini doğrudan etkiler (§§ 27-28).
• Borçlu haczedilen evin haczedilemez olduğunu, alacaklı da evin haczedilmemesini icra mahkemesine şikâyet edebilir; mahkeme delilleri inceler ve ev değerliyse satıp haline münasip kısmı borçluya bırakır. Bu yol menfaat dengesini somut olayda kurmaya imkân verir (§§ 31-33).

Kararın pratik sonucu açıktır: kural yürürlükte ve uygulanmaya devam ediyor. Korumanın kapsamını belirleyen ölçütler Yargıtay'ın yukarıdaki kararlarıdır.