Yağma, bir kimseyi hayatına, vücuduna, cinsel dokunulmazlığına saldırı veya malvarlığı itibarıyla büyük zarar ile tehdit ederek ya da cebir kullanarak bir malı teslime veya alınmasına karşı koymamaya zorlamaktır; cebir veya tehditle senet imzalatmak da yağmadır. Cezası altı yıldan on yıla kadar hapistir (TCK m. 148). Silahla, birden fazla kişiyle, gece, konutta veya iş yerinde işlenirse ceza on yıldan on beş yıla kadar hapistir (m. 149).
Yağmayı hırsızlıktan ayıran ölçü, mağdura uygulanan cebir veya tehdittir. Alacağını tahsil için zor kullanan ise yağmadan değil tehdit veya yaralamadan sorumludur. Bu yazı cezaları, nitelikli hâlleri, bu ayrımları, etkin pişmanlığı ve Ceza Genel Kurulu kararlarını anlatır.
Cezası ve nitelikli hâller
| Hâl | Ceza |
|---|---|
| Yağma; cebir veya tehditle senet verdirme, imzalatma veya imha ettirme (m. 148/1-2) | 6 – 10 yıl hapis |
| Silahla; kimlik gizlenerek; birden fazla kişiyle; yol keserek, konutta, iş yerinde veya eklentilerinde; kendini savunamayacak kişiye karşı; suç örgütünün gücüyle veya örgüte yarar için; gece vakti (m. 149/1) | 10 – 15 yıl hapis |
| Yağma sırasında yaralamanın ağır sonuçları doğarsa (m. 149/2) | Ayrıca kasten yaralama hükümleri |
| Malın değeri azsa (m. 150/2) | Ceza üçte birden yarıya kadar indirilebilir |
| Hukuki ilişkiye dayanan alacağı tahsil amacıyla cebir veya tehdit (m. 150/1) | Yağma değil; yalnız tehdit veya kasten yaralama |
Mağdurun herhangi bir vasıtayla kendini bilmeyecek ve savunamayacak hâle getirilmesi de cebir sayılır (m. 148/3); örneğin ilaçla bayıltıp eşyasını almak. Yağma şikâyete bağlı değildir, uzlaştırma kapsamında değildir; akrabalar arasındaki cezasızlık kuralı yağmaya uygulanmaz (TCK m. 167). Dava ağır ceza mahkemesinde görülür.
Hırsızlık mı, yağma mı?
- Yumruk atıp telefonu almak yağmadır. Sanık, mahalleden tanıdığı mağdurun evine gidip birlikte şarap içmiş, ardından aniden yüzüne yumruk atarak basit tıbbi müdahaleyle giderilebilecek şekilde yaralamış ve masadaki telefonunu alıp gitmişti; mağdur telefonun alındığını gördüğü hâlde karşı koyamamıştı. Balıkesir'deki ağır ceza mahkemesi eylemi ayrı ayrı nitelikli hırsızlık ve kasten yaralama saymıştı. Genel Kurul, sanığın mağduru yaralayıp zor duruma düşürerek telefonun alınmasına karşı koymamaya mecbur kıldığını, eylemin bütün hâlinde nitelikli yağma olduğunu oy birliğiyle kabul etti (CGK, E. 2017/786, K. 2019/496, 25.6.2019).
- Korku yaratarak para almak yağmadır. Okul çevresinde "belalı" olarak tanınan sanıklar, öğrenciden önce "Ver lan!" diyerek bisikletini almış, sonra para vermezse bisikleti geri vermeyeceklerini söyleyerek cebindeki 2 lirayı almışlardı. Genel Kurul, sanıkların baştan beri manevi cebir uyguladığını ve mağduru malvarlığı itibarıyla büyük zararla tehdit ederek parayı aldıklarını belirterek eylemi nitelikli yağma saydı (CGK, E. 2019/62, K. 2021/113, 16.3.2021, oy çokluğu).
Ölçü şudur: Cebir veya tehdit malın alınmasını sağlamak için mağdura yöneltilmişse suç yağmadır. Cebir yalnız eşyaya yönelmişse, örneğin çantanın aniden çekilip alınmasında, suç hırsızlıktır (TCK m. 142/2-b; hırsızlık suçu).
Etkin pişmanlık, tutukluluk ve savunma
- Etkin pişmanlık: Mal kovuşturma başlamadan önce aynen geri verilir veya zarar tamamen giderilirse ceza yarısına kadar, kovuşturma başladıktan sonra hüküm verilmeden giderilirse üçte birine kadar indirilir (TCK m. 168/3); kısmi iadede mağdurun rızası aranır (m. 168/4; etkin pişmanlık).
- Tutuklama: Yağma ve nitelikli yağma katalog suçlardandır (CMK m. 100/3; tutuklama nedenleri).
- Müdafi: Alt sınırı beş yılı aşan suçlarda müdafi zorunludur (CMK m. 150/3).
- Savunmada tartışılacaklar: Cebir veya tehdidin malın alınmasına yönelik olup olmadığı, ortada gerçek bir alacak bulunup bulunmadığı (m. 150/1), malın değeri (m. 150/2), olayın gece olup olmadığı ve fail sayısı cezayı büyük ölçüde değiştirir.
- Çocuk failler: On iki ile on sekiz yaş arasındaki çocuklar için cezalar indirilir (adli süreçteki çocuk).
Yağma suçu hakkında sık sorulan sorular
Yağma suçunun cezası nedir?
Bir başkasını kendisinin veya yakınının hayatına, vücut veya cinsel dokunulmazlığına saldırı ya da malvarlığı itibarıyla büyük bir zarar ile tehdit ederek veya cebir kullanarak bir malı teslime veya malın alınmasına karşı koymamaya mecbur kılan kişi altı yıldan on yıla kadar hapisle cezalandırılır (TCK m. 148/1). Nitelikli yağmada ceza on yıldan on beş yıla kadar hapistir (m. 149/1).
Nitelikli yağma hangi hâllerde olur?
Yağma silahla; kişinin kendisini tanınmayacak hâle koymasıyla; birden fazla kişi tarafından birlikte; yol kesilerek ya da konutta, iş yerinde veya eklentilerinde; kendini savunamayacak durumdaki kişiye karşı; suç örgütünün korkutucu gücünden yararlanılarak veya örgüte yarar sağlamak amacıyla ya da gece vakti işlenirse nitelikli yağmadır (TCK m. 149/1).
Yağma ile hırsızlık arasındaki fark nedir?
Hırsızlıkta mal, sahibinin rızası olmadan ama ona cebir veya tehdit uygulanmadan alınır. Yağmada fail, mağdura cebir uygulayarak veya onu tehdit ederek malı teslim etmeye ya da alınmasına karşı koymamaya zorlar. Yargıtay Ceza Genel Kurulu, mağdurun evinde yüzüne yumruk atıp masadaki telefonu alan sanığın eylemini ayrı ayrı hırsızlık ve yaralama değil, bütün hâlinde nitelikli yağma saydı (CGK, E. 2017/786, K. 2019/496).
Alacağımı zorla tahsil etmek yağma olur mu?
Hayır. Kişinin bir hukuki ilişkiye dayanan alacağını tahsil amacıyla tehdit veya cebir kullanması hâlinde yağma değil, yalnız tehdit veya kasten yaralama hükümleri uygulanır (TCK m. 150/1). Bunun için gerçek bir hukuki ilişkiye dayanan alacak bulunmalı ve alınan şey o alacağı aşmamalıdır.
Yağmada etkin pişmanlık var mı?
Evet. Fail, kovuşturma başlamadan önce pişmanlık göstererek malı aynen geri verir veya zararı tamamen giderirse cezası yarısına kadar, kovuşturma başladıktan sonra hüküm verilmeden giderirse üçte birine kadar indirilir (TCK m. 168/3). Kısmi iadede mağdurun rızası aranır (m. 168/4). Malın değeri azsa ceza ayrıca üçte birden yarıya kadar indirilebilir (m. 150/2).
Yağma suçu şikâyete tabi mi, uzlaşma var mı?
Hayır. Yağma şikâyete bağlı değildir ve uzlaştırma kapsamında değildir. Akrabalar arasında işlenen malvarlığı suçlarındaki cezasızlık kuralı da yağmaya uygulanmaz (TCK m. 167). Yağma, kuvvetli şüphe varsa tutuklama nedeninin var sayılabileceği katalog suçlardandır (CMK m. 100/3).
Av. Ertuğrul Targal
Targal Avukatlık Bürosunun kurucu avukatıdır. Meslekî ve akademik çalışmalarını ceza hukuku, ceza muhakemesi ve insan hakları alanlarında sürdürmektedir.
Başlıca hukukî kaynaklar
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 142, 148-150, 167, 168
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 100, 150
- Yargıtay Ceza Genel Kurulu, E. 2017/786, K. 2019/496, 25.6.2019
- Yargıtay Ceza Genel Kurulu, E. 2019/62, K. 2021/113, 16.3.2021