Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine, iç hukuktaki son kararın kişiye veya avukatına bildirilmesinden itibaren dört ay içinde başvurulur (AİHS m. 35/1). Süre 1 Şubat 2022'den önce altı aydı. Dört aylık süre, son iç hukuk kararının bu tarihte veya daha sonra verildiği başvurulara uygulanır.

Türkiye'den yapılan başvurularda son karar çoğunlukla Anayasa Mahkemesinin bireysel başvuru kararıdır. AİHM, 23 Eylül 2012'den sonra kesinleşen kararlarda önce Anayasa Mahkemesine başvurulmasını arar (Uzun/Türkiye (k.k.), B. No: 10755/13, 30.4.2013, § 70). Dört ay, Anayasa Mahkemesi kararının bildirilmesiyle işlemeye başlar.

Süre son kararın bildirildiği günün ertesinde başlar

AİHM, son iç hukuk kararının verildiği veya kişiye bildirildiği günü süreye katmaz. Süre ertesi gün başlar ve ayların kaç gün çektiğine bakılmaksızın, takvim üzerinde aynı tarihe denk gelen gün sona erer (Otto/Almanya (k.k.), B. No: 21425/06, 10.11.2009). İç hukuk kararın yazılı olarak tebliğini öngörüyorsa AİHM süreyi tebliğ tarihinden başlatır (Worm/Avusturya, B. No: 22714/93, 29.8.1997, § 33). Anayasa Mahkemesinin kabul edilemezlik ve esas hakkındaki kararları ilgililere tebliğ edilir (6216 sayılı Kanun m. 48/4, 50/3).

Hesap basittir: Anayasa Mahkemesi kararı 2 Ekim 2026'da tebliğ edildiyse süre 3 Ekim'de başlar ve 2 Şubat 2027 gece yarısı biter. Kararın içeriği UYAP'ta tebliğden önce okunduysa, süreyi daha erken olan tarihten hesaplamak en güvenli yoldur. Süre hesaplama aracı tarih girildiğinde AİHM için son günü gösterir.

Sabri Güneş/Türkiye [BD]

Son gün hafta sonuna veya bayrama denk gelse de süre uzamaz

Askerî Yüksek İdare Mahkemesinin kararı Sabri Güneş'e 28 Kasım 2005'te tebliğ edilmişti. Süre 29 Kasım'da başladı ve 28 Mayıs 2006 pazar günü gece yarısı doldu. Başvuru 29 Mayıs pazartesi yapıldı. Türk hukukunda son günü tatile denk gelen süre ilk iş gününe uzar; Büyük Daire ise bu kuralı uygulamadı ve başvuruyu süresinde bulmadı (B. No: 27396/06, 29.6.2012, §§ 60–62).

Mahkemeye göre AİHS m. 35/1 özerk bir kuraldır ve süre Sözleşmeye özgü ölçütlerle hesaplanır. Mahkeme, kırk yedi devletin değişen tatil takvimlerini hesaba katmanın hukuki belirsizlik doğuracağını; avukatla temsil edilen başvurucunun son günün tatile denk geldiğini öngörebileceğini belirtti (§§ 41, 56, 61). O tarihte süre altı aydı; aynı hesap bugün dört aylık süreye uygulanır.

Bu kural iki süreyi ayrı hesaplamayı gerektirir. Anayasa Mahkemesine başvuruda son gün hafta sonuna veya resmî tatile denk gelirse süre ilk iş günü biter. AİHM'de ise son gün değişmez. Anayasa Mahkemesi süresi kabul edilebilirlik yazısında ayrıca anlatılır.

Başvuru tarihi eksiksiz formun postaya verildiği gündür

AİHM İçtüzüğü'ne göre başvurunun yapıldığı tarih, Kural 47'nin şartlarını karşılayan başvuru formunun Mahkemeye gönderildiği gündür; gönderme tarihi posta damgasıyla belirlenir (Kural 47 § 6-a). Formda zorunlu bilgiler eksikse veya belgeler eklenmemişse Mahkeme başvuruyu incelemez; yeterli bir açıklama yapılması gibi istisnalar dar tutulur (Kural 47 § 5.1).

Bu nedenle başvurucu süre dolmadan önce tam bir form gönderir. Forma şikâyet edilen kararların örneklerini ve iç hukuk yollarının tüketildiğini ve sürenin korunduğunu gösteren karar ve belgeleri ekler. Belgeleri tarih sırasıyla dizip numaralandırır (Kural 47 § 3.1–3.2). Türkiye'den gelen başvurularda bu belgeler genellikle ilk derece, istinaf ve temyiz kararları, Anayasa Mahkemesi kararı ve bu kararın tebliğ belgesidir. Başvurucu postaya verdiği gönderinin makbuzunu saklar.

Etkili bir iç yol yoksa veya ihlal sürüyorsa başlangıç değişir

Büyük Daire, süre başlangıcının farklı belirlendiği iki durumu ayırdı. İhlal devam eden bir durumdan kaynaklanıyorsa süre ancak bu durum sona erdiğinde işlemeye başlar. Başvurucunun önünde etkili bir iç hukuk yolu bulunmadığı baştan açıksa süre şikâyet edilen işlemin yapıldığı veya kişinin bu işlemi ya da etkisini öğrendiği tarihten başlar (Sabri Güneş, § 54).

Türkiye'de Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru kural olarak etkili bir yol sayıldığı için bu istisnalar dar uygulanır. Anayasa Mahkemesi başvuruyu süre aşımı veya başvuru yollarının tüketilmemesi gibi usul nedenleriyle reddetmişse, AİHM önünde iç hukuk yollarının usulüne uygun kullanılmadığı itirazı gündeme gelebilir. Bu ilişki kabul edilebilirlik şartları yazısında açıklanır.

Sık sorulanlar

AİHM başvuru süresi hakkında sık sorulan sorular

Altı aylık süre hâlâ uygulanıyor mu?

Altı aylık süre yalnız son iç hukuk kararı 1 Şubat 2022'den önce verilen başvurulara uygulanır. Bu tarihte veya sonra verilen kararlarda süre dört aydır.

Adli tatil AİHM süresini uzatır mı?

Hayır. AİHM süreyi Sözleşmeye özgü ölçütlerle hesaplar; iç hukuktaki tatil ve uzatma kuralları son günü değiştirmez (Sabri Güneş, §§ 56, 61).

Eksik gönderilen form sonradan tamamlanabilir mi?

Başvuru tarihi şartları karşılayan formun gönderildiği gündür (Kural 47 § 6-a). Eksik form süreyi korumaz. Eksiklik dört ay dolmadan tamamlanıp form yeniden gönderilirse yeni gönderim tarihi esas alınır.

Anayasa Mahkemesi kararını beklemeden AİHM'e başvurulabilir mi?

AİHM, 23 Eylül 2012'den sonra kesinleşen kararlarda Anayasa Mahkemesine bireysel başvurunun tüketilmesini arar (Uzun/Türkiye, § 70). Anayasa Mahkemesi kararı beklenmeden yapılan başvuru bu nedenle kabul edilemez bulunabilir.

Yazar

Av. Ertuğrul Targal

Targal Avukatlık Bürosunun kurucu avukatıdır. Meslekî ve akademik çalışmalarını ceza hukuku, ceza muhakemesi ve insan hakları hukuku konularında sürdürmektedir.

AİHM’de Dört Aylık Başvuru Süresi Ne Zaman Başlar ve Biter?