Memura Yapılan Fazla ve Yersiz Ödeme Geri İstenir mi? 60 Gün Kuralı, Açık Hata, Faiz, Maaştan Kesinti ve Dava (2026)

Kurum parayı hangi kurala göre geri ister?

Kurumların dayandığı metin 5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanununun 71. maddesidir. Madde, kamu görevlilerinin kasıt, kusur veya ihmalinden doğan mevzuata aykırı işlemlerle kamu kaynağının eksilmesini kamu zararı sayar; fazla veya yersiz ödeme ile mevzuatında öngörülmediği hâlde yapılan ödeme bu zararın tipik örnekleridir. Zarar, oluştuğu tarihten itibaren hesaplanan faiziyle “ilgililerden” tahsil edilir. Kamu Zararlarının Tahsiline İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik “ilgili”yi kendisine yersiz veya fazla ödeme yapılan kişi diye tanımlar (m. 4). Yani ödemeyi hesaplayan memur “sorumlu”, parayı alan siz “ilgili” sıfatıyla muhatap olursunuz.

Aylıklar için ayrıca 28.11.2023 tarihli Muhasebat Genel Müdürlüğü Genel Tebliği (Sıra No: 83) vardır. Tebliğ, aylık unsurlarının yanlış uygulanması, ödenmemesi gereken bir unsurun ödenmesi ya da hatalı terfi nedeniyle fazla ödenen aylıkların, genel hükümlere göre zamanaşımı süresi içinde faiziyle geri alınacağını söyler (m. 4). Tebliğ merkezî yönetim kapsamındaki idareleri bağlar; 657 sayılı Kanuna tabi personel çalıştıran öteki idareler onu kıyasen uygulayabilir (m. 8/9). Ek ders ve fazla çalışma ücreti gibi ödemelerin geri alınmasında da kıyasen uygulanabilir (m. 8/4).

Bu metinler geri istemeyi yalnız zamanaşımıyla sınırlar. Memuru koruyan asıl sınırı Danıştay İçtihatları Birleştirme Kurulunun 22.12.1973 tarihli ve E.1968/8, K.1973/14 sayılı kararı (RG 14.6.1974, 14915) koyar. Karar üç şey söyler. İdare, hatalı terfi veya intibak işlemine dayanarak ödediği parayı mahkeme kararı olmadan geri isteyebilir ve bu işleme karşı dava idari yargıda görülür. Yokluk, açık hata, memurun gerçek dışı beyanı veya hilesi hâllerinde idare parayı süre aranmaksızın her zaman geri alır. Bunların dışındaki hatalı ödemeleri ise ancak dava açma süresi içinde geri isteyebilir; süre geçince isteyemez. Kararın verildiği gün dava açma süresi 90 gündü; bugün 60 gündür (2577 sayılı Kanun m. 7) ve Danıştay kuralı 60 gün olarak uygular.

Kurulun gerekçesi memurun iyiniyetidir. Karara göre hatalı işleme memurun gerçek dışı beyanı ya da hilesi yol açmışsa, işlem yok sayılacak kadar sakatsa ya da memur kolayca anlayabileceği kadar açık bir hatayı idareye haber vermemişse iyiniyetten söz edilemez. Bunların dışında memurun iyiniyeti, istikrar ve kanunilik kadar önemli bir kuraldır. İçtihadı birleştirme kararlarına Danıştay daire ve kurulları, idari mahkemeler ve idare uymak zorundadır (2575 sayılı Danıştay Kanunu m. 40/4). Bir tebliğ bu kararı ortadan kaldıramaz; itirazınızda ve davanızda ilk dayanağınız bu karardır.

60 gün nasıl sayılır, açık hata nedir?

Danıştay 60 günü, geri isteme işleminin tarihinden geriye doğru sayar. İdari Dava Daireleri Kurulunun 18.11.2024 tarihli kararına konu olayda bir deniz astsubayının zam ve tazminatları, 1 Ocak 2018'den geçerli Bakanlar Kurulu kararına göre üçte bir oranında ödenmeliydi. Karar Bakanlığa geç ulaştığı için ödemeler Eylül 2018'e kadar tam yapıldı; idare 15.10.2018'de kesintiye başladı ve Ocak-Eylül dönemi için 9.522,86 TL'yi geri istedi. Danıştay 12. Dairesi, ödemede açık hata bulunmadığını, astsubayın gerçek dışı beyanı ya da hilesi olmadığını saptadı; idarenin yalnız işlem tarihinden geriye doğru 60 gün içinde kalan Eylül ödemesini isteyebileceğine, Ocak-Ağustos ödemelerini isteyemeyeceğine karar verdi. Kurul kararı oyçokluğuyla onadı (E.2023/293, K.2024/2850). Aynı kuralı 9.4.2025 tarihli kararında oybirliğiyle yineledi (E.2023/1074, K.2025/789).

Aşağıdaki tablo, hatanın türüne göre kurumun ne kadar geriye gidebileceğini gösterir. Borç yazınızdaki gerekçeyi satırlardan biriyle eşleştirin; itirazınızı ve savunmanızı o satıra göre kurarsınız.

Uyuşmazlıkların çoğu “açık hata” sözünde düğümlenir. Kurul açık hatayı, idare edilenin kolayca anlayabileceği kadar açık hata diye tarif eder; ölçü, sizin bordronuza bakarak fark edip edemeyeceğinizdir. Mahkemeler bu ölçüyü farklı uygular. 18.11.2024 tarihli kararda azınlıkta kalan üyeler, Bakanlar Kurulu kararının Bakanlığa ulaşmasından sonraki aylarda yapılan ödemeleri açık hata saymıştı. Anayasa Mahkemesinin incelediği bir dosyada ise idare mahkemesi, bir anaokulu müdürüne mevzuattaki saat sınırının üstünde ödenen ek ders ücretini “açıkça mevzuata aykırı” bulup 2007-2009 ödemelerinin 2011'de geri istenmesini hukuka uygun saydı; Anayasa Mahkemesi içtihadın yorumuna karışmadı ve başvuruyu kabul edilemez buldu (Elif Doğan Kutlu, B. No: 2013/5219, 17.2.2016, §§ 11, 36). Öğretide de açık hata ölçüsünün belirsiz olduğu ve çelişen kararlara yol açtığı söylenir (Özdemir, 2021, s. 1409).

Bu yüzden itirazınızı “hata bende değil” demekle sınırlamayın. Ödemenin hangi onaya, hangi görevlendirmeye, hangi yazıya dayandığını, hatanın bir denetim ya da Sayıştay incelemesiyle ortaya çıktığını ve bordroya bakan birinin bunu fark edemeyeceğini somut olarak gösterin. Kurum hatayı ancak yıllar sonra bir denetimde bulabildiyse, sizin onu kolayca anlamanızın beklenemeyeceğini ileri sürün.

Borç yazısı geldiğinde

Kurum adınıza borç kaydeder (uygulamada “kişi borcu” denir) ve bunu size tebliğ eder. Yönetmeliğe göre tebliğde borcun miktarı, sebebi, doğuş tarihi, faiz başlangıç tarihi ve ödeme yeri yazar; size ödeme, itiraz ya da sulh teklifi için otuz gün verilir (m. 10/2). İtirazı merkezde üst yönetici, taşrada kurumun en üst yöneticisi on beş gün içinde sonuçlandırır; cevap verilmezse itiraz reddedilmiş sayılır. Otuz gün içinde ödemez, itiraz etmez ya da sulh teklif etmezseniz dosya kurumun hukuk birimine gider (m. 10/4).

Bu yazıya karşı idare mahkemesinde dava açmayı düşünenlerin bilmesi gereken bir içtihat var. Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu, borcun rızaen ödenmesini isteyen ve ödenmezse dosyanın tahsil için hukuk birimine gönderileceğini bildiren yazıyı kesin ve yürütülmesi gereken işlem saymıyor. Kurula göre bu yazı bir bildirimdir; kurum parayı rıza ya da sulhle alamazsa adli yargıya gidecektir. Kurul bu gerekçeyle 20.5.2021'de, 15.6.2008-15.5.2013 arasında ödenen 3.119,56 TL ilave eğitim öğretim tazminatını geri isteyen yazıya karşı açılan davanın incelenmeksizin reddi gerektiğine karar verdi (E.2020/3086, K.2021/1015); 2.7.2025'te aynı dosyada bu sonucu oybirliğiyle onadı (E.2024/3039, K.2025/1473). Anayasa Mahkemesi de bu yorumun mahkemeye erişim hakkını ihlal etmediğine karar verdi: memur borca itiraz edebilir, kurumun açacağı davayı bekleyip savunmasını orada yapabilir (Meltem Yürekli, B. No: 2019/10203, 29.3.2023, §§ 75-77; Osman Bozbıyık, B. No: 2016/70434, 19.10.2023, §§ 16-17).

Aşağıdaki tablo kurumun attığı adıma göre sizin yolunuzu ve sürenizi gösterir.

İtiraz dilekçenizde şunları yazın: ödemenin dayandığı işlem ve tarihleri, ödemede hileniz ya da gerçek dışı beyanınız bulunmadığı, hatanın bordrodan anlaşılamadığı, geri isteme tarihinden önceki 60 günün dışında kalan ödemelerin içtihadı birleştirme kararı gereği istenemeyeceği ve faiz başlangıcına itirazınız. Borcu kabul etmiyorsanız taksit anlaşması ve borç senedi imzalamadan önce düşünün: taksit için kurum sizden “borç senedi ve kefaletname” alır (m. 16/4) ve Yönetmelik, borcun bir senetle kabul edilmesini yeni bir on yıllık zamanaşımının başlangıcı sayar (m. 20/1).

Maaştan kesinti ve idare mahkemesi

Yönetmelik kamu zararının üç yoldan tahsil edileceğini söyler: rıza ve sulh, Türk Borçlar Kanununa göre takas, İcra ve İflas Kanunu (m. 12/2). Aylıktan kesinti bunların ilkine bağlıdır: sulh hâlinde yazılı muvafakatinizle, rızaen ödemede yazılı isteğinizle yapılır ve aylık net ödemelerinizin dörtte birinden az, üçte birinden çok olamaz (m. 13/3-4). Muvafakat vermediyseniz kurumun yolu dava ve icradır. İcra aşamasında maaşın en az dörtte biri haczedilir; ayrıntısı maaş haczi yazısında.

Kurum buna rağmen maaşınızdan kesmeye başladıysa elinizde artık dava edilebilir bir idari işlem vardır. Yargıtay 3. Hukuk Dairesinin bir kararında aktarılan olayda kurum, Sayıştay denetiminde saptanan fazla ikramiyeyi memurun maaşından taksitle kesmeye başlamış; idare mahkemesi, kurum ilamlı icraya gidebilecekken doğrudan kesinti yaptığı için işlemi iptal etmiş ve kesilen tutarın iadesine karar vermişti (E.2020/3409, K.2020/7916, 17.12.2020). Yukarıda anlatılan Danıştay kararlarında da dava konusu, zam ve tazminatların kesilmesi ve geri istenmesiydi; Danıştay işin esasına girip 60 gün kuralını uyguladı ve geri alınan tutarın, idareye iade edildiği tarihten itibaren yasal faiziyle memura ödenmesine hükmetti.

Davayı kesintiyi öğrendiğiniz günü izleyen günden itibaren 60 gün içinde, görevli bulunduğunuz yerin idare mahkemesinde açarsınız (2577 sayılı Kanun m. 7, m. 33/3). Dilekçede kesinti işleminin iptalini, kesilen tutarların kesinti tarihlerinden itibaren yasal faiziyle iadesini ve kesinti sürüyorsa yürütmenin durdurulmasını isteyin; dava açmak kesintiyi durdurmaz (m. 27). Kesinti size yazıyla bildirilmediyse ve tarihinden emin değilseniz, kuruma yazılı başvurup kesintinin durdurulmasını ve iadesini isteyin; otuz gün içinde cevap gelmezse isteğiniz reddedilmiş sayılır ve dava süresi o günden işler (m. 10).

İdare mahkemesinin kararına karşı tebliğden itibaren otuz gün içinde bölge idare mahkemesine istinaf başvurusu yapılır. Konusu 2026'da açılan davalar için 55.000 TL'yi geçmeyen iptal ve tam yargı davalarında idare mahkemesinin kararı kesindir (m. 45/1, ek m. 1). Küçük tutarlı dosyalarda ilk derece kararı bu yüzden son karardır; dilekçenizi ve delillerinizi buna göre eksiksiz verin.

Kurum hukuk mahkemesinde dava açarsa

Borç yazısından sonra ödeme yapmazsanız kurum çoğu zaman asliye hukuk mahkemesinde alacak davası açar ya da icra takibi başlatır. Bu davada kurallar idare mahkemesindekinden farklıdır ve bunu bilmek savunmanızı değiştirir.

Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, Danıştayın içtihadı birleştirme kararını dar okur. Daireye göre o karar, hatalı terfi ya da intibak gibi bir işlemin geri alınması üzerine doğan fazla ödemelere ilişkindir; böyle bir işleme dayanmayan, yalnız hesap ya da uygulama hatasından doğan ödeme Türk Borçlar Kanununun sebepsiz zenginleşme hükümlerine (m. 77-82) göre geri istenir. Daire bu gerekçeyle, bir uzman yardımcısına 2005'te ödenen 3.306,09 TL denetim tazminatı ile bir uzmana Ocak 2012-Mart 2015 arasında fazla hesaplanan 4.144,87 TL özel hizmet tazminatı için, 60 gün kuralına dayanarak davayı reddeden ya da yalnız son ayı kabul eden mahkeme kararlarını bozdu (E.2016/12008, K.2017/18046, 21.12.2017; E.2017/10893, K.2018/12137, 28.11.2018). Yani aynı ödeme için idare mahkemesinde işleyen 60 gün savunması, hukuk mahkemesinde kabul görmeyebilir.

Hukuk mahkemesinde üç savunma öne çıkar.

• Zamanaşımı. Sebepsiz zenginleşmeden doğan istem, kurumun geri isteme hakkını öğrendiği tarihten itibaren iki yıl ve her hâlde ödemeden itibaren on yıl geçince zamanaşımına uğrar (TBK m. 82). Yargıtay 3. Hukuk Dairesi iki yıllık süreyi, kurumun fazla ödemeyi belirleyip maaştan kesintiye başladığı tarihten başlattı; kurum davayı bu tarihten iki yıldan fazla süre sonra açtığı için ret kararını yerinde buldu (E.2020/3409, K.2020/7916). Kurumun hatayı hangi tarihli rapor, yazı ya da kesintiyle öğrendiğini dosyadan çıkarın. Siz ileri sürmedikçe hâkim zamanaşımını dikkate alamaz (m. 161); savunmayı cevap dilekçenize yazın.
• Paranın elden çıkmış olması. Kanuna göre geri verme borcu, paranın geri istendiği sırada elden çıkmış olduğu ispat edilen kısmı kapsamaz; bundan yararlanmak için parayı iyiniyetle harcamış olmanız ve harcarken ileride geri vermek zorunda kalabileceğinizi hesaba katmanızın gerekmemesi şarttır (m. 79). İspat yükü sizdedir.
• Ödemenin hatalı olmadığı. Kurumun “fazla” dediği ödeme gerçekten hak ettiğiniz bir ödeme olabilir; dayandığı mevzuatı ve görevlendirme belgelerini sunun.

İki yargı kolu aynı para için farklı sonuca varabilir. Anayasa Mahkemesinin incelediği bir dosyada idare mahkemesi döner sermaye ek ödemesinin geri istenmesine ilişkin işlemi iptal etmiş, Danıştay bu kararı onamış; aynı para için kurumun açtığı alacak davasını ise asliye hukuk mahkemesi kabul etmiş, Yargıtay onamıştı. Anayasa Mahkemesi başvurucuya, kesinleşmiş iki karar arasındaki çelişkinin giderilmesi için süre sınırı olmadan Uyuşmazlık Mahkemesine başvurabileceğini hatırlattı ve bu yol tüketilmediği için başvuruyu kabul edilemez buldu (Mukaddes Akın, B. No: 2014/20146, 8.6.2017, §§ 20-21). Lehinize bir idare mahkemesi kararı varsa hukuk mahkemesine sunun; iki karar çelişirse Uyuşmazlık Mahkemesi yolunu kullanın.

Faiz ve taksit

Kanun ve Yönetmelik kamu zararının, zararın oluştuğu tarihten itibaren hesaplanan faiziyle tahsil edileceğini söyler; fazla ve yersiz ödemede zarar, ödemenin yapıldığı tarihte oluşmuş sayılır (5018 sayılı Kanun m. 71/3; Yönetmelik m. 12, 17, 18). Uygulanan oran 3095 sayılı Kanundaki kanuni faizdir ve faize faiz yürütülmez (m. 18/4, 18/6). Kanuni faiz 31.7.2026'dan itibaren Merkez Bankası reeskont oranının yüzde seksenidir; 2026 için yıllık yüzde 31'dir, 1.6.2024-30.7.2026 arasında yüzde 24'tü. Oranların dökümü yasal faiz 2026 yazısında.

Aylıklar bakımından 83 sıra no'lu Tebliğ daha dar bir kural koyar: faiz başlangıcının tespitinde Türk Borçlar Kanunu m. 117 dikkate alınır (m. 7). Bu maddeye göre sebepsiz zenginleşmede temerrüt zenginleşme tarihinde başlar, ama iyiniyetli kişi bakımından temerrüt için bildirim şarttır. Fazla ödemede payınız yoksa kurumun faizi ödeme tarihinden başlatmasına bu hükümle itiraz edin ve faizin en erken borç yazısının tebliğinden işletilmesini isteyin. Yargıtayın 2017 ve 2018 tarihli dosyalarında da kurumlar faizi dava ya da temerrüt tarihinden istemişti.

Borcu kabul ediyor ama bir defada ödeyemiyorsanız taksit isteyebilirsiniz. Taksit süresi en çok beş yıldır ve bu sürede anapara faiziyle birlikte ödenir (Yönetmelik m. 16/2). Taksitlerden biri vadesinde ödenmezse borcun tamamı muaccel olur ve o tarihten sonra gecikme zammı oranında faiz işler (m. 16/6). Anayasa Mahkemesi de tahsilin yöntemine ve faiz işletilip işletilmediğine bakar: emekli bir amiralden geri istenen 12.833,46 TL'nin yaklaşık bir yılda taksitle ve faizsiz tahsil edilmesini, müdahalenin ölçülü olduğunu gösteren olgular arasında saydı (Cem Tayfun, B. No: 2016/99, 17.4.2019, §§ 30-31).

Görevden ayrılınca peşin maaş

En sık karşılaşılan yersiz ödemeyi takvim doğurur. Memur aylığını her ayın başında peşin alır; emekliye ayrılma ve ölüm hâlinde o aya ait peşin aylık geri alınmaz (657 sayılı Kanun m. 164). Bunların dışındaki ayrılmalarda, yani aylıksız izin, istifa, çekilme ve çekilmiş sayılmada, peşin ödenen aylığın çalışılmayan günlere ait kısmı geri alınır (Tebliğ m. 6/1-2). Ayrılacağınız tarihi harcama birimine önceden yazıyla bildirip aylığınızın çalışacağınız gün kadar hesaplanmasını isterseniz kurum aylığı kıst öder ve adınıza borç çıkmaz (m. 6/1).

Aylığını aldıktan sonra görevden uzaklaştırılan, tutuklanan ya da gözaltına alınan memur için kurum, o ayın kalan günlerine düşen tutarın üçte birini borç çıkarır (m. 6/8); bu dönemdeki aylık kesintisi ve sonradan iadesi görevden uzaklaştırma yazısında anlatılıyor. Bu kalemlerde 60 gün tartışması pek çıkmaz, çünkü kurum borcu ayrılıştan hemen sonra çıkarır. Tutarın gün hesabını ve sosyal güvenlik kesintilerinin düşülüp düşülmediğini kontrol edin.

Anayasa Mahkemesi ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi neye bakıyor?

Anayasa Mahkemesi, bir süre ödenmiş aylık ve tazminatı mülk, bunun geri istenmesini mülkiyet hakkına müdahale sayar. Müdahalenin kanuna dayanması, kamu yararı gütmesi ve ölçülü olması gerekir. Ölçülülükte Mahkeme yersiz ödemenin doğmasında tarafların payına, hatanın ne kadar sürede fark edildiğine, paranın nasıl tahsil edildiğine ve faiz istenip istenmediğine bakar (Cem Tayfun, § 29).

Kanuni dayanak yokluğundan ihlal bulduğu bir karar memurlar için öğreticidir. Bir emniyet müdürü, naklen atanmasına karşı açtığı davada lehine verilen yürütmeyi durdurma kararı uygulanırken atandığı kadronun aylığını almış, dava sonunda reddedilince Bakanlık aradaki 16.557,27 TL'yi hukuk mahkemesinde geri istemiş ve kazanmıştı. Anayasa Mahkemesi, mahkeme kararının uygulanması için yapılan atamanın hata sayılamayacağını, memurun fiilen çalıştığı kadronun ücretini almasının sebepsiz zenginleşme olmadığını ve dava açmanın kusur sayılamayacağını belirtti; geri alma için kanuni dayanak bulunmadığı sonucuna vararak mülkiyet hakkının ihlal edildiğine karar verdi (Hakan Özdöl, B. No: 2019/41251, 27.7.2022, §§ 50-56). Size yapılan ödeme bir mahkeme kararının uygulanmasına dayanıyorsa bu kararı dilekçenize ekleyin.

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi aynı soruyu bir İtalyan öğretmenin başvurusunda inceledi. Kurum, başka bir kuruma geçen öğretmene yaklaşık altı yıl boyunca ücret farkı ödemiş, yıllar sonra tamamını geri istemişti. Mahkeme, hata yalnız idareden kaynaklandığında devletin takdir alanının daraldığını, idarenin zamanında ve tutarlı davranması gerektiğini ve hatanın yükünün bütünüyle çalışana bırakılamayacağını söyleyerek mülkiyet hakkının ihlal edildiğine karar verdi (Casarin/İtalya, no. 4893/13, 11.2.2021, §§ 58, 68, 71). Mahkemenin saydığı ölçütler şunlardır: ödeme iyiniyetli bir talebe ya da idarenin kendi kararına dayanmalı, bir kamu kurumunca ve bir mevzuat hükmü kaynak gösterilerek yapılmalı, açıkça dayanaksız ya da basit bir hesap hatası olmamalı, kalıcı olduğu izlenimini doğuracak kadar uzun sürmeli, olağan görevle ilgili olmalı ve geri alma kaydıyla yapılmamış olmalıdır (§ 74). Bu ölçütler Danıştayın açık hata ayrımıyla örtüşür ve dilekçede ödemenin niteliğini anlatırken izleyeceğiniz sırayı verir.

Bireysel başvuru, idare ya da hukuk mahkemesindeki yolların tüketilmesinden sonra otuz gün içinde yapılır; sürenin hangi günden işlediği AYM başvuru süresi ne zaman başlar yazısında. Anayasa Mahkemesinin kamu görevlilerinin aylık ve tazminat alacaklarına ilişkin öteki kararları kamu görevlisinin maaş alacakları sayfasında toplu olarak yer alıyor.