Anayasa Mahkemesi, yayımladığı 168 kararda bu başlıkta 180 şikâyet inceledi ve 72 şikâyette ihlal buldu. Aşağıda sonuçların dağılımı, Mahkemenin bu konuda en çok dayandığı ilke paragrafları, ret nedenleri ve ihlal kararlarındaki giderimler yer alıyor. Sayılar yalnızca yayımlanan kararlara aittir; Mahkemenin sonuçlandırdığı bütün başvurular içinde ihlal oranı çok daha düşüktür.
Anayasa Mahkemesi bu şikâyetlerde nasıl karar verdi?
Tablo, yayımlanan kararlardaki şikâyetlerin Anayasa Mahkemesinin verdiği sonuca göre dağılımını gösteriyor.
| Sonuç | Şikâyet | Oran |
|---|---|---|
| İhlal | 72 | %40 |
| Açıkça dayanaktan yoksunluk | 42 | %23 |
| İhlal olmadığı | 18 | %10 |
| Başvuru yollarının tüketilmemesi | 15 | %8 |
| Süre aşımı | 8 | %4 |
| Düşme | 8 | %4 |
| İncelenmesine yer olmadığı | 7 | %4 |
| Konu bakımından yetkisizlik | 3 | %2 |
| Kişi bakımından yetkisizlik | 3 | %2 |
| Zaman bakımından yetkisizlik | 2 | %1 |
| Anayasal ve kişisel önemin olmaması | 1 | %1 |
| Başvurunun reddi | 1 | %1 |
Mahkeme hangi ilkelere dayanıyor?
Bu başlıktaki kararların ifade özgürlüğü incelemelerinde en çok atıf yapılan genel ilke paragrafları, Anayasa Mahkemesinin kendi ifadesiyle:
Bununla birlikte temel hak ve özgürlüklere yönelik her müdahale tek başına ilgili hak ve özgürlüğün ihlali sonucunu doğurmaz. Bir müdahalenin ifade ve basın özgürlüklerini ihlal edip etmediğinin belirlenebilmesi için müdahalenin kanunilik, meşru amaç, demokratik toplum düzeninde gerekli olma ve ölçülülük kriterlerini taşıyıp taşımadığının da incelenmesi gerekir.
Müdahalenin, 5271 sayılı Kanun ile 5237 sayılı Kanun’un ilgili maddelerinde kanuni dayanaklarının bulunduğu konusunda tereddüt bulunmamaktadır (bkz. §§ 33-38).
İfade özgürlüğü; insanın haber ve bilgilere, başkalarının fikirlerine serbestçe ulaşabilmesi, edindiği düşünce ve kanaatler nedeniyle kınanmaması, bunları tek başına veya başkalarıyla birlikteyken çeşitli yollarla serbestçe ifade edebilmesi, savunabilmesi, başkalarına anlatabilmesi, aktarabilmesi ve yayabilmesi anlamına gelir. İfade özgürlüğü, Anayasa’da yer alan diğer hak ve özgürlüklerin önemli bir kısmını doğrudan etkiler. Gerçekten de düşüncenin açıklanmasının ve yayılmasının başlıca aracı olan basın, ifade özgürlüğünün kullanılma biçimlerinden biridir. Basın özgürlüğü, Anayasa’nın 28 ila 32. maddelerinde özel olarak düzenlenmiştir (Fatih Taş, § 64; Medya Gündem Dijital Yayıncılık Ticaret A.Ş., § 27).
Basının kendisi için konulmuş sınırlamalara uyması gerekmesine rağmen toplum ve devlet hayatını ilgilendiren meselelerde bilgi vermesinin bir demokrasinin düzgün bir şekilde işlemesinin sağlanmasına ilişkin temel görevi bağlamında bir zorunluluk olduğu da hatırda tutulmalıdır. Basının anılan bilgileri ve fikirleri bildirme zorunluluğunun yanı sıra halkın da bunları almaya hakkı vardır. Basın özgürlüğü kamuoyuna; siyasetçiler, yüksek bürokratlar, kanaat önderleri veya iş adamları gibi söz ve davranışları kamuoyunun ilgisinde olan kişilerin fikir ve tutumlarının keşfedilmesi ve bunlara ilişkin bir kanaat oluşturulması için en iyi araçlardan birini sağlamaktadır (İlhan Cihaner (2), B. No: 2013/5574, 30/6/2014, §§ 56-58, 82; Kadir Sağdıç [GK], B. No: 2013/6617, 8/4/2015, §§ 49-51, 61-63; Nihat Özdemir [GK], B. No: 2013/1997, 8/4/2015, §§ 45-47, 57-58).
Mevcut başvuruya benzer başvurularda Anayasa Mahkemesince yapılması gereken, gazetecilerin basın özgürlüğü ile özel haberleşmesine müdahale edilen bireylerin haberleşme özgürlüğünü dengelemektir. Böyle bir dengeleme; her somut olayda haberleştirilen bilginin içeriğinin, haberleşmesine müdahale edilen kişilerin kimliklerinin, haberin kamusal tartışmalara yaptığı katkının ve somut olayın geçtiği bağlam da dâhil olmak üzere tüm koşulların birlikte değerlendirilmesi ile mümkündür.
Hak ya da özgürlüğe bir müdahale söz konusu olduğunda öncelikle tespiti gereken husus, müdahaleye yetki veren bir kanun hükmünün mevcut olup olmadığıdır. Anayasa’nın 28. maddesi kapsamında yapılan bir müdahalenin kanunilik şartını sağladığının kabul edilebilmesi için müdahalenin kanuni bir dayanağının bulunması zorunludur (kanunilik şartına başka bağlamlarda dikkat çeken kararlar için bkz. Tuğba Arslan [GK], B. No: 2014/256, 25/6/2014, § 82; Sevim Akat Eşki, B. No: 2013/2187, 19/12/2013, § 36; Hayriye Özdemir, B. No: 2013/3434, 25/6/2015, §§ 56-61).
Şikâyetler hangi nedenlerle reddedildi?
Her ret nedeninin yanında şikâyet sayısı ve yakın tarihli örnek kararlar yer alıyor; örneklerdeki metin, Anayasa Mahkemesinin karar özetidir.
Açıkça dayanaktan yoksunluk (42 şikâyet). Bu ret nedeni bütün haklarda
- Şendoğan Yazıcı, B. No: 2022/52106, 13/1/2026: Başvuru, sosyal medya hesabında dinî değerlere yönelik yayımlanan sözler sebebiyle cezalandırılmanın ifade özgürlüğünü, ek savunma yapmak için duruşma katılımı beklenilmeksizin karar verilmesinin savunma için gerekli zaman ve kolaylıklara sahip olma hakkını ihlal ettiği iddialarına ilişkindir.
- Atakan Polat ve diğerleri, B. No: 2020/23826, 19/11/2024: Başvuru, bir toplantının dağıtılması sırasında kolluğun uyguladığı bedenî kuvvet sonucu meydana gelen yaralanma ile bu olay hakkında yürütülen ceza soruşturmasının etkisizliği nedeniyle insan haysiyetiyle bağdaşmayan muamele yasağının, barışçıl yapılan toplantının kolluk görevlilerince dağıtılması nedeniyle de toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkının, bu gösteriyi takip etmek isteyen basın…
Süre aşımı (8 şikâyet). Bu ret nedeni bütün haklarda
- Burak Aydoğduoğlu, B. No: 2020/40280, 7/3/2024: Başvuru, bir video paylaşım sitesinde yayımlanan şarkıda geçen ifadeler nedeniyle başvurucunun uyuşturucu madde kullanımını özendirme suçundan hapis cezası ile cezalandırılmasının ifade özgürlüğünü ihlal ettiği iddiasına ilişkindir.
- Barış Terkoğlu, B. No: 2021/32458, 25/1/2024: Başvuru, haber sitesinde yayımlanan bir haberden ötürü başvurucunun adli para cezası ile cezalandırılması nedeniyle ifade özgürlüğünün ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
Başvuru yollarının tüketilmemesi (15 şikâyet). Bu ret nedeni bütün haklarda
- M.Y., B. No: 2023/92990, 17/12/2024: Başvuru, tutuklama koruma tedbirinin hukuki olmaması nedeniyle kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
- S.A., B. No: 2022/42691, 6/6/2024: Başvuru, tutuklama koruma tedbirinin hukuki olmaması nedeniyle kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
Anayasal ve kişisel önemin olmaması (1 şikâyet). Bu ret nedeni bütün haklarda
- Umut Kara, B. No: 2015/2947, 6/3/2019: Başvuru, izinsiz tanıtım masası açan ve sendika adına afiş dağıtanın yazılı olarak ikaz edilmesi nedeniyle ifade özgürlüğünün ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
Konu bakımından yetkisizlik (3 şikâyet). Bu ret nedeni bütün haklarda
- Ali Suat Ertosun (14), B. No: 2019/20572, 3/5/2023: Başvuru, Yargıtay üyeliği sona erdirilen başvurucunun yargısal süreçlerde kullanmak üzere bir Danıştay üyesinin hukuki durumu ile ilgili bilgi edinme talebinin reddedilmesi nedeniyle ifade özgürlüğünün ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
- Osman Baydemir (2) [GK], B. No: 2018/1878, 27/10/2022: Başvuru, milletvekili olan başvurucunun yasama faaliyeti esnasındaki sözleri nedeniyle disiplin cezası ile cezalandırılmasının ifade özgürlüğünü ihlal ettiği iddiasına ilişkindir.
Kişi bakımından yetkisizlik (3 şikâyet). Bu ret nedeni bütün haklarda
- Burak Aydoğduoğlu, B. No: 2020/40280, 7/3/2024: Başvuru, bir video paylaşım sitesinde yayımlanan şarkıda geçen ifadeler nedeniyle başvurucunun uyuşturucu madde kullanımını özendirme suçundan hapis cezası ile cezalandırılmasının ifade özgürlüğünü ihlal ettiği iddiasına ilişkindir.
- Abdulcebbar Tekin ve diğerleri, B. No: 2018/561, 14/4/2022: Başvuru, öğretmen olan başvurucuların üyesi oldukları sendikanın çağrısı üzerine görev yaptıkları okullarda ana dilinin önemi konusunu bir ders saatinde işlemeleri nedeniyle çeşitli disiplin cezalarıyla cezalandırılmalarının ifade özgürlüğünü ihlal ettiği iddiasına ilişkindir.
Zaman bakımından yetkisizlik (2 şikâyet). Bu ret nedeni bütün haklarda
- Mecail Özel, B. No: 2015/480, 21/2/2019: Başvuru, kolluk görevlileri tarafından dilekçe hakkının gereği gibi kullandırılmaması nedeniyle ifade hürriyetinin; gözaltında darp ve yüksek sesle müzik dinlemeye maruz bırakılma ile bu konuda yapılan yargılamanın etkili olmayıp makul sürede tamamlanmaması nedenleriyle de kötü muamele yasağının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.
- Süleyman Demir, B. No: 2014/7307, 26/10/2016: Başvuru, başvurucunun siyasi faaliyetlerinden dolayı askerî birlikte gözaltına alınarak hakarete uğradığı, darp ve tehdit edildiği şikâyeti üzerine yapılan kovuşturma sonucunda verilen karar nedeniyle kişi hürriyeti ve güvenliği hakkı, gözaltında tercüman yardımından faydalanma hakkı, işkence ve kötü muamele yasağı, düşünce ve kanaat hürriyeti ile siyasi faaliyette bulunma hakkının ihlal edildiği…
İhlal bulunan şikâyetlerde ne oldu?
Anayasa Mahkemesinin ihlal bulduğu 72 şikâyette hükmettiği giderimler: yeniden yargılama 60, manevi tazminat 28, yeniden soruşturma 2, gereği için gönderme (idare) 1. Bir şikâyette birden fazla giderime hükmedilebilir.
Son ihlal kararları
- Adnan Karataş, B. No: 2023/75237, 17/6/2026: Başvuru, bildiri dağıtılması nedeniyle disiplin cezası verilmesinin ifade özgürlüğünü ihlal ettiği iddiasına ilişkindir.
- Veli Demir, B. No: 2022/49022, 23/12/2025: Başvuru, sosyal medya hesabı üzerinden sarf edilen sözler nedeniyle cezalandırılmanın ifade özgürlüğünü ihlal ettiği iddiasına ilişkindir.
- Emre Can Şenol ve Adem Korkmaz, B. No: 2022/101020, 19/11/2025: Başvuru, afiş asma eyleminden dolayı idari para cezası uygulanması nedeniyle ifade özgürlüğünün ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
- Kültür Radyo ve Televizyon Yayıncılığı A.Ş., B. No: 2021/57771, 19/11/2025: Başvuru; yerel seçimlerde bir haber ajansıyla seçim sonuçlarına ilişkin veri aktarımı sağlanmasına yönelik hizmet sözleşmesi yapan televizyon kanalının sözleşmenin gereğinin yerine getirilmemesi sebebiyle açtığı tazminat davasının reddedilmesi nedeniyle ifade ve basın özgürlüklerinin, yargılamanın uzun sürmesi nedeniyle de makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.
Yıllara göre şikâyetler
Karar yılına göre bu başlıkta incelenen şikâyetler ve ihlal bulunanlar:
| Yıl | Şikâyet | İhlal | İhlal oranı |
|---|---|---|---|
| 2013 | 1 | 0 | %0 |
| 2014 | 3 | 2 | %67 |
| 2015 | 3 | 0 | %0 |
| 2016 | 4 | 0 | %0 |
| 2017 | 11 | 2 | %18 |
| 2018 | 23 | 7 | %30 |
| 2019 | 26 | 13 | %50 |
| 2020 | 12 | 3 | %25 |
| 2021 | 13 | 7 | %54 |
| 2022 | 26 | 9 | %35 |
| 2023 | 12 | 6 | %50 |
| 2024 | 25 | 8 | %32 |
| 2025 | 19 | 14 | %74 |
| 2026 | 2 | 1 | %50 |
İfade özgürlüğü: bütün şikâyet türleri · AYM İçtihat Atlası