Bir kimseyi hukuka aykırı olarak bir yere gitmek veya bir yerde kalmak hürriyetinden yoksun bırakan kişi bir yıldan beş yıla kadar hapis cezası alır; cebir, tehdit veya hile kullanırsa ceza iki yıldan yedi yıla kadar hapistir (TCK m. 109/1-2). Suç eşe, boşandığı eşe, çocuğa karşı, silahla veya birden fazla kişiyle işlenirse ceza bir kat artırılır (m. 109/3). Suç şikâyete bağlı değildir ve uzlaştırma yoktur. Mağduru soruşturma başlamadan, zarar vermeden güvenli bir yerde serbest bırakan failin cezası üçte ikisine kadar indirilir (m. 110).
Bu yazı suçun ne zaman oluştuğunu, kısa süreli alıkoymayı, eşe karşı işlenen hâlleri, yaralama ve cinsel suçlarla ilişkisini, etkin pişmanlığı ve Ceza Genel Kurulunun 2024-2025 kararlarını anlatır.
Hangi hâlde hangi ceza?
| Hâl | Ceza |
|---|---|
| Temel hâl (m. 109/1) | 1 – 5 yıl hapis |
| Cebir, tehdit veya hile (m. 109/2) | 2 – 7 yıl hapis |
| Silahla; birden fazla kişiyle; kamu görevi nedeniyle veya nüfuz kötüye kullanılarak; üstsoy, altsoy, eş veya boşanılan eşe; çocuğa veya kendini savunamayacak kişiye karşı (m. 109/3) | Yukarıdaki ceza bir kat artırılır |
| Mağdurun ekonomik bakımdan önemli kaybı (m. 109/4) | Ayrıca 1.000 güne kadar adli para cezası |
| Cinsel amaçla (m. 109/5) | Cezalar yarı oranında artırılır |
| Kasten yaralamanın neticesi sebebiyle ağırlaşmış hâlleri (m. 109/6) | Ayrıca kasten yaralama cezası |
| Etkin pişmanlık (m. 110) | Üçte ikiye kadar indirim |
Suç şikâyete bağlı değildir ve uzlaştırma kapsamında değildir. Verilen ceza iki yılı aşmazsa hükmün açıklanmasının geri bırakılması ve erteleme, bir yılı aşmazsa adli para cezasına çevirme koşulları tartışılabilir. Örneğin eşe karşı cebirle işlenen suçta alt sınır dört yıl olduğundan bu yollar ancak etkin pişmanlık gibi indirimlerle açılır.
Suç ne zaman oluşur?
Ceza Genel Kurulu suçu şöyle tarif ediyor (YCGK, E. 2023/562, K. 2024/83, 21.2.2024):
- Her türlü hareketle işlenebilir. Suç serbest hareketli bir suçtur: bir yere götürme, bir yere kapatma, araçtan indirmeme, kapıyı kilitleme veya bir yerden ayrılmayı engelleme. Mağdurun mutlaka kapalı bir yere konması gerekmez; açık ve herkesin girebileceği bir yerde tutulması da suçtur.
- Süre şartı yoktur, ama anlık olmamalıdır. Alıkoymanın kısa veya uzun sürmesi önemli değildir. Ancak özgürlükten yoksun bırakma hukuken kabul edilebilir bir süre gerektirir; hâkim süreyi hareketin ağırlığı ve ciddiyetiyle birlikte değerlendirir.
- Kesintisiz suçtur. Hürriyet kısıtlandığı anda tamamlanır, mağdur özgürlüğüne kavuşunca sona erer. Zamanaşımı bu andan işler.
- Cebir, tehdit veya hilenin zamanı: nitelikli hâl için bunların suçu işlemek için veya suç sürerken kullanılması gerekir. Alıkoymadan önce ya da mağdur serbest kaldıktan sonra yapılan darp veya tehdit ayrı yaralama ve tehdit suçlarını oluşturur. Hile, kişiyi gerçeği bilseydi yapmayacağı bir davranışa sürükleyen aldatmadır.
- Her mağdur için ayrı ceza. Birden fazla kişi tek fiille alıkonulsa bile zincirleme suç hükümleri uygulanmaz; her mağdur için ayrı ceza verilir.
Eşe karşı ve aile içi dosyalar
- Boşanmak isteyen eşi araçta dolaştırmak. Sanık, boşanmayı konuşmak için buluştuğu eşini bırakmayı teklif edip araca almış, inmek isteyen eşini indirmeden dolaştırmış, eşi indiğinde kollarından tutup zorla tekrar araca bindirmiş ve tehdit etmişti; sonunda eşini evinin sokağına bıraktı. Yargıtay cebir ve tehditle eşe karşı hürriyetten yoksun kılma suçunun oluştuğunu kabul etti; ancak sanık soruşturma başlamadan önce eşini güvenli bir yere bıraktığı için etkin pişmanlık indiriminin uygulanmamasını bozma sebebi yaptı (8. CD, E. 2024/20494, K. 2025/4495, 2.6.2025).
- Zorla araca bindirip başka ile götürmek. Eşini kolundan tutarak zorla araca bindirip İstanbul'a getiren sanığın mahkûmiyeti doktor raporu, tanık beyanı ve katılanın istikrarlı anlatımına dayanılarak onandı (8. CD, E. 2024/24109, K. 2025/5150, 23.6.2025).
- Kardeşlerle birlikte. Eşini kardeşleriyle birlikte yaralayıp zorla araca bindiren ve başka bir yere götüren sanık hakkında birden fazla kişiyle ve eşe karşı işlenen nitelikli hâlin uygulanması doğru bulundu (8. CD, E. 2023/3961, K. 2025/7134, 30.9.2025).
Aile içinde bu suçla birlikte çoğu zaman tehdit, yaralama ve ısrarlı takip de gündeme gelir; koruma kararları için ısrarlı takip ve kadına yönelik şiddette devletin sorumluluğu yazılarına bakın.
Yaralama ve cinsel suçlarla ilişkisi
- Basit yaralama unsurdur. Hileyle bir bağ evine götürülen kişinin, alıkoyma sürerken basit tıbbi müdahaleyle giderilebilecek şekilde darp edildiği dosyada Ceza Genel Kurulu, yaralamanın cebirle hürriyetten yoksun kılma suçunun unsuru olduğunu ve ayrıca ceza verilemeyeceğini kabul etti (YCGK, E. 2023/562, K. 2024/83). Ağır yaralama neticeleri ise ayrıca cezalandırılır (m. 109/6).
- Cinsel saldırıdan önceki alıkoyma ayrı suçtur. Altı yaşındaki çocuğu "yorgunum, zeytin şişesini mutfağa bırak" diyerek eve sokan ve sonra cinsel saldırıda bulunan sanık için Ceza Genel Kurulu, hileyle eve sokmanın cinsel saldırı süresiyle sınırlı kalmadığını ve hürriyetten yoksun kılma suçunun ayrıca oluştuğunu kabul etti (YCGK, E. 2023/262, K. 2025/171, 16.4.2025).
- Ölçü: kısıtlama amaç suçun süresini aşıyor mu? Ceza Genel Kurulunun yukarıdaki kararına göre belirleyici olan, hürriyet kısıtlamasının yalnız cinsel saldırının işlendiği süreyle sınırlı kalıp kalmadığıdır. Kısıtlama bu süreyi aşıyorsa iki ayrı suçtan ceza verilir; bu ayrım aynı olaydaki toplam cezayı önemli ölçüde değiştirir.
Mağdur veya sanıksanız
- Mağdursanız: 112'yi arayın; kurtulduktan sonra hemen hastanede muayene olup rapor alın, aracın plakasını, güzergâhı, saatleri ve mesajları kaydedin. Suç şikâyete bağlı olmadığından savcılık resen soruşturur; yine de beyanınızı ayrıntılı verin (suç duyurusu nasıl yapılır).
- Sanıksanız: süre, hareketin niteliği ve mağdurun rızası savunmanın merkezindedir. Mağduru soruşturma başlamadan güvenli bir yerde bıraktıysanız etkin pişmanlık indirimini (m. 110) ileri sürün. Darp ve tehdidin alıkoymadan önce mi, sırasında mı, sonra mı olduğu ayrı suç sayılıp sayılmayacağını belirler (kasten yaralama, tehdit).
- Barışma davayı düşürmez: suç şikâyete bağlı olmadığından eşler barışsa da yargılama sürer; barışma cezanın bireyselleştirilmesinde dikkate alınabilir.
Kişiyi hürriyetinden yoksun kılma hakkında sık sorulan sorular
Kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçunun cezası nedir?
Temel ceza bir yıldan beş yıla kadar hapistir (TCK m. 109/1). Fail cebir, tehdit veya hile kullanırsa ceza iki yıldan yedi yıla kadar hapistir (m. 109/2). Suç silahla, birden fazla kişiyle, üstsoya, altsoya, eşe veya boşandığı eşe, çocuğa ya da kendini savunamayacak kişiye karşı işlenirse bu cezalar bir kat artırılır (m. 109/3). Cinsel amaçla işlenirse cezalar ayrıca yarı oranında artırılır (m. 109/5).
Kişiyi hürriyetinden yoksun kılma şikâyete tabi mi?
Hayır. Suç şikâyete bağlı değildir; mağdur şikâyetinden vazgeçse de soruşturma ve dava devam eder. Uzlaştırma kapsamında da değildir (CMK m. 253). Bu nedenle eşler barışsa bile dava düşmez.
Eşini zorla araca bindirmek suç mu?
Evet. Evlilik, eşin bir yere gitme veya bir yerde kalma özgürlüğünü kısıtlama hakkı vermez. Yargıtay 8. Ceza Dairesi, eşini kolundan tutarak zorla araca bindirip başka bir ile götüren sanığın mahkûmiyetini onadı (8. CD, E. 2024/24109, K. 2025/5150). Eşe karşı işlendiğinde ceza bir kat artırılır (TCK m. 109/3-e).
Kısa süreli alıkoyma da suç olur mu?
Olabilir. Ceza Genel Kurulu, kanunun suçun yeri, zamanı ve süresi konusunda bir sınırlama yapmadığını, alıkoymanın kısa veya uzun olmasının önem taşımadığını belirtiyor. Ancak özgürlükten yoksun bırakma anlık olmayan bir süreyi gerektirir; sürenin bu suç için yeterli olup olmadığına hâkim, hareketin ağırlığı ve ciddiyetiyle birlikte karar verir (YCGK, E. 2023/562, K. 2024/83).
Kişiyi hürriyetinden yoksun kılmada etkin pişmanlık nedir?
Fail, bu suç nedeniyle soruşturma başlamadan önce mağdurun şahsına zarar vermeden onu kendiliğinden güvenli bir yerde serbest bırakırsa cezası üçte ikisine kadar indirilir (TCK m. 110). Yargıtay, eşini araçta dolaştırıp tehdit ettikten sonra evinin sokağına bırakan sanık için bu indirimin uygulanmamasını bozma sebebi yaptı (8. CD, E. 2024/20494, K. 2025/4495).
Kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçunda zamanaşımı kaç yıl?
Nitelikli hâl bulunmayan temel hâlde (m. 109/1) olağan dava zamanaşımı sekiz yıldır. Cebir, tehdit veya hile kullanıldıysa ya da suç eşe, çocuğa, silahla veya birden fazla kişiyle işlendiyse üst sınır beş yılı aştığı için süre on beş yıldır (TCK m. 66/1-d, e). Olağanüstü zamanaşımı bu sürelerin yarısı kadar uzar (m. 67/4). Suç kesintisiz bir suç olduğundan süre, mağdurun hürriyetine kavuştuğu andan itibaren işler.
Alıkoyma sırasında darp edilirse ayrıca yaralama cezası verilir mi?
Basit tıbbi müdahaleyle giderilebilecek yaralama, alıkoyma sürerken cebir olarak uygulandıysa cebirle hürriyetten yoksun kılma suçunun unsurudur ve ayrıca ceza verilmez (YCGK, E. 2023/562, K. 2024/83). Yaralamanın neticesi sebebiyle ağırlaşmış hâlleri (kemik kırığı, organ işlevinin zayıflaması gibi) gerçekleşirse ayrıca kasten yaralama hükümleri uygulanır (TCK m. 109/6). Alıkoymadan önce veya serbest bıraktıktan sonra yapılan darp ve tehdit ayrı suçtur.
Av. Ertuğrul Targal
Targal Avukatlık Bürosunun kurucu avukatıdır. Meslekî ve akademik çalışmalarını ceza hukuku, ceza muhakemesi ve insan hakları alanlarında sürdürmektedir.
Başlıca hukukî kaynaklar
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 42, 43, 66, 67, 109, 110
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 253
- Yargıtay Ceza Genel Kurulu, E. 2023/562, K. 2024/83, 21.2.2024
- Yargıtay Ceza Genel Kurulu, E. 2023/262, K. 2025/171, 16.4.2025
- Yargıtay 8. Ceza Dairesi, E. 2024/20494, K. 2025/4495, 2.6.2025
- Yargıtay 8. Ceza Dairesi, E. 2024/24109, K. 2025/5150, 23.6.2025
- Yargıtay 8. Ceza Dairesi, E. 2023/3961, K. 2025/7134, 30.9.2025