Doğumda K Vitamini ve Hepatit B Aşısını Reddetmek: Ret Formu, Bildirim ve Mahkeme

Doğumhanede ne yapılır?

• K vitamini. Sağlık Bakanlığının 3 Kasım 2021 tarihli ve 2021/11 sayılı Yenidoğanlarda K Vitamini Uygulaması Genelgesi'ne göre K vitamini bütün yenidoğanlara doğumun ardından doğum salonunda yapılır. Genel doz 1 mg kas içidir; doğum ağırlığı 1500 gramın altındaki bebeğe 0,5 mg uygulanır (m. 1-2). Genelge, yenidoğanın K vitamini eksikliğine bağlı kanamalarını önlemeyi amaçladığını belirtir ve 2010/17 sayılı eski Genelgeyi yürürlükten kaldırır (m. 11).
• Hepatit B aşısı. Hepatit B aşısının ilk dozu Bakanlığın 2026 aşı takviminde doğumda yer alır. Bakanlığın Genişletilmiş Bağışıklama Programı Genelgesi (2008/14) ilk dozun doğumdan sonra en geç 72 saat, tercihen 24 saat içinde yapılmasını; hepatit B taşıyıcısı olduğu bilinen anneden doğan bebeğe ilk 12 saat içinde aşıyla birlikte hepatit B immünglobulini verilmesini öngörür.

İkisi de bir genelgeyle düzenlenmiştir, kanunla değil. Bu fark velinin hakları bakımından belirleyicidir.

Veli reddedebilir mi?

Anayasa'nın 17. maddesine göre tıbbi zorunluluklar ve kanunda yazılı hâller dışında kişinin vücut bütünlüğüne dokunulamaz. Hasta Hakları Yönetmeliği bunu sağlık kuruluşu için somutlaştırır: tıbbi müdahalede hastanın rızası gerekir, hasta küçükse velisinden izin alınır (m. 24). Hasta ya da kanuni temsilcisi, kanunen zorunlu olan hâller dışında tedaviyi reddedebilir; bu durumda sağlık personeli reddin sonuçlarını anlatır ve bunu gösteren yazılı belge alır. Reddetme hakkının kullanılması, sonraki başvuruda hasta aleyhine kullanılamaz (m. 25).

K vitaminini ya da hepatit B aşısını zorunlu kılan bir kanun hükmü yok. Anayasa Mahkemesi hepatit B ilk dozu ve diğer takvim aşıları için verilen bir sağlık tedbirini inceledi: çocuk mahkemesinin Çocuk Koruma Kanunu'na dayanarak verdiği tedbirin öngörülebilir bir kanuni dayanağı yoktu ve Mahkeme maddi ve manevi varlığın korunması hakkının ihlal edildiğine karar verdi; iki üye karşı oy kullandı (Salih Gökalp Sezer, B. No: 2014/5629, 21.11.2017, §§ 42, 50, 56). Anayasa Mahkemesinin K vitamini reddine ilişkin yayımlanmış bir kararı 15.10.2026 itibarıyla bulunmuyor. Aşı zorunluluğu için Meclisteki teklifler zorunlu aşı yasası yazısında.

K vitamini ret formu

Genelgeye göre aile uygulamayı reddederse önce bilgilendirme yapılır. Aile kararını değiştirmezse Genelgenin ekindeki form doldurulup imza altına alınır ve hasta dosyasında saklanır; formun bir kopyası aileye verilir, bir kopyası resmî yazıyla il sağlık müdürlüğüne gönderilir (m. 9). Formun içeriği:

• Kimlik bölümü: bebeğin adı, doğum tarihi ve yeri, ebeveynin adı.
• Bilgilendirme metni: K vitamininin işlevi, yenidoğanın kanama hastalığı ve uygulamanın 2021/11 sayılı Genelgeye dayandığı.
• Ebeveyn beyanı: bilgileri okuduğu, soru sorma fırsatı bulduğu, reddin olası sonuçları hakkında bilgilendirildiği ve "bebeğimde K vitamini eksikliğine bağlı sağlık sorunu olması halinde doğacak tüm cezai ve hukuki sorumluluğu kabul ediyorum" cümlesi. İkinci ebeveyn ya da vasi için ayrı imza yeri var ve bu imza isteğe bağlıdır; ebeveynler anlaşamazsa bkz. anne baba aşı anlaşmazlığı.
• Sağlık personeli beyanı: gerekliliği ve olası sonuçları açıkladığı, imzalı formun bir kopyasını ebeveyne verdiği ve aslını dosyaladığı; adı, unvanı, imzası ve tarih.

"Cezai sorumluluğu kabul ediyorum" cümlesi. Suç ve ceza ancak kanunla konur (Anayasa m. 38/1; Türk Ceza Kanunu m. 2/1). Bir formu imzalamak, kanunun suç saymadığı bir davranışı suça çevirmez; imzalamamak da kanunun öngördüğü bir sorumluluğu ortadan kaldırmaz. Veli formu imzalamak zorunda değildir; imzalamazsa ret yine kayda geçer. Yönetmelik, acil durumda tıbbi müdahaleyi kabul etmeyenin beyanının imzalı alınmasını, imzadan kaçınılırsa durumun tutanağa geçirilmesini öngörür (m. 26).

Doğumdaki hepatit B aşısının reddinde hastane, Yönetmelik'in 25. maddesindeki yazılı belgeyi alır. Aile hekimliği aşamasındaki aşı ret formu ve tutanağı için bkz. aşı reddi formu.

Formdan sonra: bildirim, tedbir ve soruşturma

• İl sağlık müdürlüğüne bildirim. Formun kopyası resmî yazıyla il sağlık müdürlüğüne gider (Genelge m. 9). Ret kararı böylece hastanenin dışında da kayda geçer.
• Sağlık tedbiri. İl sağlık müdürlüğü ya da aile ve sosyal hizmetler il müdürlüğü, 5395 sayılı Kanun'un 5/1-d maddesine göre çocuk mahkemesinden sağlık tedbiri isteyebilir. Basına yansıyan bir örnekte Çankırı İl Sağlık Müdürlüğü, K vitamini ve topuk kanını reddeden aile hakkında 13 Aralık 2024'te suç duyurusunda bulundu ve mahkeme 28 Ocak 2025'te sağlık tedbiri kararı verdi (NTV, 30.1.2025). Tedbir kararına karşı iki haftalık itiraz ve 2026'da gelen tazyik hapsi sağlık tedbiri ve itiraz yazısında.
• Adli makamlara bildirim. Aile uygulamayı reddetmişse ve bebekte kalıcı hasar (sekel) ya da ölüm tespit edilirse il sağlık müdürlüğü konuyu adli makamlara bildirir (Genelge m. 10). Bildirim üzerine Cumhuriyet savcılığı soruşturma yürütür; hangi suçun soruşturulacağını olayın koşulları belirler. Yukarıdaki haberde, tedbir uygulanamadan bebeğin iki aylıkken beyin kanamasıyla Ankara'da yoğun bakıma alındığı ve aile hakkında yeniden suç duyurusunda bulunulacağı aktarıldı.

Hastane izinsiz müdahale edebilir mi?

Hasta Hakları Yönetmeliği iki ayrı durumu düzenler (m. 24):

• Veli izin vermezse. Kanuni temsilci rıza vermediği hâlde müdahale tıbben gerekliyse, velayet altındaki çocuğa müdahale Türk Medeni Kanunu'nun 346. maddesine göre mahkeme kararına bağlıdır. 346. madde, çocuğun menfaati ve gelişmesi tehlikeye düştüğünde ana baba duruma çare bulamazsa hâkimin çocuğun korunması için uygun önlemleri almasını öngörür.
• Acil durum. Rızanın alınamadığı, hayati tehlikenin bulunduğu acil durumlarda ve hastanın bir organını kaybetmesine ya da organın işlevini yitirmesine yol açacak bir durumda tıbbi müdahale rızaya bağlı değildir. Müdahale yapılır, durum kayda geçirilir ve kanuni temsilci mümkünse önceden, değilse müdahaleden sonra bilgilendirilir.

Sağlıklı bir yenidoğana doğumdan sonra yapılan K vitamini ve hepatit B uygulaması bu acil durum istisnasına girmez; veli reddederse hastane uygulamayı ancak mahkeme kararıyla yapabilir. Bebekte sonradan acil bir tablo ortaya çıkarsa gerekli tedavi velinin rızası aranmadan yapılır.