Ölen kişi bir taşınmazı mirasçılarından mal kaçırmak için tapuda satış gibi gösterip gerçekte bağışladıysa, diğer mirasçılar tapu iptali ve miras payları oranında tescil davası açabilir. Bu dava Yargıtay'ın 1 Nisan 1974 tarihli içtihadı birleştirme kararına dayanır ve zamanaşımına tabi değildir. Taşınmaz önce ölenin adına tapuda kayıtlı olmalıdır; mal kaçırma amacını davacı ispat eder. Açık bağışlarda ise tenkis davası açılır ve hak düşürücü sürelere tabidir.
Bu yazı muris muvazaası davasının şartlarını, Yargıtay'ın mal kaçırma amacını belirlerken baktığı ölçütleri ve 2024-2026 kararlarını, davanın süresini ve tenkis davasıyla farkını anlatır.
Davanın şartları
Yargıtay İçtihadı Birleştirme Kurulunun 01.04.1974 tarihli, 1974/1 Esas ve 1974/2 Karar sayılı kararına göre mirasbırakan, mirasçılarını miras hakkından yoksun bırakmak amacıyla gerçekte bağışlamak istediği tapulu taşınmazını tapu memuru önünde satış gibi göstererek devrederse, görünürdeki satış muvazaalı olduğu, gizli bağış da resmî şekilde yapılmadığı için geçersizdir. Davanın şartları şunlardır:
- Taşınmaz ölenin adına tapulu olmalı: Devredilen taşınmaz önce mirasbırakan adına tapuda kayıtlı olmalıdır. Tapusuz bir yerin zilyetliğinin devri veya ölenin adına hiç kayıt bulunmayan bir taşınmaz bu davaya konu olamaz (Yargıtay 1. HD, E.2026/2197 K.2026/2991; E.2026/317 K.2026/1472).
- Görünürde başka, gerçekte bağış: Tapuda satış veya benzeri karşılıklı bir işlem gösterilmiş, gerçekte ise bağış yapılmış olmalıdır.
- Mal kaçırma amacı: Devrin diğer mirasçılardan mal kaçırmak amacıyla yapıldığı ispatlanmalıdır.
- Mirasçılık: Davayı miras hakkı zedelenen mirasçılar, mirasbırakanın ölümünden sonra açar.
Mal kaçırma amacı nasıl ispatlanır?
İspat yükü davacı mirasçıdadır. Dava açan mirasçılar sözleşmenin dışında kaldıkları için tanık dahil her türlü delile dayanabilir (Yargıtay HGK, E.2022/947 K.2024/164). Hukuk Genel Kurulu, gizlenen gerçek iradenin ortaya çıkarılmasında şu olguların birlikte değerlendirilmesini zorunlu görür (E.2013/2302 K.2015/1313; E.2022/947 K.2024/164):
- Mirasbırakanın taşınmazı satmak için haklı ve makul bir nedeninin bulunup bulunmadığı,
- Alıcının bedeli ödeyecek alım gücünün olup olmadığı,
- Tapuda gösterilen bedel ile sözleşme tarihindeki gerçek değer arasındaki fark,
- Taraflar ile mirasbırakan arasındaki insani ilişki,
- Ülke ve yörenin gelenekleri, toplumsal eğilimler ve olayların olağan akışı.
Yargıtay 1. Hukuk Dairesi 21.04.2026 tarihli kararında, murisin taşınmaz satmaya ihtiyacının bulunmadığı, satıştan sonra murisin ve alıcının ekonomik durumunda değişiklik olmadığı, tapudaki değer ile gerçek değer arasında önemli fark bulunduğu ve murisin diğer mirasçılarına denkleştirme amacıyla devir yapmadığı bir dosyada tapu iptali ve tescil kararını onadı (E.2025/4799 K.2026/3190).
Paylaştırma ve bakım savunması
- Paylaştırma (denkleştirme): Mirasbırakan sağlığında bütün mirasçılarına hak dengesini gözeterek mal dağıttıysa mal kaçırma amacı bulunmayabilir. Hukuk Genel Kurulu 2024'te, mirasbırakanın dava dışı taşınmazları davacıların kullanımına verdiği ve davalıların bu taşınmazlardaki paylarını davacılara devredeceklerini noterle bildirdiği bir dosyada, davacıların mal kaçırma amacını ispatlayamadığına oy çokluğuyla karar verdi (E.2022/947 K.2024/164). Kararın karşı oyu, tapuda yapılmamış fiilî kullandırmanın paylaştırma sayılamayacağını savundu; bu nedenle paylaştırma savunması her dosyada delillerle ayrıca tartılır.
- Bakım karşılığı: Davalı, taşınmazın mirasbırakana bakması karşılığında devredildiğini savunabilir. Yargıtay, taşınmazların değerinin bakım karşılığının çok üzerinde olduğu dosyada bu savunmayı yeterli görmeyen kararı onadı (1. HD, E.2025/4799 K.2026/3190).
Zamanaşımı ve dava süresi
Hukuk Genel Kurulu, muris muvazaasına dayalı davalarda zamanaşımının söz konusu olmadığını, muvazaalı işlemin zaman geçmesiyle geçerli hâle gelmeyeceğini ve davanın her zaman açılabileceğini belirtmiş; mirasbırakanın ölümünden 33 yıl sonra açılan davayı hakkın kötüye kullanılması saymamıştır (E.2013/2302 K.2015/1313).
Davanın görülme süresi için Balıkesir Adalet Komisyonunun 2025 faaliyet raporu bir fikir verir: Balıkesir merkez 4. Asliye Hukuk Mahkemesinde muris muvazaasına dayalı tapu iptal ve tescil davaları ortalama 307 gün, 5. Asliye Hukuk Mahkemesinde 437 gün sürdü. Keşif, bilirkişi değer tespiti ve tanık dinlenmesi süreyi belirler; istinaf ve temyiz aşamaları eklenir.
Tenkis davasından farkı
| Konu | Muris muvazaası | Tenkis |
|---|---|---|
| Ne zaman | Tapuda satış gösterilmiş, gerçekte bağış yapılmışsa | Açık bağış veya vasiyet saklı payı aşıyorsa |
| Kim açar | Miras hakkı zedelenen her mirasçı | Saklı paylı mirasçı (altsoy, eş, ana ve baba) |
| Sonuç | Tapu iptali, miras payı oranında tescil | Saklı payı aşan kısmın indirilmesi |
| Süre | Zamanaşımı yok | Öğrenmeden itibaren 1 yıl, her hâlde mirasın açılmasından itibaren 10 yıl (TMK m. 571) |
Saklı pay, altsoy için yasal miras payının yarısı, ana ve babadan her biri için dörtte biri, sağ kalan eş için altsoy veya ana-baba ile birlikteyse yasal payının tamamı, diğer hâllerde dörtte üçüdür; 2007'den beri kardeşlerin saklı payı yoktur (TMK m. 506). Muris muvazaası ve tenkis aynı davada birlikte istenebilir; bu durumda mahkeme tenkis talebini 1 ve 10 yıllık süreler yönünden ayrıca inceler. Yargıtay 2026'da böyle bir dosyada, mirasbırakan 2002'den önce öldüğü için eski Medeni Kanun'daki zamanaşımı süresini uygulayarak tenkis talebinin reddini onadı (1. HD, E.2026/317 K.2026/1472).
Dava nerede ve nasıl açılır?
- Mahkeme: Tapu iptali ve tescil davası asliye hukuk mahkemesinde açılır; taşınmazın bulunduğu yer mahkemesi kesin yetkilidir (HMK m. 12).
- Davacılar: Her mirasçı, diğer mirasçıların katılmasını beklemeden kendi miras payı oranında tapu iptali ve tescil isteyebilir. Mirasçılık belgesi dava dilekçesine eklenir.
- Deliller: Tapu kayıtları ve satış akit tablosu, devir tarihindeki değeri gösterecek emsal satışlar, alıcının o tarihteki gelir ve banka kayıtları, murisin sağlık ve bakım durumuna ilişkin belgeler ve tanıklar.
- Masraf: Tapu iptali davasında harç dava değeri üzerinden nispi olarak alınır; hesaplama dava masrafları 2026 yazısında.
Mirastan mal kaçırmanın ayrı bir cezası yoktur; yaptırımı tapu iptali ve tescildir. Mirası reddetmek isteyenler için süreler mirasın reddi süresi yazısında, miras kalan taşınmazın paylaşımı ortaklığın giderilmesi davası yazısında anlatılmıştır.
Sık sorulan sorular
Muris muvazaası nedir?
Muris muvazaası, ölen kişinin (murisin) mirasçılarından mal kaçırmak amacıyla gerçekte bağışlamak istediği tapulu taşınmazını tapuda satış gibi göstererek devretmesidir. Yargıtay İçtihadı Birleştirme Kurulunun 01.04.1974 tarihli, 1974/1 Esas ve 1974/2 Karar sayılı kararına göre görünürdeki satış muvazaalı olduğu için, gizli bağış da resmî şekilde yapılmadığı için geçersizdir; miras hakkı zedelenen mirasçılar tapu iptali ve miras payları oranında tescil isteyebilir.
Muris muvazaası davası zamanaşımına tabi mi?
Hayır. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, muris muvazaası hukuksal nedenine dayalı davalarda zamanaşımının söz konusu olmadığını, muvazaalı işlemin zaman geçmesiyle geçerli hâle gelmeyeceğini ve davanın herhangi bir süreye bağlı olmaksızın her zaman açılabileceğini açıkça belirtmiştir; ölümden 33 yıl sonra açılan davayı hakkın kötüye kullanılması saymamıştır (E.2013/2302 K.2015/1313). Tenkis davası ise 1 ve 10 yıllık hak düşürücü sürelere tabidir (TMK m. 571).
Mirastan mal kaçırma nasıl ispatlanır?
Mal kaçırma amacını davacı mirasçı ispat eder; dava açan mirasçılar sözleşmenin dışında kaldıkları için tanık dahil her türlü delile dayanabilir (Yargıtay HGK, E.2022/947 K.2024/164). Mahkeme; murisin satış için haklı ve makul bir nedeni olup olmadığına, alıcının alım gücüne, tapudaki bedel ile gerçek değer arasındaki farka, taraflar arasındaki ilişkiye, yöresel gelenekler ve olayların olağan akışına bakar.
Muris muvazaası davası kaç yıl sürer?
Balıkesir Adalet Komisyonunun 2025 faaliyet raporuna göre Balıkesir merkez 4. ve 5. Asliye Hukuk Mahkemelerinde muris muvazaasına dayalı tapu iptal ve tescil davaları 2025'te ortalama 307 ve 437 gün sürdü. Taşınmaz değerinin keşif ve bilirkişiyle belirlenmesi ve tanıkların dinlenmesi süreyi uzatır; istinaf ve temyiz aşamaları buna eklenir.
Babam hayattayken mirastan mal kaçırma davası açılabilir mi?
Hayır. Muris muvazaası davasını miras hakkı zedelenen mirasçılar açar; mirasçılık sıfatı ve miras hakkı ölümle doğduğu için dava ancak mirasbırakanın ölümünden sonra açılabilir. Mirasbırakan hayattayken yaptığı devir hakkında diğer çocuklar onun adına dava açamaz. Ölümden sonra her mirasçı, diğer mirasçıların katılımını beklemeden kendi miras payı oranında tapu iptali ve tescil isteyebilir.
Tapuda bağış (hibe) yapılmışsa ne olur?
Taşınmaz tapuda açıkça bağış olarak devredilmişse ortada gizlenmiş bir işlem yoktur ve muris muvazaası davası açılamaz. Bu bağış mirasçıların saklı payını zedeliyorsa tenkis davası açılır. Tenkis davası, saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesinden itibaren 1 yıl ve her hâlde mirasın açılmasından itibaren 10 yıl içinde açılmalıdır (TMK m. 571). 2007'den beri kardeşlerin saklı payı yoktur (TMK m. 506).
Muhammet Zeyd Targal
Balıkesir Üniversitesi Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Bölümü mezunudur ve aynı üniversitenin Hukuk Fakültesinde öğrenimini sürdürmektedir. Targal Avukatlık Bürosunun hukukî yayın çalışmalarında yer almaktadır.
Başlıca hukukî kaynaklar
- Yargıtay İçtihadı Birleştirme Kurulu, 01.04.1974, E.1974/1 K.1974/2
- Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E.2013/2302 K.2015/1313 (06.05.2015); E.2022/947 K.2024/164 (06.03.2024)
- Yargıtay 1. Hukuk Dairesi, E.2026/317 K.2026/1472 (26.02.2026); E.2026/2197 K.2026/2991 (15.04.2026); E.2025/4799 K.2026/3190 (21.04.2026)
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 506, 560, 565, 571; 6100 sayılı HMK m. 12
- Balıkesir Adalet Komisyonu, 2025 Yılı Faaliyet Raporu