Alkol Cezası ve Ehliyete El Koymaya İtiraz: Anayasa Mahkemesinin İhlal Kararları

Alkollü araç kullanmanın yaptırımları

Karayolları Trafik Kanunu'nun 48. maddesi 7574 sayılı Kanun'la 2026'da yeniden düzenlendi. Hususi otomobil sürücüleri için sınır 0,50 promil; diğer araçları kullananlar için 0,21 promildir. Geri alma süreleri son ihlalden geriye doğru beş yıllık dönem esas alınarak hesaplanır:

• 1,00 promilin üzerinde alkollü olduğu tespit edilen sürücü hakkında ayrıca Türk Ceza Kanunu'nun 179. maddesinin üçüncü fıkrası uygulanır ve ceza soruşturması başlar.
• Kazaya karışan sürücünün muayenesi zorunludur. Teknik cihazla yapılan ölçüme itiraz eden veya ölçüme izin vermeyen bu sürücüler sağlık kuruluşuna götürülür ve kan, tükürük veya idrar örneği alınır.
• Geçici olarak geri alınan sürücü belgesinin iadesi için verilen trafik para cezalarının tamamının ödenmiş olması gerekir. Yük ve yolcu taşımacılığı yapılan araçlarda beş yıl içinde üç ihlal hâlinde belge iptal edilir.

Tutanak kesin delil değildir

İlke kararı alkolle değil, gece içki satışıyla ilgili. Gurbet Çoban başvurusunda Balıkesir'de bir işyeri sahibine, kolluk tutanaklarına dayanılarak saat 22.00'den sonra içki sattığı gerekçesiyle 42.076 TL idari para cezası verilmişti. Anayasa Mahkemesi önce, cezanın caydırıcı ve cezalandırıcı amacı ile miktarı nedeniyle adil yargılanma güvenceleri bakımından suç isnadı niteliğinde olduğunu kabul etti (§ 32). Ardından şu ilkeyi koydu: kamu görevlilerinin düzenlediği tutanaklar gerçeğe uygunluk karinesinden yararlanır, ancak tutanağın doğruluğunun dava konusu edildiği bir yargılamada hâkimin bu karineyi uygulaması davanın açılmasını anlamsız hâle getirir. Mahkemeden, başvurucunun iddia ve itirazlarını dikkate alması ve ilgili ve yeterli gerekçeyle karşılaması beklenir. Karar 17.11.2021'de oybirliğiyle verildi; silahların eşitliği ilkesi ihlal edildi ve yeniden yargılamaya hükmedildi.

Bu ilke, alkol ve ehliyet itirazlarına ilişkin sonraki kararlarda da uygulandı (ör. Mahmut Aslanbay, § 15; Vahit Eren Koçak, § 16). Daha önceki Fırat Kılınç ve Mehmet Selim Demir kararları da aynı sonuca gerekçeli karar hakkı üzerinden ulaşmıştı.

Alkol ve ehliyet itirazlarında ihlal kararları

Ortak sorun aynı: sürücü sonucu değiştirebilecek bir delil sunmuş, hâkimlik bu delili kabul etmek ya da neden itibar etmediğini açıklamak yerine tutanağın usule uygunluğunu tekrarlamakla yetinmişti. Fırat Kılınç kararında Mahkeme, hâkimliğin bütün iddiaları tek tek karşılamak zorunda olmadığını, ancak itirazın temelini oluşturan ve sonuca etkili olabilecek iddiayı yanıtsız bırakmanın kararı yetersiz gerekçeli kıldığını belirtti (§ 46). Mehmet Selim Demir kararında, aynı olgu hakkında başka bir merci lehe bir sonuca ulaşmışken farklı sonuca varan yargı merciinin bunun dayanaklarını göstermesi gerektiğini vurguladı (§ 33); somut olayda takipsizlik kararının dayandığı Adli Tıp raporu hiç tartışılmamıştı (§ 36). Mahkeme alkolün vücuttan atılma hızının kişiden kişiye değiştiğini de not etti (§ 35).

Mahmut Aslanbay kararında başvurucu otobüs şoförüydü. Mahkeme, sürücü belgesinin geri alınmasının mesleğini yapmasını engellediği için özel hayata saygı hakkına müdahale oluşturduğunu kabul etti ve kan tahlili raporuna hangi sebeple itibar edilmediğinin açıklanmamasını özenli bir yargılama yapılmaması olarak nitelendirdi (§§ 11, 16-17).

Bu kararlar ceza veya ehliyet işleminin mutlaka kaldırılacağı anlamına gelmez. Anayasa Mahkemesi sürücünün yasal sınırın üzerinde alkollü olup olmadığına kendisi karar vermez; dosya, delillerin tartışılması için sulh ceza hâkimliğine geri gönderilir (Mahmut Aslanbay, § 18; Mehmet Selim Demir, § 36).

Üflemeyi reddetmek: ihlal bulunmayan kararlar

Alkolmetreye üflemeyi reddetmek, alkollü araç kullanmaktan ayrı ve daha ağır bir kabahattir. İki kararda Anayasa Mahkemesi ihlal bulmadı:

• İlker Tokdemir (20.11.2024): sürücü önce görevlilere sorular sorup ölçümü reddetmiş, tutanak tutulduktan sonra üflemek istemişti; daha sonra hastanede yapılan ölçüm ve kan tahlilinde alkol çıkmadı. Mahkemeye göre yaptırımın konusu ölçümü reddetme eylemiydi ve bu eylem hastane sürecinden önce gerçekleşmişti. Başvurucu ölçüme önce rıza göstermediğini kendisi de kabul ettiği için tutanağın aksi ispat edilmiş sayılamazdı (§§ 14-17).
• Vahit Eren Koçak (11.6.2024): başvurucu, ölçüm istendiği sırada yaya olduğunu, bu nedenle sürücü sayılamayacağını ileri sürdü. Ancak aracını uygulama noktasının yakınına park edip yürüdüğünü kendisi kabul etmişti; ceza yalnız tutanağa değil görüntü kayıtlarına da dayanıyordu (§§ 18-20).

Sonuç: üflemeyi reddettikten sonra alınan negatif kan tahlili, ret kabahatini ortadan kaldırmaz. Ölçüme itirazın doğru yolu, üflemeyi reddetmek değil, ölçümün ardından kan tahlili istemektir.

İtirazda dikkat edilecekler

• Süre ve merci: tebliğden itibaren on beş gün içinde sulh ceza hâkimliğine başvurun (Kabahatler Kanunu m. 27). İtiraz dilekçesinde hem idari para cezası hem sürücü belgesinin geçici olarak geri alınması işlemi açıkça hedef alınmalı.
• Kan tahlili ve saatler: ölçüme yerinde itiraz edip kan tahlili isteyin. Alkolmetre çıktısının saati ile tahlil saati arasındaki fark dilekçede gösterilmeli; Adli Tıp uygulamasında kandaki alkolün saatte yaklaşık 0,15 promil düştüğünün kabul edildiğini bir sulh ceza hâkimliği kararı aktarıyor (Fırat Kılınç, § 18).
• Ceza dosyası: 1,00 promil üstünde açılan ceza soruşturmasındaki Adli Tıp raporu, takipsizlik veya beraat kararı itiraz dosyasına eklenmeli; hâkimlik bunlarla çelişen bir sonuca ulaşacaksa gerekçesini göstermek zorundadır.
• Aracı kim kullanıyordu: aracı sizin kullanmadığınız iddia ediliyorsa tanık beyanları ve kamera kayıtları istenmeli. Araç sahibine yönelik yaptırımlar için araç sahibine trafik cezası yazısına bakılabilir.
• Meslek şoförleri: belgenin geri alınması mesleği engelliyorsa bu durum ve belgeleri dilekçede belirtilmeli; Anayasa Mahkemesi bu hâlde özel hayata saygı hakkı yönünden de inceleme yapıyor.
• Sonraki adımlar: hâkimliğin kararına karşı itiraz yolu tükendikten sonra otuz gün içinde Anayasa Mahkemesine başvurulabilir (bkz. bireysel başvuru süresi). Duruşmasız ve tanık dinlenmeden verilen kararlar için idari para cezasına itirazda duruşma ve tanık yazısına bakılabilir.