Araç Sahibine Trafik Cezası: Plakaya Ceza, Çakar ve Drift Cezasında AYM İptalleri

Ceza sürücüye mi, plakaya mı?

Karayolları Trafik Kanunu'ndaki idari para cezaları kural olarak ihlali yapan sürücüye kesilir. Kanun'un 116. maddesine göre yasak yere park etmiş, trafik kurallarına aykırı davranışı belirlenmiş veya tartı noktasında ikaza uymadan geçmiş ve sürücüsü tespit edilemeyen araçlara tescil plakalarına göre tutanak düzenlenir. Para cezası trafik kaydında araç sahibi görünen kişiye posta yoluyla tebliğ edilir; tebliğ edilemezse tahsil dairesinde ilan edilir ve ilanı izleyen otuzuncu gün tebliğ edilmiş sayılır.

7574 sayılı Kanun'la (12.2.2026) maddeye eklenen fıkraya göre ihlalin yapıldığı araç o tarihte kiralanmışsa, kiralama Kimlik Bildirme Kanunu'nun ek 3. maddesi kapsamındaki kayıtlardan tespit edilebiliyorsa ve kiracının tebligata elverişli bir adresi varsa ceza kiracı adına düzenlenir ve ondan tahsil edilir.

Sorun, sürücü belli olduğu hâlde kanunun ayrıca araç sahibine de ceza öngördüğü durumlarda ortaya çıktı. Bu kurallar araç sahibini, kusuru veya fiile katılımı aranmadan, yalnız ruhsat sahibi olduğu için cezalandırıyordu.

Anayasa Mahkemesinin iptal kararları

Bu kararların hepsi itiraz yoluyla, yani önlerindeki davada kuralı uygulayacak mahkemelerin başvurusu üzerine verildi:

İptallerin hiçbirinde yürürlük ertelenmedi; kararlar Resmî Gazete'de yayımlandıkları gün yürürlüğe girdi. Aşırı yüklemeye ilişkin 65. madde 7574 sayılı Kanun'la 2026'da yeniden yazıldı; işleten ile gönderenin aynı olması hâlinde artık yalnız işletene ceza uygulanıyor ve "gönderenin tespit edilememesi" ibaresi metinden çıkarıldı.

Mahkemenin gerekçesi: cezaların şahsiliği

Anayasa Mahkemesine göre Anayasa'nın 38. maddesi idari suç ve cezalar ile adli suç ve cezalar arasında ayrım yapmaz; idari para cezaları da suçta ve cezada kanunilik ile ceza sorumluluğunun şahsiliği ilkelerine tabidir. Bu ilkeye göre kimse işlemediği bir fiilden dolayı cezalandırılamaz (K.2019/14, § 14; K.2022/66, § 15).

• Taksimetre (K.2017/122): kural, araç sahibinin kusurunun bulunup bulunmadığı ve sürücüye taksimetreyi kullanmama yönünde talimat verip vermediği değerlendirilmeden yalnız ruhsat sahibi olduğu için yaptırım uyguluyordu. Ayrıca araç sahibinin hangi eyleminin yasaklandığı ve araç sahibi olmakla ihlal arasındaki illiyet bağının nasıl kurulduğu kanunda gösterilmemişti (§§ 13-14).
• Drift (K.2019/14): aracını başkasına bırakan veya bir hukuki ilişki çerçevesinde sürücüye teslim eden araç sahibinin, sürücünün manevra kurallarına uymayacağını önceden bilmesi veya bunu denetlemesi beklenemez. İhlal araç sahibinin değil sürücünün eyleminden kaynaklanır; aracın trafikten men edilmesi fiili işlemeyen araç sahibini cezalandırır ve adalet ile hakkaniyet ilkeleriyle de bağdaşmaz (§§ 16-17).
• Aşırı yükleme (K.2022/66): kural işleteni, kendi ihlalinin yanında yükü gönderen başka bir kişinin ihlalinden dolayı da cezalandırıyordu (§§ 17-19).
• Çakar (K.2025/185): plakaya ayrıca ceza öngören cümle, taksimetre kararındaki kuralla benzer nitelikteydi ve Mahkeme bu karardan ayrılmayı gerektiren bir durum görmedi (§§ 14-18).

Kararlar sürücüye verilen cezaları etkilemez. Çakar kullanan veya drift yapan sürücü için idari para cezası ve sürücü belgesinin geri alınmasına ilişkin hükümler (drift'te beş yıl içinde tekrarında belge iptali dâhil) yürürlükte; iptaller yalnız sürücü dışındaki araç sahibine yönelen yaptırımları kapsıyor. Çakar kullanımında aracın otuz gün trafikten men edilmesine ilişkin hüküm ise K.2025/185'te itiraz konusu yapılmadığı için metinde duruyor. Sürücü araç sahibi değilse, drift kararındaki gerekçe bu yaptırım için de ileri sürülebilir.

Araç sahibinin yine sorumlu olduğu hâller

Cezaların şahsiliği ilkesi, araç sahibinin kendi yükümlülüklerini ihlal etmesi hâlinde cezalandırılmasına engel değildir. Kanunda doğrudan araç sahibine veya işletene bağlanmış yükümlülüklere örnekler:

• Muayenesi yapılmamış veya emniyetsiz raporu verilmiş aracın trafiğe çıkarılması hâlinde araç sahibine ceza verilir (m. 34).
• Sürücü belgesinin sınıfına göre sürmeye yetkili olmadığı aracı kullanan kişiye aracını kullandıran araç sahibine de tescil plakası üzerinden aynı miktarda ceza verilir (m. 39). Burada ceza, araç sahibinin aracı kullandırma fiiline dayanır.
• Takograf kurallarında, işletenin kanunda sayılan kendi sorumluluklarını yerine getirmemesi hâlinde ayrıca işletene ceza uygulanır (m. 31).
• Aşırı yüklemede işleten ve yük gönderen kendi fiilleri nedeniyle ayrı ayrı cezalandırılır (m. 65/3).

Bu hükümlerin uygulanmasında da araç sahibine yüklenen fiilin gerçekten onun eylemi olup olmadığı ve kusurunun bulunup bulunmadığı itirazda tartışılabilir.

Cezaya itiraz ve Anayasa'ya aykırılık iddiası

Kabahatler Kanunu'nun 27. maddesine göre idari para cezasına karşı, kararın tebliği veya tefhimi tarihinden itibaren en geç on beş gün içinde sulh ceza hâkimliğine başvurulabilir. Bu süre içinde başvurulmazsa ceza kesinleşir; mücbir sebep varsa sebebin ortadan kalktığı tarihten itibaren yedi gün içinde başvurulabilir.

• Sürücü ile araç sahibi farklıysa: aracı ihlal anında kimin kullandığını gösteren belgeler (kira veya teslim tutanağı, iş sözleşmesi, görev kaydı) itiraz dilekçesine eklenmeli.
• Kural Anayasa'ya aykırıysa: sulh ceza hâkimliği de Anayasa'nın 152. maddesine göre Anayasa Mahkemesine başvurabilir. Yukarıdaki kararların çoğu böyle doğdu. Benzer bir kural için cezaların şahsiliği ilkesi ve bu kararlar dilekçede açıkça ileri sürülmelidir.
• Zaman bakımından uygulama: Kabahatler Kanunu'nun 5. maddesi, Türk Ceza Kanunu'nun zaman bakımından uygulamaya ilişkin hükümlerinin kabahatler bakımından da uygulanacağını öngörür. İtiraz süreci devam eden dosyalarda iptal kararının etkisi bu çerçevede değerlendirilmelidir. İptal kararlarının genel etkileri için Anayasa Mahkemesi iptal kararı yazısına bakılabilir.
• Duruşma ve savunma: sulh ceza hâkimliğinin itirazı duruşmasız ve gerekçesiz reddetmesi ayrı bir şikâyet konusu olabilir; bkz. idari para cezasına itirazda duruşma ve tanık. Kesinleşen karara karşı otuz gün içinde bireysel başvuru yapılabilir; bkz. bireysel başvuru süresi.