Çalışma İzni Reddi 2026: Ret Yazısındaki 9. Madde Bentleri, 30 Günlük İtiraz ve İptal Davası

Ret yazısındaki bent ne anlama gelir?

Kanun, Bakanlığın başvuruyu reddedeceği hâlleri 9. maddenin birinci fıkrasında harflerle sayar. Ret yazısında “9/1-e” ya da “9 e bendi” gibi bir ifade görüyorsanız aşağıdaki tabloda o satırı bulun. Tablo her bendin Kanundaki karşılığını ve uygulamada neyi ifade ettiğini, son sütunda da itirazda neyle cevap verebileceğinizi gösterir.

Bazı ret yazıları Kanunun yerine Uluslararası İşgücü Kanunu Uygulama Yönetmeliğinin 23. maddesine atıf yapar. Yönetmelik harflerin çoğunu aynı anlamda kullanır, ama Kanunda olmayan dört bent ekler: (ı) ek bilgi veya belge talebinin yerine getirilmesinin mümkün olmaması, (i) diplomatik temsilcilik ya da uluslararası kuruluş personelinin özel hizmetinde muafiyetle çalışan yabancının aynı statüde olmayan bir işveren için yurt içinden başvurması, (j) harç ve değerli kâğıt bedelinin bildirimden itibaren 30 gün içinde yatırılmaması ve (k) Kanun ile Yönetmelik hükümlerine aykırı başvuru. Yönetmeliğin (h) bendi de daha dardır: yurt dışı başvurusunun işverence 30 gün içinde sistemden onaylanmamasını, istenen eksikliğin 30 gün içinde giderilmemesini ve uzatma başvurusunun süresinde yapılmamasını sayar (Yön. m. 17/2, 19/2, 27/1). Eksik belge süresi yalnız mücbir sebep resmî bir makamdan belgelenirse 30 günü aşabilir (m. 7/7). İtirazınızı ret yazısının atıf yaptığı metnin sözüne göre kurun.

9/e: Bakanlığın değerlendirme kriterleri (2026)

(e) bendi, başvurunun Bakanlığın sayıyla belirlediği ölçütlerden birini tutturamadığını söyler. Ölçütleri Uluslararası İşgücü Genel Müdürlüğü belirler ve altı ayda bir güncelleyebilir (Yön. m. 22/3). Bugün uygulanan metin 1 Ekim 2024'te yürürlüğe girdi; sermaye ve satış eşikleri 1 Ocak 2025'ten beri uygulanıyor, 11 Mart ve 3 Ağustos 2026'da yeni istisnalar eklendi. İnternette hâlâ 100.000 TL sermaye ya da asgari ücretin 6,5 katı gibi eski rakamlar dolaşıyor; başvurunuzu ve itirazınızı Bakanlığın sitesindeki güncel kriter metnine göre kontrol edin.

İstihdam ölçütüne göre bilanço esasına tabi işyerinde çalıştırılmak istenen her yabancı için en az beş Türk vatandaşı çalışmalıdır. Son yıl net satışı 50.000.000 TL veya daha fazla olan işyerinde beş yabancıya kadar bu şart aranmaz. Mali yeterlilik için cari yılda kurulmuş işyerinin ödenmiş sermayesi en az 500.000 TL olmalıdır; en az bir yılsonu bilançosu çıkarmış işyerinde ise ödenmiş sermayenin en az 500.000 TL, net satışların en az 8.000.000 TL ya da ihracatın en az 150.000 ABD doları olması yeterlidir. Bu kriterler yürürlüğe girmeden önce verilmiş izinlerin uzatılmasında mali yeterlilik, ilk başvurunun yapıldığı tarihte geçerli eşiğe göre ölçülür (kriterler D.2.1).

Ücret ölçütü, başvuru tarihindeki brüt asgari ücretin katı olarak aranır. Aşağıdaki tablo, iş sözleşmesinde yazan brüt ücretin göreve göre hangi düzeyin altına inemeyeceğini gösterir.

İzin verildikten sonra beyan edilen ücretin altında ödeme yapmak ya da tam süreli işi kısmi süreliye çevirmek iznin iptal nedenidir (Yön. m. 56/1-n, 60/4). Yabancı şirket ortağıysa işyerinin ödenmiş sermayesi en az 500.000 TL, yabancının sermaye payı en az 500.000 TL ve ortaklık oranı en az yüzde yirmi olmalıdır. İşyerinde beş Türk vatandaşı çalışması da aranır; ilk çalışma izni bu şart için şerhli verilir ve iznin yedinci ayından itibaren her ay beş Türk vatandaşı çalışmalıdır. Sermaye payı 100.000 ABD doları ve üzerinde olan ortakta bu iki şart uygulanmaz.

Bazı yabancılar istihdam, mali yeterlilik ve ücret ölçütlerinden muaftır: annesi, babası ya da çocuğu Türk vatandaşı olanlar, en az üç yıldır Türk vatandaşıyla evlilik birliği içinde yaşayanlar, uzun dönem ya da insani ikamet izni olanlar, insan ticareti mağdurları, vatansız kişi kimlik belgesi sahipleri, Türk soylu olduğu bildirilenler, KKTC vatandaşları ve 3 Ağustos 2026'dan beri Türkiye'de en az sekiz yıl çalışma ya da ikamet izniyle bulunmuş olanlar. Muafiyet kamu kurumlarından alınmış belgeyle kanıtlanır ve izin verilmesi için mutlak hak sağlamaz (kriterler Ç.1.2, Ç.1.3). Bu listenin kanuni dayanağı 16. maddedir: nitelikli işgücü ve yatırımcı, Türk soylu, KKTC ve Avrupa Birliği vatandaşı, Türk vatandaşıyla evli olup eşiyle Türkiye'de yaşayan yabancılar gibi gruplara 7, 9 ve 10. maddelerin uygulanmasında istisna tanınabilir. Yine 3 Ağustos 2026'dan beri, son üç yılda en az bir yıl Türkiye'de çalışma izni, ikamet izni ya da uluslararası koruma kapsamında yasal olarak kalmış yabancılar için yurt içinden yapılan başvurularda istihdam ve mali yeterlilik ölçütleri aranmıyor; bu istisna bir işyerinde en çok üç yabancı için geçerlidir ve izinli yabancı sayısı Türk çalışan sayısını geçemez (A.4.1-A.4.3). Ücret ölçütü bu istisnanın dışında kalır.

(e) bendine itirazda ya Bakanlığın hesabının yanlış olduğunu ya da muafiyet veya istisna kapsamında olduğunuzu gösterirsiniz. Türk çalışan sayısını SGK hizmet listesiyle, sermaye, net satış ya da ihracatı son yılın bilanço ve gelir tablosuyla, brüt ücreti iş sözleşmesiyle kanıtlayın; muafiyete dayanıyorsanız nüfus kaydı, evlilik belgesi ya da ikamet izni gibi kamu kurumu belgesini ekleyin. Eksiklik gerçekse, örneğin sermaye artırımı ya da yeni Türk çalışan gerekiyorsa, itiraz bu eksikliği gidermez; eksikliği giderip yeni başvuru yapın.

9/a ve 9/c: politika ve gerekçe retleri

(a) ve (c) bentlerinde ret, Bakanlığın takdirine dayanır. Uluslararası işgücü politikasını Bakanlık iş piyasasındaki gelişmeler, sektörel ve ekonomik değişiklikler, kalkınma planları, yabancının ülkesiyle ilişkiler, kamu düzeni ve kamu sağlığı gibi etkenlere göre belirler (m. 4/2) ve her başvuruyu bu politikaya göre değerlendirir (m. 7/4). Yönetmelik bu değerlendirmede işgücü piyasası analizlerini, pozitif ve negatif işgücü listelerini, karşılıklılığı ve Türkiye İş Kurumu kayıtlarında aynı işi yapacak aynı nitelikte Türk vatandaşı bulunup bulunmadığını sayar (Yön. m. 22/1-c, ç). Bakanlık belirli bir sektör, meslek, işkolu ya da il için çalışma izinlerini belirli bir süre sınırlandırabilir (m. 12/3).

(c) bendi, işverenin “bu işte neden bir yabancı çalıştırmak istiyorum” sorusuna verdiği cevabı yetersiz bulur. Genel Müdürlük değerlendirme ölçütlerini belirlerken yabancının eğitimini, işyerinde alacağı görevi, mesleki bilgi ve deneyimini, bunların göreve uyumunu, ücretini ve bildiği dilleri dikkate alır (Yön. m. 22/1-a); itirazda bu başlıkların her birini belgeyle karşılayın.

Takdire dayanan retlerde de idare işlemin maddi ve hukuki sebebini açıkça ortaya koymak zorundadır (Danıştay 10. D, E.2017/3116, K.2022/3433). Danıştay Onuncu Dairesi, eski 4817 sayılı Kanun döneminde verilen bir kararda, butik otelde SPA terapisti olarak çalışacak üç Endonezya vatandaşı için yapılan başvurunun, şirketin 2009 yılında yaklaşık 10 milyon TL zarar ettiği ve ulusal ekonomiye katma değer sağlamadığı gerekçesiyle, eski Kanunun iş piyasasındaki durum ve ekonomik konjonktüre ilişkin (a) bendine dayanılarak reddedilmesini inceledi. Daire, Kanunun bu bendindeki durumun yalnız başvuran şirketin mali durumundan hareketle ortaya konulamayacağını söyledi ve ret işlemini iptal eden mahkeme kararını onadı (E.2017/1899, K.2021/5435, 10.11.2021, oybirliği). Bugün işyerinin mali gücü (e) bendindeki yazılı ölçütlerle ölçülüyor. Ret yazısı (a) bendine dayanıyor ama gerekçe işyerinin mali durumuysa itirazda bu farkı ve 2021 kararını anın.

İtirazda Bakanlıktan ret gerekçesinin dayanağını isteyin: hangi sektör sınırlaması, hangi işgücü verisi ya da hangi İŞKUR kaydı kullanıldı? Davada mahkemeden bu belgelerin dosyaya getirtilmesini talep edin. (c) bendinde görev tanımını, yabancının diplomasını ve deneyim belgelerini, işin gerektirdiği dili ya da teknik bilgiyi, işyerinin yabancı müşteri veya ihracat bağlantısını belgeleyin; aynı iş için Türk çalışan aradığınızı gösteren ilanlarınız varsa onları da ekleyin.

9/f ve 9/g: İçişleri kaydı ve kamu düzeni

(f) bendi, yabancının 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanununun (YUKK) 7, 15 ve 54. maddeleri kapsamında olduğunun İçişleri Bakanlığınca bildirilmesidir. Bu maddeler sırasıyla Türkiye'ye girişine izin verilmeyecek, vize verilmeyecek ve hakkında sınır dışı etme kararı alınacak yabancıları düzenler; YUKK da çalışma izni verilmesi ya da uzatılması için yabancının 7. madde kapsamına girmemesini şart koşar (m. 27/2). Bildirimin arkasında Göç İdaresinin bir giriş yasağı, tahdit kodu ya da sınır dışı etme kararı vardır.

Kanun bu bildirim varken başvurunun reddedileceğini söylediği için kayıt yerinde kaldıkça Bakanlık başka türlü karar veremez. Asıl hedef kaydın kendisidir: kodun ne olduğunu öğrenmeyi, kaldırma başvurusunu ve dava süresini deport ve tahdit kodu kaldırma yazısında anlattık. Kayıt kalkınca yeni çalışma izni başvurusu yapın.

(g) bendi, kamu düzeni, kamu güvenliği ya da kamu sağlığı yönünden yabancının Türkiye'de çalışmasında sakınca görüldüğünü söyler. Aynı gerekçe, ilgili kamu kurumlarınca bildirilirse verilmiş bir iznin iptal nedenidir (m. 15/2-g). Ret yazısı bu görüşün içeriğini göstermeyebilir; davada mahkeme içeriği ara kararla getirtebilir. Danıştay Onuncu Dairesi, Orta Doğu Teknik Üniversitesi Mimarlık Fakültesinden yüksek şeref öğrencisi olarak mezun olan bir Rus vatandaşının çalışma izninin, Millî İstihbarat Teşkilatının “çalışma izni verilmesinin sakıncalı olabileceği” yazısı üzerine iptal edilmesini inceledi. İdare mahkemesi ara kararla istihbarat notunun içeriğini getirtip tutanağa geçirmişti; notta kişinin bazı şahıslarla irtibatlı olduğu ve bir derneğin öğrenim yardımından yararlandığı yazıyordu. Danıştay, idarenin bu bilgi dışında destekleyici somut bilgi ve belge sunmadığını, kişi hakkında soruşturma ya da kovuşturma bulunmadığını belirterek işlemi hukuka aykırı buldu ve davayı reddeden kararı bozdu. Gerekçede Anayasa Mahkemesinin A.G. kararındaki ölçüyü aktardı: idare kişinin millî güvenlik için tehlike oluşturduğunu soyut biçimde ileri sürmekle yetinemez, somut olayın koşullarında yeterli ve ciddi bilgiyi mahkemeye sunmalıdır (E.2017/3116, K.2022/3433, 22.6.2022, oyçokluğu; işlem 4817 sayılı Kanun dönemine aittir).

Bu tür bir retten sonra itirazda Bakanlıktan sakınca görüşünün dayanağını isteyin; davada mahkemeden görüş yazısının ve eklerinin getirtilmesini talep edin. Hakkınızda soruşturma ya da kovuşturma bulunmadığını gösteren belgeyi, adli sicil kaydınızı, Türkiye'deki eğitim ve çalışma geçmişinizi dilekçeye ekleyin.

30 günlük itiraz: kim, nereye, nasıl?

Ret ve iptal kararları Tebligat Kanununa göre işverene, bağımsız ya da süresiz çalışma izni ve Turkuaz Kartta yabancıya tebliğ edilir (m. 21/1). Bakanlık sonucu başvuruda bildirilen e-posta adresine de gönderir; sonuç e-İzin sisteminde görünür, yurt dışı başvurularında dış temsilciliğe de bildirilir (Bakanlığın sık sorulan sorular sayfası, Soru 12). Karar elektronik tebligat adresine gönderildiyse tebliğ, iletinin adrese ulaştığı günü izleyen beşinci günün sonunda yapılmış sayılır (7201 sayılı Tebligat Kanunu m. 7/a). Süreyi kararı ilk gördüğünüz e-posta ya da e-İzin bildiriminden hesaplarsanız hiçbir hesapta geç kalmazsınız.

İtiraz, tebliğden itibaren 30 gün içinde Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığına yapılır (m. 21/2). Yönetmeliğe göre itiraz e-İzin sistemi üzerinden yapılır ve itiraza ilişkin bilgi ve belgeler başvuruya eklenir (Yön. m. 66/2-3); Bakanlık açıklamalı bir dilekçe ile belgelerin sisteme yüklenmesini istiyor (SSS, Soru 13). Başvuru sistemde işverenin onayıyla tamamlanır (Yön. m. 17/3) ve itiraz da aynı sistem üzerinden yapılır; yabancı da kararla ilgili olduğundan itiraz hakkına sahiptir.

Hazır bir örnek dilekçe yerine kendi ret gerekçenize cevap veren bir metin yazın. Dilekçede ret yazısının tarihini ve sayısını, başvuru numarasını, dayanılan bendi ve bu bende neden uymadığınızı yazın; her iddiayı belgeyle destekleyin. (e) bendinde ölçütün hesabını ve muafiyet belgenizi, (h) bendinde süreyi neden kaçırdığınızı ve mücbir sebebi gösteren resmî belgeyi, (d) bendinde diploma denkliğini ya da ön izni, (c) bendinde görev tanımını ve yabancının niteliklerini koyun.

Aynı yol, Bakanlığın 6735 sayılı Kanuna göre verdiği bütün kararlar için geçerlidir: uzatma talebinin reddi, iznin iptali ya da sonlandırılması, çalışma izni muafiyeti ve Turkuaz Kart başvurularının reddi (m. 21/2; SSS, Soru 13). Muafiyet başvuruları 17 Eylül 2026'dan beri calismaizni.csgb.gov.tr adresinden yapılıyor.

İtiraz sonuçlanana kadar yabancı o işte çalışamaz. Uzatma başvurusu sürerken tanınan en çok doksan günlük çalışma imkânı başvurunun değerlendirilmesiyle sınırlıdır (Yön. m. 27/5); ret kararından sonra çalışmak, çalışma izni olmadan çalışma sayılır.

İtiraz reddedilirse iptal davası

Kanun idari yargı yolunu itirazın reddine bağlar: “İtirazın reddedilmesi hâlinde idari yargı yoluna başvurulabilir” (m. 21/2; Yön. m. 66/3). Bu yüzden itiraz aşamasını atlamayın. İptal davası, itirazın reddine ilişkin kararın tebliğini izleyen günden itibaren 60 gün içinde açılır (İYUK m. 7). Dava ret kararı ile itirazın reddi kararının birlikte iptali istenerek Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığına karşı açılır. Yetkili mahkeme, işlemi yapan idari merciin bulunduğu yerdeki idare mahkemesidir (İYUK m. 32/1); kararları Ankara'daki Uluslararası İşgücü Genel Müdürlüğü verdiği için dava Ankara idare mahkemelerinde görülür. Başvurunun yurt dışındaki bir konsoloslukta yapılmış olması bunu değiştirmez; konsolosluk başvuruyu Bakanlığa iletir (m. 7/1).

Kanun ve Yönetmelik Bakanlığın itirazı ne kadar sürede cevaplayacağını söylemez. İdari yargıdaki genel kurala göre idareye yapılan başvuruya 30 gün içinde cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır ve 30 günün bittiği tarihten itibaren dava açma süresi içinde dava açabilirsiniz; dava açmadığınız hâlde idare sonradan cevap verirse cevabın tebliğinden itibaren 60 gün içinde dava açabilirsiniz (İYUK m. 10/2). Bakanlıktan cevap gelmiyorsa bu tarihleri takvime yazın.

Dava açmak ret ya da iptal kararının uygulanmasını durdurmaz (İYUK m. 27/1). Mahkeme, işlem açıkça hukuka aykırıysa ve uygulanması telafisi güç veya imkânsız zarar doğuracaksa, bu iki şart birlikte bulunduğunda yürütmeyi durdurabilir (m. 27/2). İzni iptal edilen yabancının davasında yürütmenin durdurulması iptal işleminin uygulanmasını durdurur. Ret davasında ise mahkeme izni kendisi veremez, çünkü idari yargı yerleri idari işlem niteliğinde karar veremez (İYUK m. 2/2); yürütmenin durdurulması ya da iptal kararı üzerine Bakanlık kararın gereğine göre, kararın kendisine tebliğinden itibaren en geç 30 gün içinde işlem yapmak zorundadır (İYUK m. 28/1).

Dava dilekçesine ret kararını, itiraz dilekçenizi, itirazın reddi kararını, tebliğ tarihlerini gösteren kayıtları ve itirazda sunduğunuz belgeleri ekleyin. Gerekçe bir görüş yazısına, işgücü verisine ya da İçişleri Bakanlığı bildirimine dayanıyorsa mahkemeden bu belgelerin Bakanlıktan getirtilmesini isteyin; Türkiye'de kalmanız gerekiyorsa yürütmenin durdurulmasını aynı dilekçede talep edin.

Ret, iptal ve Türkiye'de kalma hakkı

Çalışma izni geçerli olduğu sürece ikamet izni yerine geçer (m. 12/1; YUKK m. 27/1). Bunun tersi geçerli değildir: mülteci ve ikincil koruma statüsü dışında, elinizdeki ikamet izni size çalışma hakkı vermez. Retten sonra Türkiye'de hangi belgeyle kalacağınız kararın türüne göre değişir. Aşağıdaki tablo üç durumu ve atmanız gereken ilk adımı gösterir.

Çalışma izninin sona erdiği tarih, ona bağlı ikamet izninin de bitiş tarihidir; süresi biten izni uzatmayan ya da yeni durumuna uygun ikamet izni almayan yabancı ikamet izni ihlali yapmış sayılır (YUKK Yönetmeliği m. 25/3). İkamet izni süresinin sona ermesinden itibaren kabul edilebilir gerekçesi olmadan on günden fazla kalan yabancı hakkında sınır dışı etme kararı alınır (YUKK m. 54/1-g). İptal edilen çalışma izinleri Göç İdaresine bildirilir ve yabancının durumu sınır dışı etme yönünden ele alınır (YUKK Yönetmeliği m. 52/3). Yurt dışından yapılan başvurunun reddinde ise yabancı zaten yurt dışındadır; sonuç başvurduğu dış temsilciliğe de bildirilir.

Bu on günlük süreler dava süresi değildir; itiraz ya da dava açmak onları uzatmaz. Türkiye'de kalmanın yolu süresi içinde uygun bir ikamet iznine başvurmak ya da davada yürütmenin durdurulmasını istemektir. İkamet izni başvurusunun reddini ve on günlük kalış belgesini ikamet izni reddi ve iptal davası yazısında, sınır dışı etme kararına karşı yedi günlük dava süresini sınır dışı etme kararına itiraz yazısında anlattık.

Yeniden başvuru mu, itiraz mı?

Ret, yeni bir başvuruya engel değildir; Bakanlık da ret nedeni olan eksiklik giderilince yeniden başvurulabileceğini açıkça söylüyor (SSS, Soru 14). Eski 4817 sayılı Kanun, izin talebi reddedilen yabancının aynı işyeri ya da meslek için bir yıl geçmeden yaptığı başvuruyu ret nedeni sayıyordu (Danıştay 10. Dairesinin E.2017/3116 sayılı kararında aktarılan m. 14/1-d). 6735 sayılı Kanunda böyle bir bekleme süresi yok.

Uzatma reddinden sonra başka bir işverenle çalışmak mümkünse bunu da hesaba katın: farklı bir işveren için yapılan başvuru ilk başvuru gibi değerlendirilir ve olumlu sonuçlanırsa izin en çok bir yıl için verilir; aynı işverenle ilk uzatmada en çok iki, sonrakilerde en çok üç yıl verilir (m. 10/1-2).

Seçimi ret nedeni belirler. Süresinde yapılmayan uzatma, tamamlanmayan belge, yatırılmayan harç ya da gerçekten eksik olan Türk çalışan sayısı gibi giderilebilir eksikliklerde yeni başvuru eksikliği doğrudan giderir. Bakanlığın hesabı yanlışsa, muafiyetiniz ya da istisnanız görülmediyse ya da ret (a), (c), (d) veya (g) bendinde bir takdire dayanıyorsa itiraz ve dava yoluna gidin. İki yolu birlikte kullanabilirsiniz. Kanunda yeni başvurunun eski karara karşı işleyen 30 günlük itiraz süresini durduracağına dair bir hüküm yoktur; bu yüzden itirazı da süresinde yapın.

Yeni başvuru yurt içinden yapılacaksa yabancının en az altı ay süreyle düzenlenmiş ve hâlâ geçerli bir ikamet izni olmalıdır (Yön. m. 15/4). 3 Ağustos 2026'dan önce (e) bendinden ret almış ve son üç yılda en az bir yıl Türkiye'de yasal olarak kalmış bir yabancının yeni başvurusunda istihdam ve mali yeterlilik ölçütleri aranmaz (kriterler A.4.1); bu durumdaysanız itiraz yerine yeni başvuruyu da hesaba katın.

İstinaf, temyiz ve Anayasa Mahkemesi

İdare mahkemesinin kararına karşı tebliğden itibaren 30 gün içinde Ankara Bölge İdare Mahkemesine istinaf başvurusu yapılır (İYUK m. 45/1). Bölge idare mahkemesinin istinafı reddeden kararı, Kanunun temyize açık saydığı davalardan değilse kesindir (m. 45/6, 46/1). 7589 sayılı Kanun 31.7.2026'da yeni bir temyiz yolu açtı: bölge idare mahkemesi ilk derece kararını kaldırıp yeniden karar verirse bu karar tebliğinden itibaren 30 gün içinde Danıştayda temyiz edilebilir (m. 46/2). Kanun 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanununun uygulanmasından doğan davaları bu yolun dışında bıraktı (m. 46/2-d); çalışma izni davaları 6735 sayılı Kanuna dayandığı için bu istisnada sayılmaz. Tek hâkimle görülen davalarda ise kaldırma kararından sonra da temyiz yolu kapalıdır (m. 46/2-a). Yeni kural 31.7.2026'dan sonra verilen bölge idare mahkemesi kararlarına uygulanır (7589 sayılı Kanun geçici m. 1/3).

Kesin karara karşı Anayasa Mahkemesine, başvuru yollarının tüketildiği tarihten itibaren 30 gün içinde bireysel başvuru yapılır (6216 sayılı Kanun m. 47/5); sürenin nasıl hesaplandığını AYM başvuru süresi ne zaman başlar yazısında anlattık. Anayasa Mahkemesi çalışma hakkını bireysel başvuruda incelemez: Anayasanın 48 ve 49. maddelerindeki çalışma özgürlüğü ve hakkı Anayasa ile Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesinin ortak koruma alanına girmediğinden bu şikâyeti konu bakımından yetkisizlik nedeniyle kabul edilemez buluyor (Majid Momtaz, B. No: 2017/24261, 30.9.2020, §§ 56-57). Bireysel başvuru, retten ya da iptalden sonra gelen sınır dışı etme işleminin aile hayatına etkisi ya da yargılamadaki usul güvenceleri üzerinden yapılır; bir sonraki bölümdeki kararlar bunu gösteriyor. Anayasa Mahkemesinin sınır dışı etme kararlarının tamamı sınır dışı etme ve idari gözetim sayfasında.

Çalışma izni olmadan çalışmanın sonuçları

Kanun kapsamındaki yabancıların çalışma izni olmadan çalışması da çalıştırılması da yasaktır (m. 6/2). Yaptırım hem işverene hem yabancıya uygulanır. Kanundaki tutarlar her yıl yeniden değerleme oranında artırılır (5326 sayılı Kabahatler Kanunu m. 17/7); 2026 için oran yüzde 25,49'dur. Aşağıdaki tablo, Bakanlığın 2026 idari para cezaları tablosundaki tutarları gösterir.

Fiil tekrarlanırsa ceza bir kat artırılır (m. 23/6). Cezayı Çalışma ve İş Kurumu il müdürü verir (m. 23/3) ve ceza tebliğden itibaren bir ay içinde ödenir (m. 23/4). Bu süre içinde ödenen cezada yüzde 25 indirim yapılır ve ödeme itiraz hakkını ortadan kaldırmaz (Kabahatler Kanunu m. 17/6). Cezaya karşı tebliğden itibaren 15 gün içinde sulh ceza hâkimliğine başvurulur; başvurulmazsa ceza kesinleşir (m. 27/1). Bu başvuruda duruşma ve tanık dinletme taleplerini idari para cezasına itirazda duruşma ve tanık yazısında anlattık. İşveren, izinsiz çalıştırdığı yabancının ve varsa eş ve çocuklarının konaklama, ülkelerine dönüş ve gerektiğinde sağlık giderlerini karşılamak zorundadır (m. 23/9).

Çalışma izni olmadan çalıştığı tespit edilen yabancı, sınır dışı edilmek üzere İçişleri Bakanlığına bildirilir (m. 23/8); YUKK bu kişiler hakkında sınır dışı etme kararı alınmasını öngörür (m. 54/1-ğ). Anayasa Mahkemesi bu kararlarda iki noktaya bakıyor: çalışma tespitinin gerçekten olguya dayanıp dayanmadığı ve sınır dışı etmenin aile hayatına etkisi.

Gulnura Toktomambetova kararında başvurucunun çalışma izninin süresi dolmuştu; başvurucu ve işletmeci yeniden izin için başvuru yaptıklarını söylüyordu. Bir masaj salonunda çalışırken tespit edilen başvurucu hakkında sınır dışı etme kararı alındı. Anayasa Mahkemesi, idare mahkemesinin izin başvurusu iddiasını araştırmadığını ve Türk vatandaşı eşi ve kızıyla uzun yıllardır Türkiye'de yaşayan başvurucunun aile hayatını hiç tartmadığını belirterek sınır dışı etmeyi orantısız buldu ve aile hayatına saygı hakkının ihlal edildiğine karar verdi (B. No: 2018/29906, 15.3.2022, §§ 72-76).

Lalazar Aghayeva kararında tutanaktaki tespit, başvurucunun bir hamamda sivil polisi karşılayıp soyunma kabinini göstermesinden ibaretti. Başvurucu keşif yapılmasını ve kamera kayıtlarının getirtilmesini istemiş, idare mahkemesi bu talepleri gerekçe göstermeden karşılamamıştı. Anayasa Mahkemesi yalnız idarenin delillerine itibar eden şeklî incelemenin yerleşme hürriyetiyle bağlantılı olarak etkili başvuru hakkını ihlal ettiğine karar verdi (B. No: 2020/14880, 25.3.2025, §§ 32-36). Hekmat Al Zaim kararında da polis tutanağı ile tercümanla alınan ifade arasındaki çelişki ve başvurucunun Türkiye'de öğretmenlik yapan eşiyle aile birliği iddiası kararda tartışılmamıştı; Anayasa Mahkemesi aile hayatına saygı hakkının ihlal edildiğine karar verdi (B. No: 2021/29101, 4.3.2026, §§ 20-21).

İzinsiz çalıştığınız iddia ediliyorsa tutanağa itiraz edin; işyerinde neden bulunduğunuzu gösteren belge ve tanıkları, kamera kayıtlarını ve varsa süren çalışma izni başvurunuzu hem Göç İdaresine hem mahkemeye sunun. Aile bağınız varsa evlilik ve nüfus kayıtlarını, çocuklarınızın okul kayıtlarını dilekçeye ekleyin.

Çalışma izni olmadan geçen çalışmanın ücreti için Türk Borçlar Kanununun 394. maddesinin üçüncü fıkrası önemlidir: geçersizliği sonradan anlaşılan hizmet sözleşmesi, hizmet ilişkisi ortadan kaldırılıncaya kadar geçerli bir sözleşmenin bütün hüküm ve sonuçlarını doğurur. Öğretide bu hükümden hareketle izinsiz çalışan yabancının geçmiş dönem ücretini isteyebileceği kabul ediliyor. Baştan izinsiz kurulan ilişkide kıdem ve ihbar tazminatı gibi feshe bağlı hakların istenemeyeceği, izinli dönemde kurulup sonradan izni düşen sözleşmede ise iznin sona ermesinin geçerli fesih nedeni sayılması gerektiği savunuluyor (Kılıçoğlu ve Eskicindil, 2025, s. 423; Yıldız ve İzmirlioğlu, 2022, s. 44-45).