Orman Sınırları Dışına Çıkarılan Araziler 2026: Ek 16 Kararları, Parselin Kapsamda Olup Olmadığı, Hak Sahipliği, Satış Bedeli ve İtiraz Süresi

2026 kararları ve kapsam

Kararlar bir ilin tamamını kapsamaz. Her kararın ekinde, orman dışına çıkarılan her alan için il, ilçe, köy veya mahalle, ada ve parsel numarası, köşe noktalarının koordinatları ve metrekare olarak hesaplanan alan yer alır. Örneğin Şubat kararında Balıkesir'den yalnız Altıeylül ilçesi Ortamandıra Mahallesinde 167 ada 58-A parsel (1.023,59 m²); Eylül kararında Erdek ilçesi İlhan'da dört küçük alan (toplam yaklaşık 2.340 m²) ile Havran ilçesi Kocaseyit'te 500 ada 87-A ilâ 87-E parseller (toplam yaklaşık 3.519 m²) bulunur.

Her iki karar da orman dışına çıkarılan alanların en az iki katı kadar Hazine taşınmazının orman kurulmak üzere Orman Genel Müdürlüğüne tahsis edileceğini öngörür (m. 1/2). Uygulama yönetmeliğine göre bu tahsis ve teslim yapılmadan komisyon çalışmaları ilan edilmez (Ek 16 Yönetmeliği m. 9/7).

Hangi yerler orman dışına çıkarılabilir?

Orman Kanunu'nun 2018'de eklenen ek 16. maddesi iki grup yer sayar:

1. Korunmasında yarar görülmeyen yerler. Bilim ve fen bakımından orman olarak korunmasında hiçbir yarar görülmeyen ve tarım alanına dönüştürülmesi de mümkün olmayan yerler.
2. Yerleşim ve yerleşime uygun yerler. Maddenin yürürlüğe girdiği 28 Nisan 2018'de üzerinde yerleşim yeri bulunan ya da yerleşim yeri oluşturulmasına uygun taşlık, kayalık, verimsiz ve fiilen orman vasfı taşımayan alanlar.

Yönetmelik yerleşim yerini, 28 Nisan 2018'den önce yapılmış; orman sınırına bitişik kısımlarda köy veya mahallenin toplu yerleşiminin kesintisiz devamı hâline gelmiş, orman içinde ise en az beş yapıdan oluşan, sürekli veya dönemsel oturulan yapılar, iş yerleri, kamu binaları, ahır, samanlık, ambar gibi müştemilat ile ortak kullanılan yol ve tesisler olarak tanımlar (m. 4/1-r).

Anayasa Mahkemesi, ikinci gruptaki alanların ancak bilim ve fen bakımından orman niteliğini tam olarak kaybetmişse orman dışına çıkarılabileceğini; bu niteliği taşımayan alanların çıkarılmasının mümkün olmadığını belirtti (E.2018/104, K.2020/39, 16.07.2020, § 147). İzin verilmiş orman alanları, özel statülü ormanlar, turizm alanları, gen koruma ormanları ve özel ağaçlandırma alanları ise ek 16 kapsamı dışındadır (ek m. 16, son fıkra).

Karardan tapuya: süreç ve itiraz

1. Talep ve karar. Süreç valilik çevre ve şehircilik il müdürlüğü veya milli emlak biriminin orman bölge müdürlüğüne talebiyle başlar; inceleme heyeti raporu Orman Genel Müdürlüğü ve Bakanlık üzerinden Cumhurbaşkanlığına gönderilir (Yönetmelik m. 8, 9). Resmî Gazete'deki karar bu aşamanın sonucudur.
2. Komisyon çalışması. Karardan sonra Bakanlık orman kadastro komisyonu görevlendirir; komisyon sınırları zemine uygular ve tutanak düzenler (m. 9/4, 13-19).
3. Askı ilanı. Tutanak ve haritalar köyün veya mahallenin uygun yerine asılır. İlan süresi bir hafta, itiraz süresi bir aydır (Orman Kanunu ek m. 16/3; Yönetmelik m. 20). İlan, ilgililere şahsen yapılmış tebliğ hükmündedir.
4. Dava. Tutanak ve haritalara itiraz edenler askı tarihinden itibaren bir ay içinde kadastro mahkemesinde, kadastro mahkemesi olmayan yerde kadastro davalarına bakan mahkemede dava açar. Hasım Hazine ve Orman Genel Müdürlüğüdür (Yönetmelik m. 20/3). Anayasa Mahkemesine göre bu süre geçtikten sonra da tutanakların kesinleşmesinden itibaren on yıl içinde, kadastrodan önceki hukuki sebeplere dayanarak genel mahkemelerde dava açılabilir (§ 158).
5. Hazine adına tescil. Bir aylık sürede dava açılmazsa alan tapuda Hazine adına, "6831 sayılı Orman Kanununun ek 16 ncı madde uygulaması ile orman sınırları dışına çıkarılan yerdir" belirtmesiyle tescil edilir (m. 22).

Orman kadastrosuna ilişkin genel itiraz yolları ve Anayasa Mahkemesinin bu alandaki kararları kadastro tespitine itiraz yazısında anlatılır.

Hak sahipliği ve satış bedeli

Ek 16 kararıyla kullanıcı tapu sahibi olmaz. Üzerinde yerleşim yeri bulunduğu gerekçesiyle orman dışına çıkarılıp Hazine adına tescil edilen taşınmazlar için 6292 sayılı Kanun'un 2022'de eklenen ek 1. maddesi şu yolu öngörür:

1. Kullanım kadastrosu. Taşınmazın Kadastro Kanunu'nun ek 4. maddesine göre kadastrosu yapılır. Tutanağın beyanlar hanesine üzerindeki yapının kime ait olduğu ve taşınmazı kimin, ne zamandan beri kullandığı yazılır. Kadastro sonuçları 30 gün askıya çıkar; itiraz eden bu sürede kadastro mahkemesinde dava açar (Kadastro Kanunu m. 11, 12).
2. Hak sahipliği. Beyanlar hanesindeki bu bilgiler tapu kütüğüne aynen aktarılır ve hak sahipliği bunlara göre belirlenir.
3. Doğrudan satış. Taşınmaz, 2/B arazilerinin satış hükümleri kıyasen uygulanarak hak sahibine doğrudan satılır.

2/B satış kuralları şöyledir (6292 sayılı Kanun m. 6):

• Başvuru. 2/B'de kadastrosu sonradan kesinleşen taşınmazlarda hak sahibi, tutanakların kesinleşmesinden itibaren sekiz ay içinde idareye başvurur.
• Bedel. 400 metrekareye kadar olan kısım için rayiç bedelin yüzde ellisi, fazlası için yüzde yetmişi alınır. Yalnız tarım amacıyla kullanılan ve üzerinde tarımsal yapılar ile sürekli oturulan konut dışında yapı bulunmayan yerlerde bedel rayicin yüzde ellisidir.
• Ödeme. Bedelin tamamı peşin ödenirse yüzde yirmi, en az yarısı ödenirse yüzde on indirim yapılır. Peşinatsız taksitte bedelin yüzde yirmisi (tarımsal kullanımda yüzde onu) tebligattan itibaren üç ay içinde, kalanı belediye ve mücavir alan içinde en fazla beş yılda on, dışında altı yılda on iki eşit taksitte faizsiz ödenir. İki taksitin vadesinde ödenmemesi, taksit süresi sonuna kadar ödenmek şartıyla hakkı düşürmez.
• Satılmayan yerler. Kamu hizmetine ayrılan, ağaçlandırma için tahsis edilen veya içme suyu havzasında azami su seviyesinden itibaren 300 metrelik bantta kalan yerler hak sahibine satılmaz; istenirse eş değer başka bir 2/B taşınmazı aynı esaslarla satılabilir (m. 6/12).

Ek 1. madde doğrudan satışı yalnız yerleşim gerekçesiyle çıkarılan taşınmazlar için düzenler. Orman sayılan yerlerdeki eski tapuların iptali ve tazminat konusu ise orman ve kıyıda tapu iptali yazısında anlatılır.

Yargı kararları

• Anayasa Mahkemesi (2020). Ek 16. maddenin birinci fıkrasını Anayasa'nın 169. maddesine aykırı bulmadı; gerekçede orman niteliğini tam olarak kaybetme şartını ve keyfî kullanımı önleyecek yargı yollarının bulunduğunu vurguladı (§ 147, 149, 150). Bir haftalık ilan ve bir aylık itiraz sürelerini de Anayasa'ya aykırı görmedi; dört üye bir haftalık ilan süresi yönünden karşı oy kullandı (§ 160, 169).
• Danıştay (2023-2025). Danıştay Sekizinci Dairesi, uygulama yönetmeliğinin "bilim ve fen bakımından orman olarak muhafazasında yarar görülmeyen yer" tanımında ağaç topluluklarının yanında ağaççık topluluklarına yer verilmemesini eksik düzenleme sayarak bu tanımı iptal etti; yerleşim yeri tanımı ve usul maddelerine yönelik istemi reddetti (E.2021/1465, K.2023/7485). İdari Dava Daireleri Kurulu kararı onadı (E.2024/1494, K.2025/77, 20.01.2025).