Çekişmeli Boşanma Davası 2026: Nasıl Açılır, Hâkim Neler Sorar, Kusur Nasıl Belirlenir, Deliller ve Masraflar

Hangi sebeplerle boşanılır?

• Evlilik birliğinin temelinden sarsılması: Ortak hayatı sürdürmek eşlerden beklenemeyecek derecede sarsılmışsa her eş dava açabilir (TMK m. 166/1). Çekişmeli davaların büyük çoğunluğu bu genel sebebe dayanır.
• Özel sebepler: Zina (m. 161), hayata kast, pek kötü veya onur kırıcı davranış (m. 162), küçük düşürücü suç veya haysiyetsiz hayat (m. 163), terk (m. 164) ve iyileşmesi olanaksız akıl hastalığı (m. 165). Zina ile hayata kast ve onur kırıcı davranışta dava, sebebi öğrenmeden itibaren altı ay ve her hâlde beş yıl içinde açılmalıdır. Zina için: aldatma nedeniyle boşanma.
• Terk: Eşi terk eden veya haklı sebep olmadan ortak konuta dönmeyen eşe, ayrılık en az altı ay sürmüşse hâkim veya noter aracılığıyla iki ay içinde dönmesi için ihtar gönderilir; ihtar sonuçsuz kalırsa dava açılır (m. 164).
• Daha kusurlu eşin davası: Davacının kusuru daha ağırsa davalı davaya itiraz edebilir; itiraz hakkın kötüye kullanılması niteliğindeyse ve evliliğin sürmesinde davalı ve çocuklar için korunmaya değer bir yarar kalmamışsa yine de boşanmaya karar verilebilir (m. 166/2).

Dava nasıl açılır: mahkeme, dilekçe, geçici önlemler

1. Mahkeme: Eşlerden birinin yerleşim yeri veya davadan önce son altı aydır birlikte oturdukları yer mahkemesi yetkilidir (TMK m. 168). Davaya aile mahkemesi, bulunmayan yerde aile mahkemesi sıfatıyla asliye hukuk mahkemesi bakar. Ayrıntı: boşanma davası hangi mahkemede açılır.
2. Dilekçe: Evlilik birliğini sarsan her olay tarih ve yer belirtilerek anlatılır ve her olayın hangi delille ispatlanacağı gösterilir (HMK m. 119/1-f). Dilekçede gösterilip henüz sunulmayan belgeler için ön incelemede iki haftalık kesin süre verilir; süresinde sunulmayan delile dayanmaktan vazgeçilmiş sayılır (HMK m. 140/5). Yargıtay, ekonomik şiddet nedeniyle bozduğu bir kararda kadının bu olaylara dava dilekçesinde dayandığını ayrıca vurguladı (2. HD, E.2025/5577 K.2026/154).
3. Talepler: Boşanmanın yanında velayet, iştirak ve yoksulluk nafakası ile maddi ve manevi tazminat dilekçede ayrıca istenir. Ziynet eşyasının iadesi boşanma davasıyla birlikte veya ayrı bir davayla istenebilir (ziynet eşyası davası); mal rejiminin tasfiyesi boşanma davasından ayrılarak görülür.
4. Geçici önlemler: Dava açılınca hâkim, dava süresince eşlerin barınması, geçimi, malların yönetimi ve çocukların bakımı için gerekli önlemleri kendiliğinden alır (TMK m. 169). Tedbir nafakası ve çocukla kişisel ilişki bu aşamada düzenlenir.
5. Masraf: Harç ve gider avansı dava açılırken yatırılır: dava masrafları 2026.

Yargılama: dilekçeler, ön inceleme, tanıklar

• Dilekçeler aşaması: Dava, cevap, cevaba cevap ve ikinci cevap dilekçeleri karşılıklı verilir. Karşı tarafın da boşanma davası açması (karşı dava) sık görülür; iki dava birlikte görülür.
• Ön inceleme: Hâkim tarafları sulhe teşvik eder, çekişmeli konuları belirler ve delil sunma süreleri verir.
• Tahkikat: Tanıklar dinlenir, gerekirse sosyal inceleme raporu alınır. Tanıklar, ispatlanacak olaylarla birlikte listeyle bildirilir; listede gösterilmeyen kişi dinlenmez ve ikinci liste verilemez (HMK m. 240).
• Hâkimin takdiri: Hâkim boşanma sebebi olan olguların varlığına vicdanen kanaat getirmedikçe bunları ispatlanmış saymaz; bu olgular için yemin teklif edilemez, tarafların ikrarı hâkimi bağlamaz ve deliller serbestçe takdir edilir. Taraflardan biri isterse duruşma gizli yapılabilir (TMK m. 184).
• Süre: Davanın ortalama süresi ve istinaf aşaması için: boşanma davası ne kadar sürer.

Kusurun sonuçları ve ilgili davalar

• Tazminat: Kusursuz veya daha az kusurlu eş maddi tazminat; kişilik hakkı saldırıya uğrayan eş manevi tazminat ister (TMK m. 174). Yargıtay, ekonomik şiddetin kişilik haklarına saldırı olduğunu ve tam kusurlu erkeğe karşı manevi tazminatın reddinin hatalı olduğunu söyledi; aynı dosyada bölge adliye mahkemesi kadın yararına 500.000 TL maddi tazminata hükmetmişti (2. HD, E.2025/6349 K.2026/962). Ayrıntı: boşanmada maddi ve manevi tazminat.
• Yoksulluk nafakası: Boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek ve kusuru daha ağır olmayan eşe verilir (TMK m. 175).
• Velayet ve iştirak nafakası: Kusurdan bağımsız olarak çocuğun yararına göre belirlenir: velayet davası.
• Mal paylaşımı: Edinilmiş mallara katılma kural olarak kusurdan bağımsızdır; zina ve hayata kast hâlinde kusurlu eşin payı azaltılabilir (TMK m. 236/2): boşanmada mal paylaşımı.
• Anlaşmaya dönüş: Evlilik en az bir yıl sürmüşse taraflar dava sırasında anlaşabilir; hâkim tarafları bizzat dinleyip düzenlemeyi uygun bulursa anlaşmalı boşanmaya karar verir (TMK m. 166/3): anlaşmalı boşanma şartları.
• Dava reddedilirse: Ret kararının kesinleşmesinden itibaren bir yıl içinde ortak hayat kurulamamışsa eşlerden birinin istemiyle boşanmaya karar verilir (TMK m. 166/4): boşanma davası reddedilince bekleme süresi.