Aşıyı Reddedince Aile Hekimi Listeden Çıkarabilir mi? Kayıt, Hekim Değiştirme ve Şikâyet

Kayıt kimde, ne zaman değişir?

Aile Hekimliği Uygulama Yönetmeliği'nin 8. maddesi kişilerin aile hekimine kaydını düzenler:

• İlk kayıt. Kişinin ilk kaydını il sağlık müdürlüğü ikamet ettiği bölgeye göre yapar. Yenidoğanlar ve henüz nüfusa kaydedilmemiş bebek ve çocuklar annelerinin kayıtlı olduğu aile hekimine kaydedilir (m. 8/1).
• Kişinin seçimi. Kişi aile hekimini bölge sınırlaması olmadan serbestçe seçer. Değişiklik, kişinin yazılı talebi üzerine hizmet almak istediği aile hekimince, toplum sağlığı merkezince ya da kişinin kendisi tarafından elektronik ortamda yapılır; zorunlu hâller dışında aile hekimi üç aydan önce değiştirilemez (m. 8/1).
• Müdürlüğün aktarması. Kayıt kişinin iradesi dışında şu hâllerde başka bir aile hekimine aktarılır: sağlık hizmeti sırasında aile hekimine ya da aile sağlığı çalışanına şiddet uygulandığı adli veya mülki idare makamlarının belgesiyle belgelenmişse (m. 8/2, 9.4.2026 değişikliği); kişi başka bir ile ya da bölgeye taşınmış ve bir ay içinde aile hekimini değiştirmemişse (m. 8/3); Bakanlık ya da müdürlük sağlık hizmeti planlaması için adres yakınlığına göre değişiklik yapmışsa (m. 8/8). Planlama nedeniyle hekimi değiştirilen kişi bir ay sonra yeniden seçim yapabilir (m. 8/9).
• Kaydın silinmesi. Altı aydan kısa ziyaret ve seyahat dışında yurt dışına çıktığı belgelenen kişinin kaydı silinir (m. 8/7).

Yönetmelikte aşı reddini kaydın silinmesi ya da başka hekime aktarılması sebebi sayan bir hüküm yok. Aile hekiminin "aşı yaptırmazsanız sizi listemden çıkarırım" demesinin bu yüzden mevzuatta karşılığı yoktur.

Ret, aile hekimi ilişkisini değiştirir mi?

Bağışıklama hizmetlerini aile hekimi yürütür (m. 7/1); kayıtlı kişilerin yenidoğan, bebek ve çocuk izlemleri de aile hekiminin görevidir (m. 4/3-f). Aile hekiminin aşı oranı düştüğünde ücretinden kesinti yapılır; reddin formla belgelenmesi, aile hekiminin bu kesintiye itirazında kullandığı belgedir (Aile Hekimliği Sözleşme ve Ödeme Yönetmeliği m. 20). Formdaki baskının kaynağı çoğu zaman budur; ayrıntısı aşı reddi formu yazısında.

Ret, kişinin öteki sağlık hizmetlerini etkilemez. Hasta Hakları Yönetmeliği'ne göre:

• Reddetme hakkının kullanılması, kişinin sağlık kuruluşuna sonraki başvurusunda aleyhine kullanılamaz (m. 25).
• Hasta, koruyucu sağlık hizmetleri dahil sağlık hizmetlerinden adalet ve hakkaniyet ilkeleri çerçevesinde ihtiyacına uygun olarak faydalanır (m. 6).
• Sağlık hizmetinin verilmesinde hastaların siyasi düşünce, felsefi inanç ve benzeri farklılıkları dikkate alınamaz (m. 5/c).

Aşıyı reddeden ailenin çocuğunun muayenesi, büyüme izlemi, reçetesi ve raporları aile hekiminde devam eder. Veli fikrini değiştirirse eksik aşılar yine aile hekiminde yapılır.

Aşıyı başka yerde yaptırmak

Aile hekimiyle anlaşamayan veli aşıyı başka bir sağlık kuruluşunda da yaptırabilir; kayıt yine aile hekimine ulaşır. Aşı uygulaması, gebe ve bebek takipleri gibi durumlar, ilgili aile hekimine iletilmek üzere hizmeti sunan sağlık kurum ve kuruluşu tarafından en geç beş iş günü içinde il sağlık müdürlüğüne bildirilir; bildirim yapmayan kuruluş hakkında işlem yapılır (Aile Hekimliği Uygulama Yönetmeliği m. 28/3). Takvimdeki aşılar aile sağlığı merkezinde ücretsizdir; özel bir kuruluşta yapılan aşının bedeli için bkz. aşı ücretleri. Kaydın e-Nabız'da görünmesi ve yanlış kaydın düzeltilmesi için bkz. aşı kartı ve aşı kaydı.

Baskı ve şikâyet

• Şikâyet hakkı. Hasta ve hasta ile ilgili kişilerin, hasta haklarının ihlali hâlinde mevzuat çerçevesinde her türlü müracaat, şikâyet ve dava hakkı vardır (Hasta Hakları Yönetmeliği m. 42). İdare, kamu kurumlarında görevli personelin hasta haklarını ihlal eden davranışlarını şikâyet üzerine ya da kendiliğinden tespit ettiğinde takip eder ve gerekirse soruşturur (m. 45); personelin cezai, mali ve disiplin sorumluluğu doğabilir (m. 44).
• Nereye? Aile hekimleri ve aile sağlığı merkezleri Bakanlığın, mülki idare amirlerinin ve il sağlık idaresinin denetimine tabidir; mevzuata ya da sözleşmeye aykırılık hâlinde müdürlük ya da Bakanlık incelemeci veya soruşturmacı görevlendirir (Aile Hekimliği Sözleşme ve Ödeme Yönetmeliği m. 14). Şikâyet bu nedenle yazılı olarak il sağlık müdürlüğüne yapılır. Dilekçede tarih, aile sağlığı merkezi, söylenen söz ya da yapılan işlem ve varsa tanık yazılır.
• Tazminat. Hasta hakkı ihlali nedeniyle zarar doğmuşsa tazminat davası personeli istihdam eden kurum aleyhine açılır; kurum kamu kurumuysa dava idare mahkemesinde açılır (m. 43).

Şikâyetin ayrı bir sonucu da olabilir: ret kaydını il sağlık müdürlüğü de görür ve aynı müdürlük gerekirse çocuk mahkemesinden sağlık tedbiri ister. Bu süreç ve itirazı için bkz. sağlık tedbiri ve itiraz.