18 Ağustos 2026'da yürürlüğe giren 7593 sayılı Kanun, Çocuk Koruma Kanunundaki "suça sürüklenen çocuk" terimini "adli süreçteki çocuk" olarak değiştirdi; 12-18 yaştaki çocuklara verilecek cezaların sınırlarını yükseltti, kasten öldürme ve neticesi sebebiyle ağırlaşmış yaralamada yaş indiriminin uygulanmamasına imkân verdi, ceza sorumluluğu olmayan çocuklar için "yönlendirme tedbirleri" getirdi ve çocuğunu ağır ihmal eden ebeveynin cezasını artırdı. Aleyhe olan bu değişiklikler, 18 Ağustos 2026'dan önce işlenen fiillere uygulanmaz; suç tarihindeki kanun fail lehineyse o uygulanır (TCK m. 7/2).
Bu yazı, çocuğu hakkında soruşturma başlayan bir ailenin sorularını sırasıyla cevaplar: yaşa göre ceza sorumluluğu, kolluk ve savcılık aşaması, tutuklama yasağı, davaya gerek kalmadan bitirme yolları ve 2026'da neyin değiştiği.
7593 sayılı Kanunla ne değişti?
| Konu | 18 Ağustos 2026'dan önce | 18 Ağustos 2026'dan beri |
|---|---|---|
| Terim | Suça sürüklenen çocuk | Adli süreçteki çocuk (5395 sayılı Kanun m. 3) |
| 12-15 yaş, ceza sorumluluğu varsa: ağırlaştırılmış müebbet yerine | 12-15 yıl | 13-18 yıl (TCK m. 31/2) |
| 12-15 yaş: müebbet yerine | 9-11 yıl | 10-12 yıl |
| 12-15 yaş: öteki suçlarda her fiil için üst sınır (ceza yarı indirilir) | 7 yıl | 9 yıl |
| 15-18 yaş: ağırlaştırılmış müebbet yerine | 18-24 yıl | 19-27 yıl (TCK m. 31/3) |
| 15-18 yaş: müebbet yerine | 12-15 yıl | 15-18 yıl |
| 15-18 yaş: öteki suçlarda her fiil için üst sınır (ceza üçte bir indirilir) | 12 yıl | 15 yıl |
| Kasten öldürme ve neticesi sebebiyle ağırlaşmış yaralama | Yaş indirimi her durumda uygulanırdı | Mahkeme yaş indirimini uygulamayabilir (TCK m. 31/4) |
| Ceza sorumluluğu olmayan çocuk | Koruyucu ve destekleyici tedbirler | Bunlara ek olarak yönlendirme tedbirleri (5395 sayılı Kanun m. 5/A) |
| 15 yaş altı çocuk hakkında iddianame | Sosyal inceleme şartı iade nedeni değildi | Sosyal inceleme yaptırılmadan düzenlenen iddianame iade edilir (CMK m. 174/1-e) |
| Ebeveynin ağır ihmali (TCK m. 233/3) | 3 aydan 1 yıla kadar hapis | 1 yıldan 3 yıla kadar hapis; çocuk öldürme veya ağır yaralama işlerse ceza yarısından iki katına kadar artırılır (m. 233/4) |
Yeni TCK m. 31/4: Mahkeme, kasta dayalı kusurun ağırlığını, güdülen amaç ve saiki, suçun işleniş şeklini ve daha önce kasıtlı bir suçtan hapis cezasına mahkûmiyeti gözeterek, kasten öldürme (TCK m. 81, 82) ve neticesi sebebiyle ağırlaşmış yaralama (m. 87/2 ve 4) suçlarını işleyen 15-18 yaştaki çocuk hakkında üçüncü fıkradaki yaş indirimini uygulamayabilir. Ceza sorumluluğu bulunan 12-15 yaştaki çocuğa ise ikinci fıkra yerine 15-18 yaş için öngörülen üçüncü fıkra uygulanabilir.
Yaşa göre ceza sorumluluğu
- 12 yaşından küçük: ceza sorumluluğu yoktur; ceza kovuşturması yapılamaz, yalnız çocuklara özgü güvenlik tedbirleri uygulanabilir (TCK m. 31/1).
- 12-15 yaş: fiilin hukuki anlam ve sonuçlarını algılayamıyor ya da davranışlarını yönlendirme yeteneği yeterince gelişmemişse ceza sorumluluğu yoktur, güvenlik tedbirine hükmolunur; bu yetenek varsa indirimli ceza verilir (m. 31/2).
- 15-18 yaş: ceza sorumluluğu vardır; ceza yukarıdaki tablodaki sınırlarla indirilir (m. 31/3), öldürme ve ağır yaralamada m. 31/4 istisnası saklıdır.
12-15 yaşta "algılama yeteneği" uzman raporuyla belirlenir. Yargıtay Ceza Genel Kurulu, sosyal inceleme raporuyla yetinilmesini yeterli görmedi; adli tıp uzmanı, psikiyatrist ya da zorunluluk hâlinde uzman hekimden rapor alınmadan kurulan hükmü bozdu (E. 2014/518, K. 2017/208, 4.4.2017, oyçokluğu). Rapor her suç için ayrı alınır: Yargıtay 2. Ceza Dairesi, hırsızlık için alınan raporla konut dokunulmazlığının ihlali suçunun da değerlendirilmesini bozma nedeni saydı (E. 2019/10780, K. 2019/13164, 11.9.2019). Bilirkişi kurulunda çocuk psikiyatrisi uzmanı bulunmayan ve üyelerin ayrıştığı raporla yetinilmesi de bozuldu; çelişki Adli Tıp Kurumundan alınacak raporla giderilmelidir (2. CD, E. 2016/10541, K. 2018/5440, 2.5.2018).
Kolluk ve savcılık aşamasında çocuğun hakları
- Kolluğun çocuk birimi işlem başlattığında durumu çocuğun velisine veya vasisine, baroya ve sosyal hizmetler birimine bildirir; çocuğu suça azmettirdiğinden veya istismar ettiğinden şüphelenilen yakınlarına bilgi verilmez. Çocuk kolluktayken yanında yakınlarından birinin bulunmasına imkân sağlanır (5395 sayılı Kanun m. 31/2-3).
- Avukat zorunludur: müdafii bulunmayan çocuk şüpheliye istemi aranmaksızın barodan avukat görevlendirilir (CMK m. 150/2).
- İfadeyi savcı bizzat alır: soruşturmayı çocuk bürosunda görevli Cumhuriyet savcısı bizzat yürütür; ifade sırasında yanında sosyal çalışma görevlisi bulundurulabilir (5395 sayılı Kanun m. 15/1-2).
- Gözaltı: çocuk kolluğun çocuk biriminde, bu birim yoksa yetişkinlerden ayrı yerde tutulur (m. 16). Zorunlu hâller dışında zincir, kelepçe ve benzeri aletler takılamaz (m. 18).
- Sosyal inceleme: on beş yaşını doldurmamış çocuk hakkında sosyal inceleme yaptırılmadan düzenlenen iddianame, mahkemece savcılığa iade edilir (CMK m. 174/1-e, 2026).
- Kamu davası açılırsa durum Aile ve Sosyal Hizmetler ile Milli Eğitim il veya ilçe müdürlüklerine bildirilir (m. 15/4, 2026).
Şüphelinin genel hakları için ifade ve sorgu, gözaltı süreleri için gözaltı süresi yazısına bakın.
Tutuklama yasağı ve adli kontrol
On beş yaşını doldurmamış çocuk, kanunda üst sınırı beş yılı aşmayan hapis cezası gerektiren fiilleri nedeniyle tutuklanamaz (5395 sayılı Kanun m. 21). Çocuklar hakkında CMK'daki adli kontrol tedbirlerine ek olarak belirlenen çevre sınırları dışına çıkmama, belirli yerlere gitmeme ve belirli kişi ve kuruluşlarla ilişki kurmama tedbirleri de uygulanabilir; tutuklama ancak bu tedbirlerden sonuç alınamaz veya tedbirlere uyulmazsa gündeme gelir (m. 20/1-2). Denetimli serbestlik müdürlüğünün takip ettiği çocuğa adli kontrol süresince bir uzman rehberlik eder (m. 20/3).
Dava açılmadan veya mahkûmiyet olmadan bitirme yolları
- Uzlaştırma: adli süreçteki çocuklar bakımından, mağdur gerçek kişi veya özel hukuk tüzel kişisiyse, üst sınırı üç yılı geçmeyen hapis veya adli para cezası gerektiren bütün suçlar uzlaştırma kapsamındadır (CMK m. 253/1-c; 5395 sayılı Kanun m. 24). Ayrıntı uzlaştırma nedir yazısında.
- Kamu davasının açılmasının ertelenmesi: CMK'daki koşullar varsa savcı kamu davasının açılmasını erteleyebilir; çocuklar için erteleme süresi üç yıldır ve on beş yaşını doldurmamış çocuklar için ceza üst sınırı beş yıl olarak uygulanır (5395 sayılı Kanun m. 19).
- Hükmün açıklanmasının geri bırakılması: çocuklar için denetim süresi üç yıldır (m. 23/1). 2026'dan beri yönlendirme tedbirleri denetimli serbestlik tedbiri olarak uygulanır (m. 23/2); zarar azsa HAGB için zararın giderilmesi şartı aranmayabilir (m. 23/3). Ayrıntı HAGB nedir yazısında.
- Etkin pişmanlık: hırsızlık ve dolandırıcılık gibi suçlarda zararın kovuşturmadan önce giderilmesi cezayı üçte ikiye kadar indirir (etkin pişmanlık).
Yargılama nasıl yapılır?
- Dava çocuk mahkemesinde veya çocuk ağır ceza mahkemesinde görülür. Çocuk yetişkinlerle birlikte suç işlemişse soruşturma ve kovuşturma ayrı yürütülür; birlikte yürütülmesi zorunluysa davalar genel mahkemede birleştirilebilir (5395 sayılı Kanun m. 17).
- Sanık on sekiz yaşını doldurmamışsa duruşma kapalı yapılır ve hüküm de kapalı duruşmada açıklanır (CMK m. 185).
- Duruşmada çocuğun velisi, vasisi ve görevlendirilen sosyal çalışma görevlisi hazır bulunabilir; sorgusu yapılmış çocuğun sonraki duruşmalarda hazır bulunmasına gerek görülmeyebilir (5395 sayılı Kanun m. 22).
Aileye düşenler
- Çocuğun yanında bulunma hakkınızı kullanın ve barodan avukat görevlendirildiğini teyit edin; özel avukat da tutabilirsiniz.
- Suç tarihini not edin: 18 Ağustos 2026'dan önceki fiillerde eski, daha hafif sınırlar uygulanır.
- 12-15 yaştaysa algılama yeteneği raporunun uzman hekim, psikiyatrist veya Adli Tıp Kurumundan alındığını kontrol edin; sosyal inceleme raporuyla yetinilmesine itiraz edin.
- Mağdurla uzlaşma ve zararın giderilmesi imkânlarını erken değerlendirin; bunlar dava açılmadan bitirmenin ve HAGB'nin yolunu açar.
- Okul ve sosyal hizmetlerle iş birliği yapın: 2026'dan beri kamu davası açıldığında Aile ve Sosyal Hizmetler ile Milli Eğitim müdürlüklerine bildirim yapılıyor; yönlendirme tedbirlerini bakanlıklar, yerel yönetimler ve Yeşilay gibi kurumlar yürütüyor.
Adli süreçteki çocuk hakkında sık sorulan sorular
Suça sürüklenen çocuk yerine ne geldi?
7593 sayılı Kanun, Çocuk Koruma Kanunundaki "suça sürüklenen çocuk" ifadesini "adli süreçteki çocuk" olarak değiştirdi. Adli süreçteki çocuk, kanunda suç olarak tanımlanan bir fiili işlediği iddiasıyla hakkında soruşturma veya kovuşturma yapılan ya da bu fiil nedeniyle hakkında güvenlik tedbirine karar verilen çocuktur (5395 sayılı Kanun m. 3/1-a-2). Değişiklik 18 Ağustos 2026'da yürürlüğe girdi.
Suça sürüklenen çocuk yasası değişti mi, cezalar arttı mı?
Evet. 18 Ağustos 2026'dan beri 15-18 yaştaki çocuğa müebbet yerine on beş yıldan on sekiz yıla, ağırlaştırılmış müebbet yerine on dokuz yıldan yirmi yedi yıla kadar hapis verilir; öteki suçlarda her fiil için ceza on beş yılı geçemez (eskiden on iki). 12-15 yaşta sınırlar da yükseldi. Kasten öldürme ve neticesi sebebiyle ağırlaşmış yaralamada mahkeme yaş indirimini uygulamayabilir (TCK m. 31/4). Bu aleyhe değişiklikler, 18 Ağustos 2026'dan önce işlenen fiillere uygulanmaz (TCK m. 7/2).
12 yaşından küçük çocuk suç işlerse ne olur?
Fiili işlediği sırada on iki yaşını doldurmamış çocuğun ceza sorumluluğu yoktur ve hakkında ceza kovuşturması yapılamaz; yalnız çocuklara özgü güvenlik tedbirleri uygulanabilir (TCK m. 31/1). 2026 değişikliğiyle bu tedbirlere sosyal hizmet, kütüphane, çevre temizliği, bağımlılık programı ve dijital risklerden korunma gibi yönlendirme tedbirleri eklendi (5395 sayılı Kanun m. 5/A).
15 yaşından küçük çocuk tutuklanır mı?
On beş yaşını doldurmamış çocuk, kanunda üst sınırı beş yılı aşmayan hapis cezası gerektiren fiilleri nedeniyle tutuklanamaz (5395 sayılı Kanun m. 21). Daha ağır suçlarda da önce adli kontrol tedbirleri uygulanır; tutuklama ancak bunlardan sonuç alınamazsa gündeme gelir (m. 20).
Çocuğum gözaltına alındı, avukat gerekir mi?
Müdafii bulunmayan çocuk şüpheliye, istemi aranmaksızın barodan avukat görevlendirilir (CMK m. 150/2). Kolluğun çocuk birimi işlemi başlattığında aileye ve baroya bildirir; çocuk kolluktayken yanında yakınlarından birinin bulunmasına imkân sağlanır (5395 sayılı Kanun m. 31/2-3). Çocuğun ifadesini çocuk bürosundaki Cumhuriyet savcısı bizzat alır (m. 15/1).
Çocuğun suçu yüzünden anne babaya ceza verilir mi?
Çocuğun suç işlemesi ebeveynin cezalandırılması için yeterli değildir. Ancak itiyadi sarhoşluk, uyuşturucu kullanımı veya onur kırıcı davranışlar sonucu özen eksikliğiyle çocuğun ahlak, güvenlik ve sağlığını ağır şekilde tehlikeye sokan ana veya baba bir yıldan üç yıla kadar hapisle cezalandırılır; bu ihmal nedeniyle çocuk kasten öldürme veya ağır yaralama işlerse ceza şikâyet aranmaksızın yarısından iki katına kadar artırılır (TCK m. 233/3-4).
Av. Ertuğrul Targal
Targal Avukatlık Bürosunun kurucu avukatıdır. Meslekî ve akademik çalışmalarını ceza hukuku, ceza muhakemesi ve insan hakları alanlarında sürdürmektedir.
Başlıca hukukî kaynaklar
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 7, 31 ve 233 (7593 sayılı Kanunla değişik)
- 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu m. 3, 5/A, 15-24 ve 31 (7593 sayılı Kanunla değişik)
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 150, 174, 185 ve 253
- Yargıtay Ceza Genel Kurulu, E. 2014/518, K. 2017/208, 4.4.2017
- Yargıtay 2. Ceza Dairesi, E. 2016/10541, K. 2018/5440, 2.5.2018
- Yargıtay 2. Ceza Dairesi, E. 2019/10780, K. 2019/13164, 11.9.2019