Yabancılar hakkındaki sınır dışı etme kararları 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu'na göre valiliklerce verilir ve idare mahkemesinde çok kısa bir sürede dava konusu yapılabilir. Bu süre Kasım 2024'te yedi güne indirildi. Anayasa Mahkemesi son yıllarda sınır dışı kararlarında, özellikle güvenli üçüncü ülkenin belirtilmediği, aile hayatının hiç değerlendirilmediği ve kararın anlaşılır biçimde tebliğ edilmediği dosyalarda çok sayıda ihlal kararı verdi. Bu yazı kuralları, giriş yasağını ve bu kararları anlatıyor.
Sınır dışı etme kararı, dava ve giriş yasağı
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Kararı veren | Göç idaresinin talimatı üzerine veya resen valilik | 6458 s. K. m. 53/1 |
| Tebliğ | Karar gerekçesiyle birlikte yabancıya, yasal temsilcisine veya avukatına tebliğ edilir; avukatı yoksa kararın sonucu, itiraz usulü ve süreleri hakkında bilgilendirilir | m. 53/2 |
| Dava süresi | Tebliğden itibaren yedi gün içinde idare mahkemesine dava; başvuru kararı veren makama da bildirilir. Süre 21.11.2024 tarihli 7533 sayılı Kanun'la yedi güne indirildi | m. 53/3 |
| Karar süresi | Mahkeme dosyanın tamamlanmasından itibaren on beş gün içinde karar verir; karar kesindir | m. 53/3 |
| Durdurucu etki | Yabancının rızası saklı kalmak kaydıyla dava açma süresi içinde ve dava sonuçlanıncaya kadar sınır dışı edilmez | m. 53/3 |
| Alınamayacak kişiler | Gideceği ülkede ölüm cezası, işkence veya insanlık dışı muamele riski ciddi olanlar; ciddi sağlık sorunu, yaş veya hamilelik nedeniyle seyahati riskli olanlar; tedavisi süren ve gideceği ülkede tedavi imkânı olmayanlar; insan ticareti ve şiddet mağdurları | m. 55 |
| Terke davet | Kural olarak on beş günden az olmamak üzere otuz güne kadar süre verilir; kaçma riski, kamu düzeni tehdidi gibi hâllerde verilmez | m. 56 |
| Giriş yasağı | Sınır dışı edilenler için giriş yasağı konur; süresi en fazla beş yıl, kamu düzeni veya güvenliği bakımından ciddi tehdit varsa en fazla on yıl daha uzatılabilir. İdare yasağı kaldırabilir veya belirli süreli girişe izin verebilir | m. 9 |
Sınır dışı etmek üzere geri gönderme merkezinde idari gözetim altında tutma ayrı bir karardır ve sulh ceza hâkimliğine itiraz edilir; bunun için geri gönderme merkezinde idari gözetim yazısına bakılabilir. Anayasa Mahkemesinin bu alandaki kararlarının listesi sınır dışı etme ve idari gözetim sayfasındadır.
Dava açılınca sınır dışı edilmeme güvencesi
Y.T. [GK] (B. No: 2016/22418, 30.5.2019) kararında, 2016'da kanun hükmünde kararnameyle yapılan değişiklik nedeniyle kamu düzeni veya güvenliği bakımından tehdit oluşturduğu değerlendirilen yabancılar, dava açtıkları hâlde sınır dışı edilebiliyordu. İdare mahkemesi ayrıca davayı esasa girmeden süre aşımından reddetmişti. Genel Kurul, başvurucunun davasını sınır dışı edilme riski olmadan takip edememesi nedeniyle idari yargının etkili bir yol olmaktan çıktığını ve ihlalin doğrudan 53. maddedeki değişiklikten kaynaklandığını belirterek etkili başvuru hakkının ihlal edildiğine karar verdi (§§ 58-62). Bugünkü metne göre dava süresi içinde ve dava sonuçlanıncaya kadar yabancı, rızası olmadıkça sınır dışı edilemez.
Kötü muamele riski ve güvenli üçüncü ülke
Anayasa Mahkemesinin bu dosyalardaki rolü, kural olarak başvurucuyu doğrudan veya dolaylı olarak kötü muamele riskiyle karşılaşacağı ülkeye gönderilmeye karşı koruyan etkili usul güvencelerinin sağlanıp sağlanmadığını denetlemektir (Suheyb El Asri, § 23).
Suheyb El Asri (B. No: 2022/563, 2.10.2025) kararında göç idaresi, Suriye vatandaşı başvurucunun menşe ülkesine gönderilmesini sakıncalı bulmuş, "gidebileceği üçüncü bir ülkeye" sınır dışı edilmesine veya gönüllü olursa menşe ülkesine çıkışına karar vermişti. Anayasa Mahkemesi daha önce, üçüncü ülkelerin kararda veya yabancının erişebileceği bir belgede tek tek sayıldığı durumlarda yabancının bunlar dışında bir ülkeye gönderilemeyeceğini belirtmişti. Somut olayda güvenli üçüncü ülke yönünden böyle bir belirleme yapılmamıştı; yaşam hakkı ve kötü muamele yasağı ihlal edildi (§§ 25-26).
Aile hayatı ve giriş yasağı
Sınır dışı kararı. Abdulaziz Faris (B. No: 2022/100687, 28.11.2024) kararında yaklaşık on yıldır Türkiye'de yaşayan başvurucu hakkında, akrabalarıyla aralarındaki ticari anlaşmazlıktan doğduğunu ileri sürdüğü hakaret ve tehdit soruşturması nedeniyle kamu düzeni gerekçesiyle sınır dışı kararı verilmişti. Mahkeme bu itirazları ve kararın aile hayatına etkisini hiç değerlendirmeden davayı reddetti. Anayasa Mahkemesi kamu düzeni ile aile hayatı arasında dengeleme yapılmadığını, eylemin kamu güvenliğini tehlikeye atacak nitelikte olup olmadığının da gerekçelendirilmediğini belirterek aile hayatına saygı hakkının ihlal edildiğine karar verdi (§§ 15-17).
Giriş yasağı. Bilal Padali Chasanoglou (B. No: 2021/14332, 28.1.2026) kararında yaklaşık beş yıldır çalışma izniyle Türkiye'de yaşayan ve Türk vatandaşıyla evlenen Yunanistan vatandaşı başvurucu, milli güvenlik aleyhine faaliyet şüphesine ilişkin tahdit kodu nedeniyle sınır kapısından geri çevrilmişti. İdare mahkemesi yasağı iptal etti; bölge idare mahkemesi ise güvenlik birimlerinin raporlarına dayanarak işlemi hukuka uygun buldu ve aile hayatına ilişkin iddiaları hiç değerlendirmedi. Anayasa Mahkemesi, şüpheye ilişkin yeterli ve ciddi bilgilerin bulunup bulunmadığının tartışılmadığını belirterek aile hayatına saygı hakkının ihlal edildiğine karar verdi; iki üye karşı oy kullandı (§§ 18-20).
Gerekçeyi öğrenme ve tebliğ
İstihbarata dayanan işlemler. Anayasa Mahkemesine göre yabancının, kendisi hakkındaki işlemin dayandığı fiilî sebepleri bazı sınırlamalarla da olsa öğrenebilmesi ve mahkemenin şeklî bir incelemenin ötesine geçmesi gerekir (Amanda Jolyn Krause ve diğerleri [GK], § 68). Amanda Jolyn Krause ve diğerleri [GK] (B. No: 2019/40761, 15.2.2024) kararında, istihbarat yazılarına dayanılarak tahdit kodu uygulanan, ikamet izinleri iptal edilen veya giriş talepleri reddedilen başvurucuların şikâyetini çoğunluk ihlal saymadı: değerlendirme sınır dışı sebepleriyle makul ölçüde ilintiliydi ve mahkemeler iddiaların esasını incelemişti (§§ 69-70). Mahkeme Başkanı dâhil altı üye ise başvurucuların gerekçeyi hiçbir aşamada öğrenemediği görüşüyle karşı oy kullandı.
Anlaşılır tebliğ. A.N. (B. No: 2022/33712, 17.7.2025) kararında okuma yazma bilmeyen başvurucuya sınır dışı kararı tercüman hazır bulunduğu belgelenmeden tebliğ edilmiş, sonra açtığı dava süre aşımından reddedilmişti. Tebliğ formunda kararın anladığı dilde açıklandığına dair bir kayıt yoktu; başvurucunun dava yolları ve süreleri hakkında bilgilendirildiği ortaya konulamamıştı. Kötü muamele yasağıyla bağlantılı olarak etkili başvuru hakkı ihlal edildi (§§ 24-26).
Uygulamada dikkat edilecekler
- Yedi günü kaçırmayın: süre kararın tebliğinden itibaren işler. Tebliğ anlaşılmadıysa veya tercüman yoksa bunu dava dilekçesinde açıkça belirtin.
- Riskleri somutlaştırın: menşe ülkede ölüm, işkence veya kötü muamele riskini kişisel durumunuzla ilişkilendiren belge ve raporları sunun; 55. maddedeki sağlık, yaş ve hamilelik gibi engelleri belgelendirin.
- Üçüncü ülke: kararda gönderileceğiniz üçüncü ülke açıkça belirtilmemişse bunu ileri sürün.
- Aile ve yerleşim bağları: Türkiye'deki eş, çocuk, iş ve ikamet sürenizi belgeleyin; mahkemenin aile hayatı dengelemesi yapmasını isteyin.
- Bireysel başvuru ve tedbir: kesin karardan sonra otuz gün içinde Anayasa Mahkemesine başvurulabilir; acil durumlarda tedbir talebi için Anayasa Mahkemesinde tedbir talebi yazısına bakılabilir.
Sınır dışı etme kararı hakkında sık sorulan sorular
Sınır dışı etme kararına itiraz süresi ne kadar?
Yabancı, yasal temsilcisi veya avukatı, sınır dışı etme kararına karşı kararın tebliğinden itibaren yedi gün içinde idare mahkemesinde dava açabilir (6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu m. 53/3). Bu süre 21.11.2024 tarihli 7533 sayılı Kanun'la yedi güne indirildi. Mahkemeye başvuran kişi, başvurusunu kararı veren makama da bildirir. Mahkeme on beş gün içinde karar verir ve bu karar kesindir.
Sınır dışı etme kararına dava açılırsa yabancı sınır dışı edilir mi?
Hayır. Yabancının kendi rızası saklı kalmak kaydıyla, dava açma süresi içinde ve dava açılmışsa yargılama sonuçlanıncaya kadar yabancı sınır dışı edilmez. Anayasa Mahkemesi 2019'daki Y.T. kararında, 2016'da bazı yabancılar için bu güvencenin kaldırılmasını etkili başvuru hakkının ihlali saymıştı. İdare mahkemesinin kesin kararından sonra ise Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru ve tedbir talebi yolu vardır.
Türkiye'ye giriş yasağı ne kadar sürer?
6458 sayılı Kanun'un 9. maddesine göre giriş yasağının süresi en fazla beş yıldır; kamu düzeni veya kamu güvenliği bakımından ciddi tehdit bulunması hâlinde bu süre en fazla on yıl daha artırılabilir. İdare giriş yasağını kaldırabilir ya da yasak saklı kalmak üzere belirli bir süre için girişe izin verebilir. Türkiye'yi terke davet edilip verilen süre içinde ülkeden çıkanlar hakkında giriş yasağı konulmayabilir.
Tahdit kodu nasıl kaldırılır?
Tahdit kodu ve buna bağlı giriş yasağı veya ikamet izni iptali gibi işlemlerin kaldırılması için önce göç idaresine başvurulabilir; ret işlemine karşı idare mahkemesinde iptal davası açılır. Anayasa Mahkemesi, Türk vatandaşıyla evli bir yabancıya konulan giriş yasağının, aile hayatı üzerindeki etkisi tartışılmadan yalnızca güvenlik raporlarına dayanılarak onaylanmasını aile hayatına saygı hakkının ihlali saydı. Davada aile, iş ve yerleşim bağlarının belgeleriyle anlatılması önemlidir.
Sınır dışı edilmemek için Anayasa Mahkemesine başvurulabilir mi?
Evet. İdare mahkemesinin kesin kararından sonra otuz gün içinde bireysel başvuru yapılabilir; gideceği ülkede yaşamının tehlikede olduğu veya kötü muamele göreceği iddiasında Anayasa Mahkemesinden sınır dışı işleminin durdurulması için tedbir istenebilir. Mahkeme; güvenli üçüncü ülkenin belirtilmediği, aile hayatının değerlendirilmediği veya kararın anlaşılır biçimde tebliğ edilmediği dosyalarda çok sayıda ihlal kararı vermiştir.
Av. Ertuğrul Targal
Targal Avukatlık Bürosunun kurucu avukatıdır. Meslekî ve akademik çalışmalarını ceza hukuku, ceza muhakemesi ve insan hakları hukuku konularında sürdürmektedir.
Başlıca hukukî kaynaklar
- Anayasa m. 17, 20 ve 40; 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu m. 9, 53, 54, 55 ve 56 (7533 sayılı Kanunla değişik 53. madde)
- Y.T. [GK], B. No: 2016/22418, 30.5.2019; Amanda Jolyn Krause ve diğerleri [GK], B. No: 2019/40761, 15.2.2024
- Suheyb El Asri, B. No: 2022/563, 2.10.2025; Abdulaziz Faris, B. No: 2022/100687, 28.11.2024; Bilal Padali Chasanoglou, B. No: 2021/14332, 28.1.2026; A.N., B. No: 2022/33712, 17.7.2025