Hırsızlık, zilyedinin rızası olmadan başkasına ait taşınır bir malı yarar sağlamak amacıyla bulunduğu yerden almaktır; cezası bir yıldan üç yıla kadar hapistir (TCK m. 141). Kilitli araçtan, bina veya eklentisi içinden, üstte taşınan eşyayı çekip alarak, kilit açarak ya da internet üzerinden yapılan hırsızlık nitelikli hırsızlıktır ve beş yıldan on yıla kadar hapis gerektirir (m. 142/2). Suç gece işlenirse ceza yarı oranında artar (m. 143).

Hırsızlık şikâyete bağlı değildir; basit hırsızlık uzlaştırmaya tabidir, nitelikli hırsızlık değildir. Bu yazı cezaları, değer azlığında indirimi, aile içinde hırsızlığı, malın iadesinin etkisini ve mağdurun ve şüphelinin atacağı adımları anlatır.

Hangi hırsızlık, hangi ceza?

HâlCeza / uzlaşma
Hırsızlık (m. 141)1 – 3 yıl hapis / uzlaşma var
Kamu kurumunda, ibadethanede, toplu taşıma aracında veya durağında bulunan; afet için hazırlanmış; adet veya kullanım gereği açıkta bırakılmış eşya (m. 142/1)3 – 7 yıl hapis / uzlaşma yok
Malını koruyamayacak durumdaki veya ölen kişinin malı; çekip alma veya özel beceri (yankesicilik); afet veya kargaşadan yararlanma; kilit açma; bilişim sistemleri; tanınmamak için tedbir veya sahte resmî sıfat; büyük veya küçük baş hayvan; kilitli araç ya da bina veya eklentisi içindeki eşya (m. 142/2)5 – 10 yıl hapis / uzlaşma yok
Sıvı veya gaz hâlindeki enerji ve tesisleri (m. 142/3)5 – 12 yıl hapis / uzlaşma yok
Gece vakti (m. 143)Ceza yarı oranında artar
Paydaş olunan mal veya alacak tahsili amacıyla (m. 144)2 ay – 1 yıl hapis veya adli para cezası; şikâyete bağlı / uzlaşma var
Kullanma hırsızlığı: geçici kullanıp iade etmek için (m. 146)Ceza yarıya kadar indirilir; şikâyete bağlı

Konut ve mala zarar. Hırsızlık için eve veya iş yerine girmek ya da kapıyı, pencereyi kırmak ayrıca konut dokunulmazlığının ihlali ve mala zarar verme suçlarını oluşturur; bu suçlar hırsızlık amacıyla işlendiğinde şikâyet aranmaz (m. 142/4).

Bina eklentisi. Eşyanın alındığı yerin bina eklentisi olup olmadığı, yani bahçe, avlu veya otopark gibi bir alanın binaya bağlı ve çevresinden ayrılmış olup olmadığı cezayı bir yıl – üç yıldan beş yıl – on yıla çıkarır. Bu nitelik tartışmalıysa mahkemenin keşif yaparak yeri tespit etmesi istenebilir.

Zamanaşımı. Basit hırsızlıkta dava zamanaşımı sekiz yıl, nitelikli hırsızlıkta on beş yıldır (TCK m. 66/1-d, e).

Yargıtay

Değer azlığı: indirim mi, ceza vermekten vazgeçme mi?

Çalınan malın değeri azsa hâkim cezada indirim yapabilir; suçun işleniş şekli ve özelliklerini de gözeterek ceza vermekten vazgeçebilir (TCK m. 145). Madde nitelikli hırsızlıkta da uygulanır. Yargıtay Ceza Genel Kurulu iki ölçüyü birbirinden ayırıyor:

  • Değer, suç tarihindeki satın alma gücüne göre ölçülür. Gece saat 02.00 sıralarında bir iş yerinin bölmesini iterek içeri giren ve sadaka kutusu ile çekmeceden toplam 70 TL alan sanık için yerel mahkeme, sanığın bulabildiği bütün parayı aldığını söyleyerek indirimi reddetmişti. Genel Kurul, suçun işleniş şekli nedeniyle ceza vermekten vazgeçilemeyeceğini, ancak paranın suç tarihindeki satın alma gücü gözetildiğinde değerin az olduğunu ve indirim yapılması gerektiğini oy çokluğuyla kabul etti (CGK, E. 2022/588, K. 2023/201, 5.4.2023).
  • Eve girilmiş olması indirimi engellemez. Pencereyi kanırtarak eve giren ve 25 TL bozuk para alan çocuk hakkında da Genel Kurul, nitelikli hırsızlıkta 145. maddenin uygulanma şartlarının gerçekleştiğine karar verdi (CGK, E. 2017/1043, K. 2018/577, 27.11.2018).
  • Zorunluluk hâli ayrıdır. Genel Kurula göre değer azlığı ile ağır ve acil bir ihtiyacı karşılamak için işlenen hırsızlık (m. 147) karıştırılmamalıdır; zorunluluk hâlinde malın değerinin az veya çok olması önemli değildir, ölçü ihtiyacın ağır ve acil olmasıdır (aynı kararlar).

Hâkim indirimi uygulamıyorsa gerekçesini kararda göstermek zorundadır; Genel Kurul, takdirin gerekçesinin kararda gösterilmesini şart koşuyor.

Aile içinde hırsızlık

Hırsızlık, yağma hariç malvarlığına karşı öteki suçlar gibi, yakın akrabaların zararına işlendiğinde farklı sonuç doğurur (TCK m. 167):

  • Ceza verilmez: hakkında ayrılık kararı bulunmayan eş; anne, baba, büyükanne, büyükbaba, çocuk, torun; aynı derecedeki kayın hısımları; evlat edinen ve evlatlık; aynı evde yaşayan kardeş.
  • Şikâyet üzerine ceza yarı oranında indirilir: ayrılık kararı verilmiş eş; ayrı evde yaşayan kardeş; aynı evde yaşayan amca, dayı, hala, teyze, yeğen ve ikinci derece kayın hısımları.

Bu kural yalnız ilgili akraba için geçerlidir; hırsızlığa katılan yabancı kişi cezalandırılır.

Şikâyet, uzlaşma ve iade

  • Şikâyet şart değil: Savcılık hırsızlığı kolluktan, kamera kaydından veya bir tanıktan öğrendiğinde de soruşturma açar; mağdurun şikâyetten vazgeçmesi davayı düşürmez.
  • Uzlaşma: Basit hırsızlık uzlaştırma kapsamındadır (CMK m. 253/1-b-6); nitelikli hırsızlık değildir. Mahkeme suç vasfını basit hırsızlık olarak değiştirirse uzlaştırma yapılmalıdır (uzlaştırma nedir).
  • İade ve etkin pişmanlık: Fail, kovuşturma başlamadan önce malı aynen geri verir veya zararı tamamen giderirse ceza üçte ikisine kadar, kovuşturma başladıktan sonra hüküm verilmeden giderirse yarısına kadar indirilir (TCK m. 168; hırsızlık ve dolandırıcılıkta etkin pişmanlık).
  • Çocuk failler: On iki ile on sekiz yaş arasındaki çocuklar için cezalar indirilir ve ayrı usul kuralları uygulanır (adli süreçteki çocuk).

Malınız çalındıysa

  1. Olay yerine dokunmadan kolluğa haber verin. Olay yeri inceleme ekibi parmak izi ve iz araştırması yapar.
  2. Kamera kayıtlarını erken isteyin. Çevredeki iş yerlerinin ve apartmanların kayıtları kısa sürede silinebilir (kamera kaydı delil).
  3. Çalınan malların listesini, faturalarını ve seri numaralarını verin; telefonlar için IMEI numarası malın bulunmasını kolaylaştırır.
  4. Davaya katılın. Katılan olarak delil sunabilir ve kararı kanun yoluna götürebilirsiniz (ceza davasına katılma). Zararınızı ayrıca hukuk mahkemesinde isteyebilirsiniz.

Şüpheli veya sanıksanız

  • Nitelikli hâli tartıştırın. Eşyanın alındığı yer gerçekten bina eklentisi mi, araç kilitli miydi, olay gece mi oldu? Bu sorular cezayı iki-üç katına çıkarır; belirsizlik sanık lehine yorumlanmalıdır.
  • Zararı erken giderin. Etkin pişmanlık indirimi kovuşturma başlamadan önce en yüksektir.
  • Değer azlığını ileri sürün ve malın suç tarihindeki değerini belgeleyin.
  • Akrabalık ilişkisini bildirin; TCK 167 ceza verilmemesini veya indirimi sağlayabilir.
  • Sonuç seçenekleri: basit hırsızlıkta iki yıl veya daha az hapis cezası için HAGB ve erteleme gündeme gelir.
Sık sorulanlar

Hırsızlık suçu hakkında sık sorulan sorular

Hırsızlık suçunun cezası nedir?

Zilyedinin rızası olmadan başkasına ait taşınır bir malı, kendisine veya başkasına yarar sağlamak amacıyla bulunduğu yerden alan kişi bir yıldan üç yıla kadar hapisle cezalandırılır (TCK m. 141). Suç gece işlenirse ceza yarı oranında artırılır (m. 143).

Nitelikli hırsızlığın cezası ne kadar?

Kamu kurumlarında veya ibadethanelerde bulunan, toplu taşıma araçlarında veya duraklarında bulunan ya da adet veya kullanım gereği açıkta bırakılmış eşyanın çalınmasında ceza üç yıldan yedi yıla kadar hapistir (TCK m. 142/1). Kilitli araçtan veya bina ve eklentileri içinde muhafaza altındaki eşyadan, üstte taşınan eşyayı çekip alarak veya özel beceriyle, kilit açarak, bilişim sistemleri kullanılarak, tanınmamak için tedbir alarak ya da büyük veya küçük baş hayvan hakkında işlenen hırsızlıkta ceza beş yıldan on yıla kadar hapistir (m. 142/2).

Hırsızlık şikâyete tabi mi?

Hayır. Hırsızlık şikâyete bağlı değildir; savcılık suçu öğrendiğinde soruşturma açar ve şikâyetten vazgeçme davayı düşürmez. Paydaş olunan mal üzerinde veya bir alacağı tahsil amacıyla işlenen hırsızlık (m. 144), kullanma hırsızlığı (m. 146) ve ayrı yaşayan kardeş gibi bazı akrabaların zararına işlenen hırsızlık (m. 167/2) bu kuralın istisnasıdır; bunlarda şikâyet aranır.

Hırsızlık uzlaşmaya tabi mi?

Basit hırsızlık (TCK m. 141) uzlaştırma kapsamındadır (CMK m. 253/1-b-6). Nitelikli hırsızlık (m. 142) uzlaştırma kapsamında değildir. Mahkeme yargılama sonunda eylemi basit hırsızlık olarak nitelendirirse uzlaştırma işlemlerini yaptırmalıdır.

Çalınan malın değeri azsa ceza verilmez mi?

Malın değeri azsa hâkim cezada indirim yapabilir, suçun işleniş şekli ve özelliklerine göre ceza vermekten de vazgeçebilir (TCK m. 145). Yargıtay Ceza Genel Kurulu, gece bir iş yerine girip sadaka kutusundan ve çekmeceden 70 TL alan sanık için ceza vermekten vazgeçilemeyeceğini ama değer azlığı indirimi yapılması gerektiğini kabul etti (CGK, E. 2022/588, K. 2023/201). Kurul, eve girip 25 TL bozuk para alan çocuk için de bu maddenin uygulanması gerektiğine karar verdi (CGK, E. 2017/1043, K. 2018/577).

Gece hırsızlığın cezası ne kadar artar?

Hırsızlık gece vakti işlenirse ceza yarı oranında artırılır (TCK m. 143). Gece vakti, güneşin batmasından bir saat sonra başlayıp doğmasından bir saat öncesine kadar süren zamandır (m. 6/1-e). Suçun saati kesin belirlenemiyorsa gece artırımı sanık aleyhine uygulanamaz.

Aile içinde hırsızlık suç mu?

Hırsızlık, hakkında ayrılık kararı bulunmayan eşin, anne, baba, çocuk, torun gibi üstsoy veya altsoyun, kayın hısımlarının ya da aynı evde yaşayan kardeşin zararına işlenirse ilgili akrabaya ceza verilmez (TCK m. 167/1). Ayrılık kararı verilmiş eşin, ayrı evde yaşayan kardeşin veya aynı evde yaşayan amca, dayı, hala, teyze ve yeğenin zararına işlenirse kovuşturma şikâyete bağlıdır ve ceza yarı oranında indirilir (m. 167/2).

Çalınan mal iade edilirse ne olur?

Fail, kovuşturma başlamadan önce pişmanlık göstererek malı aynen geri verir veya zararı tamamen giderirse cezası üçte ikisine kadar, kovuşturma başladıktan sonra hüküm verilmeden giderirse yarısına kadar indirilir (TCK m. 168). Eşyanın kolluk tarafından ele geçirilmesi bu indirim için yeterli değildir; fail eşyanın saklandığı yeri gösterip iadesini sağlarsa pişmanlık gösterilmiş sayılır (CGK, E. 2013/626, K. 2015/7; E. 2015/890, K. 2018/452).

Avukat Ertuğrul Targal
Yazar

Av. Ertuğrul Targal

Targal Avukatlık Bürosunun kurucu avukatıdır. Meslekî ve akademik çalışmalarını ceza hukuku, ceza muhakemesi ve insan hakları alanlarında sürdürmektedir.

Başlıca hukukî kaynaklar

  1. 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 6, 66, 141-147, 167, 168
  2. 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 253
  3. Yargıtay Ceza Genel Kurulu, E. 2013/626, K. 2015/7
  4. Yargıtay Ceza Genel Kurulu, E. 2017/1043, K. 2018/577, 27.11.2018
  5. Yargıtay Ceza Genel Kurulu, E. 2015/890, K. 2018/452
  6. Yargıtay Ceza Genel Kurulu, E. 2022/588, K. 2023/201, 5.4.2023