Saklı pay, mirasbırakanın vasiyetle veya bağışla dokunamayacağı miras payıdır: çocuklar ve torunlar için yasal payın yarısı, ana ve babadan her biri için dörtte biri, eş için çocuklarla veya ana-baba zümresiyle birlikte mirasçı olduğunda yasal payın tamamı, diğer hâllerde dörtte üçüdür (TMK m. 506). Kardeşlerin saklı payı 2007'den beri yoktur. Saklı payı zedelenen mirasçı, zedelendiğini öğrendiği tarihten itibaren bir yıl, her hâlde on yıl içinde tenkis davası açar (TMK m. 571).
Bu yazı, sık karşılaşılan aile durumlarında saklı payları tablo hâlinde gösterir, hangi bağış ve vasiyetlerin tenkise tabi olduğunu ve davanın nasıl hesaplandığını Yargıtay 1. ve 7. Hukuk Dairelerinin 2025-2026 kararlarıyla anlatır.
Saklı pay oranları: aile durumuna göre tablo
Saklı pay, yasal miras payının bir kesridir; önce yasal pay bulunur, sonra TMK m. 506'daki oran uygulanır. Eşin yasal payı birlikte bulunduğu zümreye göre çocuklarla 1/4, ana-baba zümresiyle 1/2, büyükana-büyükbaba zümresiyle 3/4'tür; bunlar da yoksa mirasın tamamı eşindir (TMK m. 499).
| Geride kalanlar | Yasal paylar | Saklı paylar | Serbest tasarruf edilebilir kısım |
|---|---|---|---|
| Eş ve iki çocuk | Eş 1/4, her çocuk 3/8 | Eş 1/4, her çocuk 3/16 | 3/8 |
| Yalnız iki çocuk | Her çocuk 1/2 | Her çocuk 1/4 | 1/2 |
| Eş, ana ve baba | Eş 1/2, ana 1/4, baba 1/4 | Eş 1/2, ana 1/16, baba 1/16 | 3/8 |
| Eş ve kardeşler (ana-baba ölü) | Eş 1/2, kardeşler 1/2 | Eş 1/2, kardeşler yok | 1/2 |
| Yalnız ana ve baba | Her biri 1/2 | Her biri 1/8 | 3/4 |
| Yalnız eş (başka zümre yok) | Eş 1/1 | Eş 3/4 | 1/4 |
| Yalnız kardeşler | Kardeşler 1/1 | Yok | Tamamı |
Ölmüş bir çocuğun yerini kendi çocukları alır; torunlar ana veya babalarının saklı payını paylaşır (TMK m. 495). Evlilik dışında doğmuş ve soybağı tanıma veya hâkim kararıyla kurulmuş çocuk, evlilik içi çocukla aynı yasal ve saklı paya sahiptir (TMK m. 498).
Hangi tasarruflar tenkise tabidir?
- Vasiyetname ve miras sözleşmesi: Serbest tasarruf kısmını aşan ölüme bağlı tasarruflar tenkis edilir (TMK m. 560). Saklı paylı bir mirasçıya yapılan kazandırmada, önce onun kendi saklı payı düşülür; yalnız aşan kısım tenkise girer (TMK m. 561; 7. HD, E.2026/2401 K.2026/2809).
- Son bir yıldaki bağışlar: Ölümden önceki bir yıl içinde, âdet üzere verilen hediyeler dışında yapılan bağışlar, kast aranmadan tenkise tabidir (TMK m. 565/1-3).
- Saklı payı etkisiz kılma amacı: Daha eski bağışlar, mirasbırakanın saklı pay kurallarını etkisiz kılmak amacıyla yaptığı açık olan kazandırmalarsa tenkise girer (TMK m. 565/1-4). Bu kastı davacı ispat eder; Yargıtay 2005'teki bir hibede kast ispatlanamadığı için davanın reddini onadı (1. HD, E.2025/4457 K.2026/3531, 30.04.2026). Buna karşılık mirasbırakanın malvarlığının büyük kısmını oluşturan taşınmazları bir vakfa okul binası için bağışladığı dosyada, bağışların toplam malvarlığına oranının yüksekliğinden kast sonucuna varan ve tenkise karar veren mahkeme kararı onandı (7. HD, E.2025/3039 K.2026/841, 16.02.2026).
- Diğerleri: Geri verilmemek kaydıyla altsoya yapılan devirler, alışılmışın dışında çeyiz ve kuruluş sermayesi, miras haklarının ölümden önce tasfiyesi için yapılan kazandırmalar ve serbestçe dönülebilir bağışlar (TMK m. 565/1-1, 2, 3).
Muris muvazaasıyla farkı: Tapuda satış gösterilip gerçekte bağışlanan mal için muris muvazaası davası açılır ve tapu iptal edilir; açıkça bağış olarak yapılan devirde ise muris muvazaası iddiası dinlenmez, yalnız tenkis istenebilir (1. HD, E.2026/2115 K.2026/3562). İki talep çoğunlukla aynı davada kademeli olarak ileri sürülür; mahkeme tapu iptali talebini usulden reddetse bile tenkis talebini ayrıca incelemek zorundadır (1. HD, E.2026/2484 K.2026/3248, 21.04.2026). Muris muvazaası davası ayrı bir yazıda anlatılmıştır.
Tenkis nasıl hesaplanır? Örnek
Hesap, mirasbırakanın ölüm günündeki terekesiyle yapılır. Borçlar, cenaze giderleri, terekenin mühürlenme ve yazım giderleri ile mirasbırakanla birlikte yaşayıp onun bakımındaki kişilerin üç aylık geçim giderleri düşülür (TMK m. 507); tenkise tabi bağışlar terekeye eklenir (TMK m. 508). Yargıtay'ın yöntemine göre davacının saklı payına düşen tutardan, tasarruf dışında kalan terekeden alacağı miras payı çıkarılır; kalan, zedelenen saklı paydır ve bunun tenkise tabi kazandırmaya oranı sabit tenkis oranıdır (7. HD, E.2026/2401 K.2026/2809).
Basitleştirilmiş örnek: Geride eş ve iki çocuk (A ve B) kalmış, ölüm günündeki net tereke 2.000.000 TL'dir. Mirasbırakan ölümünden sekiz ay önce 4.000.000 TL değerindeki evini A'ya bağışlamıştır.
| Adım | Eş | B |
|---|---|---|
| Hesaba esas tereke (2.000.000 + 4.000.000) | 6.000.000 TL | 6.000.000 TL |
| Saklı pay oranı | 1/4 → 1.500.000 TL | 3/16 → 1.125.000 TL |
| Kalan 2.000.000 TL'den yasal payla aldığı | 1/4 → 500.000 TL | 3/8 → 750.000 TL |
| Zedelenen saklı pay | 1.000.000 TL | 375.000 TL |
| Sabit tenkis oranı (zedelenen / 4.000.000) | %25 | %9,375 |
A'nın kendi saklı payı (1.125.000 TL) bağıştan düşüldükten sonra kalan kısım, eşin ve B'nin toplam 1.375.000 TL'lik zedelenen payını karşılamaya yeter. Ev bu oranlarda bölünemiyorsa A'ya tercih hakkı tanınır; evin karar tarihindeki değeri örneğin 5.000.000 TL'ye çıkmışsa eşe 1.250.000 TL, B'ye 468.750 TL ödenmesine karar verilir (TMK m. 564). Örnek tek bir bağışla sınırlıdır; gerçek dosyada malların değeri bilirkişiyle bulunur ve birden fazla tasarruf varsa tenkis sırası ve orantı ayrıca hesaplanır.
Dava: kim açar, süre, sonuç
- Davacı: Saklı payı zedelenen mirasçı; şartları varsa iflas idaresi veya aciz belgeli alacaklılar (TMK m. 560, 562). Mirasçılıktan çıkarılan kişi tenkis davası açamaz; çıkarma sebebi tasarrufta belirtilmemiş veya ispatlanamamışsa saklı payını alır (TMK m. 511, 512).
- Süre: Saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesinden itibaren bir yıl; her hâlde vasiyetnamenin açılmasından veya ölümden itibaren on yıl (TMK m. 571). Süreler hak düşürücüdür; mahkeme kendiliğinden dikkate alır. Yargıtay, davacının saklı payının zedelendiğini önceden öğrendiğinin tanıkla sabit olduğu ve bir yıllık sürenin geçtiği dosyada tenkis talebinin süreden reddini onadı (1. HD, E.2026/2115 K.2026/3562). Tenkis, dava açılmasa da savunma olarak her zaman ileri sürülebilir.
- Mahkeme ve masraf: Dava asliye hukuk mahkemesinde açılır; dava değeri üzerinden nispi harç alınır (hesap dava masrafları 2026).
- Sonuç: Taşınmaz sabit tenkis oranında bölünebiliyorsa bölünerek davacı adına tescil edilir; bunun için belediye encümeninden ifraz kararı alınması gerekir. Bölünemiyorsa davalıya tercih hakkı sorulur ve malın karar tarihindeki değerinin sabit tenkis oranıyla çarpımı kadar para ödetilir (TMK m. 564; 7. HD, E.2026/2401 K.2026/2809).
- Vergi: Mirasla ve bağışla gelen mallar veraset ve intikal vergisine tabidir; 2026 istisnaları veraset ve intikal vergisi 2026 yazısında.
Sık sorulan sorular
Saklı pay oranı kaçtır?
Altsoy (çocuklar, torunlar) için yasal miras payının yarısı; ana ve babadan her biri için yasal payın dörtte biri; sağ kalan eş için altsoy veya ana-baba zümresiyle birlikte mirasçı olduğunda yasal payın tamamı, diğer hâllerde dörtte üçü (TMK m. 506). Örneğin eş ve iki çocuk kaldığında eşin saklı payı terekenin 1/4'ü, her çocuğun saklı payı 3/16'sıdır; mirasbırakan terekenin 3/8'inde serbestçe tasarruf edebilir.
Kardeşlerin saklı payı var mı?
Hayır. Kardeşlerin saklı payı 4 Mayıs 2007 tarihli 5650 sayılı Kanunla kaldırıldı (TMK m. 506/3 mülga). Mirasbırakanın altsoyu, ana ve babası veya eşi yoksa mirasının tamamını vasiyetle dilediğine bırakabilir (TMK m. 505).
Tenkis davası ne zaman açılır, süresi ne kadar?
Tenkis davası, saklı payın zedelendiğinin öğrenildiği tarihten başlayarak bir yıl ve her hâlde vasiyetnamelerde vasiyetnamenin açılmasından, diğer tasarruflarda mirasın açılmasından (ölüm tarihinden) başlayarak on yıl içinde açılır; bu süreler hak düşürücüdür (TMK m. 571). Yargıtay, 21.11.2008'de ölen mirasbırakan için 17.11.2009'da açılan davayı süresinde saydı (1. HD, E.2025/4457 K.2026/3531). Tenkis iddiası savunma yoluyla her zaman ileri sürülebilir.
Hangi bağışlar tenkise tabidir?
Mirasbırakanın ölümünden önceki bir yıl içinde âdet üzere verilen hediyeler dışında yaptığı bağışlar, serbestçe dönme hakkını saklı tutarak yaptığı bağışlar, miras haklarının ölümden önce tasfiyesi amacıyla yapılan kazandırmalar ve saklı pay kurallarını etkisiz kılmak amacıyla yaptığı açık olan kazandırmalar (TMK m. 565). Bir yıldan eski bağışlarda saklı payı zedeleme kastını davacı ispat eder (1. HD, E.2025/4457 K.2026/3531).
Tenkis davasını kimler açabilir?
Saklı payının karşılığını alamayan saklı paylı mirasçılar açar (TMK m. 560). Mirasçı iflas etmişse veya alacaklılarının elinde aciz belgesi varsa ve mirasçı ihtara rağmen dava açmazsa, iflas idaresi veya bu alacaklılar da açabilir (TMK m. 562). Mirasçılıktan çıkarılan kişi tenkis davası açamaz; ancak çıkarmanın sebebi gösterilmemişse veya ispatlanamazsa saklı payını alır (TMK m. 511, 512).
Bağış yoluyla devirde muris muvazaası davası açılır mı?
Hayır. Yargıtay'a göre bağış suretiyle yapılan temliklerde muris muvazaasına ilişkin 1974 tarihli İçtihadı Birleştirme Kararı uygulanmaz; tapuda açıkça bağış olarak yapılan devre karşı ancak şartları varsa tenkis davası açılabilir (1. HD, E.2026/2115 K.2026/3562). Satış gibi gösterilen bağışlarda ise muris muvazaası davası gündeme gelir.
Tenkis davası kazanılırsa ne olur, tapu mu para mı?
Mahkeme sabit tenkis oranını belirler. Tasarrufa konu taşınmaz bu oranda bölünebiliyorsa bölünerek davacı adına tescil edilir; bölünemiyorsa davalıya tercih hakkı tanınır ve malın karar tarihindeki değerinin sabit tenkis oranıyla çarpımı kadar paranın ödenmesine karar verilir (TMK m. 564; 7. HD, E.2026/2401 K.2026/2809).
Muhammet Zeyd Targal
Balıkesir Üniversitesi Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Bölümü mezunudur ve aynı üniversitenin Hukuk Fakültesinde öğrenimini sürdürmektedir. Targal Avukatlık Bürosunun hukukî yayın çalışmalarında yer almaktadır.
Başlıca hukukî kaynaklar
- Yargıtay 1. Hukuk Dairesi, E.2026/2484 K.2026/3248 (21.04.2026); E.2025/4457 K.2026/3531 (30.04.2026); E.2026/2115 K.2026/3562 (30.04.2026)
- Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, E.2025/3039 K.2026/841 (16.02.2026); E.2026/2401 K.2026/2809 (20.05.2026)
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 495, 498, 499, 505-512, 560-566, 571 (m. 506/3: 5650 sayılı Kanunla mülga)