Seri Muhakeme Usulü ve Anayasa Mahkemesi İptal Kararları: Şüpheliye Ulaşılamaması ve Sağır-Dilsizler

Seri muhakeme nasıl işler?

Usul 2019'da 7188 sayılı Kanun'la getirildi. Kanun'da sayılan suçlarda (örneğin hakkı olmayan yere tecavüz, trafik güvenliğini tehlikeye sokma, gürültüye neden olma, mühür bozma, resmî belgenin düzenlenmesinde yalan beyan, başkasına ait kimlik bilgilerinin kullanılması ile 6136 sayılı Kanun'daki bazı silah ve bıçak suçları) soruşturma sonunda kamu davasının açılmasının ertelenmesine karar verilmezse seri muhakeme usulü uygulanır (m. 250/1). Usul ancak kamu davası açmak için yeterli şüphe bulunduğunda devreye girer; yeterli şüphe yoksa kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilir (AYM, K.2025/184, § 6).

• Teklif ve kabul: savcı veya kolluk şüpheliyi usul hakkında bilgilendirir; savcı usulü teklif eder ve şüpheli müdafii huzurunda kabul ederse usul uygulanır (m. 250/2-3).
• Yaptırım: savcı temel cezadan yarı oranında indirim yapar; koşulları varsa hapis cezasını seçenek yaptırıma çevirebilir, erteleyebilir veya hükmün açıklanmasının geri bırakılmasını uygulayabilir (m. 250/4-6).
• Mahkeme denetimi: savcının yazılı talebi hatalıysa dosya başsavcılığa iade edilir; mahkeme şüpheliyi müdafii huzurunda dinler, şartlar varsa talep edilenden ağır olmamak üzere hüküm kurar, yoksa talebi reddeder; mazeretsiz gelmeyen şüpheli usulden vazgeçmiş sayılır (m. 250/8-9).
• Güvence: usul tamamlanamazsa şüphelinin kabul beyanları ve usule ilişkin belgeler sonraki soruşturma ve kovuşturmada delil olarak kullanılamaz (m. 250/10).
• Uygulanmayan hâller: iştirakte şüphelilerden birinin kabul etmemesi, kapsamdaki suçun kapsam dışındaki bir suçla birlikte işlenmesi, yaş küçüklüğü ve akıl hastalığı, beyan edilen adreste bulunmama veya yurt dışında olma (m. 250/11-13).

İki iptal kararı

Her iki itiraz da Yalova asliye ceza mahkemelerinden geldi ve iki karar da oybirliğiyle verildi.

Şüpheliye ulaşılamaması (K.2025/184)

Kuralı, ruhsatsız bıçak taşıma suçundan açılan davada Yalova 7. Asliye Ceza Mahkemesi Anayasa Mahkemesine götürdü. Kanun, savcının şüpheliyi teklif için nasıl davet edeceğini düzenlemiyordu. Ceza Muhakemesinde Seri Muhakeme Yönetmeliği davetin telefon, faks veya e-posta gibi araçlarla da yapılabileceğini öngörüyor, Tebligat Kanunu'nun uygulanmasını zorunlu tutmuyordu; Yargıtay da tebligat şartı aramıyordu (§§ 8-11).

Anayasa Mahkemesi kuralı belirsiz bulmadı ve yargılamanın gereksiz uzamasını önleme amacının meşru olduğunu kabul etti (§§ 22-28). Ancak usul şüpheli lehine sonuç doğuruyor ve şüphelinin iradesi ön planda olduğu için ulaşılamama sebebiyle bu imkândan mahrum kalan kişi cezada yarı oranındaki indirimi kaybediyor (§ 29). Şüpheliye Tebligat Kanunu'na göre tebligat yapılmadan ve diğer araçlarla ulaşılamadan düzenlenen tutanağın mahkemece denetlenmesine imkân yoktu; şüphelinin tutanağın aksini ileri sürebileceği ve usulün yeniden işletilmesini sağlayacak etkili bir yol da Kanun'da bulunmuyordu (§§ 30-31). Mahkemeye göre davet yöntemleri yeterli güvence içermiyor, kural şüpheliye katlanamayacağı bir külfet yüklüyordu; Anayasa'nın 2. maddesine aykırı bulundu (§§ 32-34). İptal 3.12.2025'te yayımlandı ve dokuz ay sonra, 3.9.2026'da yürürlüğe girdi (§ 36).

Sağır ve dilsizler (K.2024/188)

Yalova 4. Asliye Ceza Mahkemesinin itirazı üzerine Anayasa Mahkemesi, seri muhakemede (m. 250/12) ve basit yargılamada (m. 251/7) sağır ve dilsizlik hâlinin istisna sayılmasını inceledi. Mahkeme, sağır ve dilsizleri koruyucu tedbirlerin kamu yararı gereği olduğunu ve yirmi bir yaşını doldurmamış, ceza sorumluluğu tam olmayan sağır ve dilsizler yönünden kuralın koruyucu işlev gördüğünü kabul etti (§§ 30-32).

Ancak Türk Ceza Kanunu'nun 33. maddesine göre yirmi bir yaşını doldurmuş sağır ve dilsizlerin ceza sorumluluğu tamdır (§§ 34-36). Bu kişiler seri muhakemede yarı, basit yargılamada dörtte bir oranındaki indirimden yararlanamıyor, aynı fiil için diğer faillerden daha fazla ceza alabiliyordu (§ 37). Kanun'daki güvenceler (müdafii olmayan sağır ve dilsiz şüpheliye istem aranmaksızın müdafi görevlendirilmesi, tercüman atanması) dezavantajı gidermeye yeterliydi; kişinin usulün sonuçlarını anlayıp geçerli bir feragat iradesi ortaya koyamayacağı söylenemezdi (§§ 39-43). Farklı muamelenin nesnel ve makul bir sebebi bulunmadığı için ibareler Anayasa'nın 10. maddesine aykırı bulunarak iptal edildi (§§ 44-45). Karar ertelenmeden 10.3.2025'te yayımlanıp yürürlüğe girdi.

Kararlardan sonra uygulama

• Soruşturmada: 3.9.2026'dan sonra savcılık, şüpheliye telefonla veya başka bir yolla ulaşılamadığı gerekçesiyle seri muhakeme teklifini atlayamaz. Usulü dışlayan hâller yalnız Kanun'da sayılanlar: beyan edilen adreste bulunmama, yurt dışında olma, yaş küçüklüğü, akıl hastalığı, iştirak ve birlikte işlenen suç.
• İddianamenin iadesi: seri muhakeme usulüne tabi olduğu soruşturma dosyasından açıkça anlaşılan işlerde bu usul uygulanmadan düzenlenen iddianame, mahkemece on beş gün içinde başsavcılığa iade edilir (CMK m. 174/1-c, 3).
• Kovuşturmada: basit yargılama usulü, sağır ve dilsiz sanıklar hakkında da uygulanabilir. Usul, iddianamenin kabulünden sonra ve duruşma günü belirlenmeden önce uygulanabilir; mahkûmiyette sonuç ceza dörtte bir oranında indirilir (CMK m. 251).
• Devam eden dosyalar: Anayasa Mahkemesine göre iptal edilen kural, iptal yürürlüğe girdikten sonra devam eden davalarda uygulanamaz. Bu nedenle 3.9.2026'dan sonra karara bağlanacak dosyalarda, "başka bir nedenle ulaşılamama" gerekçesiyle seri muhakemenin atlanmış olması savunmada ve kanun yolunda ileri sürülmelidir.

Ön ödeme ve hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına ilişkin iptaller hakaret ön ödeme ve HAGB iptal kararı yazılarında.