Güveni kötüye kullanma, muhafaza etmek veya belirli bir şekilde kullanmak üzere kendisine bırakılan başkasına ait malı amacı dışında kullanmak ya da teslimi inkâr etmektir. Cezası şikâyet üzerine altı aydan iki yıla kadar hapis ve adli para cezasıdır (TCK m. 155/1); meslek, ticaret veya hizmet ilişkisiyle teslim edilen mallarda bir yıldan yedi yıla kadar hapistir (m. 155/2).
25.12.2025'ten beri suçun konusu kiralık araç gibi bir motorlu taşıtsa ceza bir kat artar ve uzlaştırma yapılmaz (m. 155/3). Bu yazı suçun unsurlarını, ödünç para ve emanet ayrımını, dolandırıcılıktan farkını, şikâyet ve uzlaşma kurallarını ve Ceza Genel Kurulu kararlarını anlatır.
Cezası, şikâyet ve uzlaşma
| Hâl | Ceza / şikâyet ve uzlaşma |
|---|---|
| Güveni kötüye kullanma (m. 155/1) | 6 ay – 2 yıl hapis ve adli para cezası; şikâyete bağlı; uzlaşma var |
| Meslek, sanat, ticaret, hizmet ilişkisi veya mal idaresi yetkisi gereği teslim edilen eşya (m. 155/2) | 1 – 7 yıl hapis ve 3.000 güne kadar adli para cezası; şikâyet şartı yok; uzlaşma var |
| Suçun konusu motorlu kara, deniz veya hava taşıtı (m. 155/3, 25.12.2025'ten beri) | Ceza bir kat artar; uzlaşma yok |
| Bedelsiz kalmış senedi kullanma (m. 156) | 6 ay – 2 yıl hapis ve adli para cezası; şikâyete bağlı |
Motorlu taşıt artırımı. 7571 sayılı Kanun kiralanan veya emanet bırakılan otomobil, motosiklet, tekne gibi taşıtlarda cezayı iki katına çıkardı ve bu hâli uzlaştırma dışında bıraktı (CMK m. 253/1-b-7: "üçüncü fıkra hariç"). Bu değişiklikten önce işlenen fiillere eski ve sanığın lehine olan hükümler uygulanır (TCK m. 7/2).
Akrabalar arasında. Suç ayrılık kararı bulunmayan eşin, üstsoy veya altsoyun ya da aynı evde yaşayan kardeşin zararına işlenirse ilgili akrabaya ceza verilmez; bazı öteki akrabalarda ceza şikâyet üzerine yarı oranında indirilir (TCK m. 167).
Zamanaşımı. Dava zamanaşımı 155/1'de sekiz yıl, 155/2'de on beş yıldır (TCK m. 66/1).
Emanet, ödünç ve borç: suç ne zaman oluşur?
- Zilyetlik devri şarttır. Suç için malın faile muhafaza etmek veya belirli bir amaçla kullanmak üzere teslim edilmiş olması gerekir: emanet bırakılan eşya, tamir için verilen araç, kiralanan makine, tahsil edilip aktarılması gereken para.
- Ödünç para alacak uyuşmazlığıdır. Ödünç sözleşmesinde para ödünç alana devredilir, o da aynı miktarı geri vermeyi üstlenir (TBK m. 386). Mülkiyet geçtiği için geri ödememe kural olarak suç değil, icra takibi veya alacak davası konusudur.
- Hileyle alınan mal dolandırıcılıktır. Fail malı baştan hileli davranışla elde etmişse suç güveni kötüye kullanma değil dolandırıcılıktır (dolandırıcılık suçu).
Ceza Genel Kurulu kararları
- Deneme bahanesiyle alınan motosiklet dolandırıcılıktır. Sanık, motosiklet sahibine satın alacakmış gibi yaklaşmış, kahvehanede konuşup güven oluşturmuş, 1.000 liraya anlaştıktan sonra "deneme" bahanesiyle motosikleti alıp bir daha dönmemişti. Genel Kurul, zilyetliğin geçici olarak teslimini sağlamaya yönelik bile olsa hileli davranışla elde edilen malda suçun dolandırıcılık olduğunu oy çokluğuyla kabul etti (CGK, E. 2012/15-1358, K. 2013/389, 24.9.2013).
- Tahsil edilen paranın aktarılmaması: borcun kaynağı araştırılmalı. Bir sigorta acentesinin şirkete aktarmadığı primler nedeniyle açılan davada sanık, borcun tahsil edemediği primlerden doğduğunu ve şirketle borç-alacak ilişkisi içinde çalıştıklarını savunmuştu. Genel Kurul; acentenin defterleri, muhasebe kayıtları ve şirket kayıtları getirtilerek borcun müşterilerden tahsil edilip uhdede tutulan primlerden mi yoksa tahsil edilemeyen primlerden mi doğduğunun bilirkişi incelemesiyle belirlenmesini istedi ve eksik araştırmayla verilen beraati bozdu (CGK, E. 2017/497, K. 2020/133, 25.2.2020).
Bu iki karar, suçun sınırını çizer: Malı veya parayı baştan hileyle almak dolandırıcılık, rızayla teslim alınan malı sonradan amacı dışında kullanmak güveni kötüye kullanma, mülkiyeti devredilen paranın geri ödenmemesi ise hukuki bir alacak uyuşmazlığıdır.
Mağdur ve şüpheli için adımlar
- Teslimi belgeleyin. Emanet veya kira sözleşmesi, teslim tutanağı, mesajlar ve tanıklar teslimin amacını gösterir.
- Şikâyet süresi: Basit hâlde altı aydır (şikâyet süresi).
- Uzlaşma ve iade: Uzlaştırma kapsamındaki dosyalarda uzlaşma sağlanıp edim yerine getirilirse dosya kapanır (uzlaştırma nedir); zararın giderilmesi etkin pişmanlık indirimi sağlar (etkin pişmanlık).
- Şüpheliyseniz: Malın size hangi amaçla teslim edildiğini, aranızdaki ilişkinin borç-alacak ilişkisi olup olmadığını ve iade için ne yaptığınızı belgeleyin; hukuki bir uyuşmazlığın ceza davasına taşınması hâlinde bu ayrım beraat sonucunu doğurabilir.
Güveni kötüye kullanma hakkında sık sorulan sorular
Güveni kötüye kullanma suçunun cezası nedir?
Başkasına ait olup muhafaza etmek veya belirli bir şekilde kullanmak üzere zilyetliği kendisine devredilmiş mal üzerinde, devir amacı dışında tasarrufta bulunan veya devri inkâr eden kişi, şikâyet üzerine altı aydan iki yıla kadar hapis ve adli para cezasıyla cezalandırılır (TCK m. 155/1). Mal meslek, sanat, ticaret veya hizmet ilişkisi ya da başkasının mallarını idare yetkisi gereği teslim edilmişse ceza bir yıldan yedi yıla kadar hapis ve üç bin güne kadar adli para cezasıdır (m. 155/2).
Kiralık aracı geri vermemek suç mu?
Evet. Kiralanan aracı sözleşmeye aykırı olarak iade etmemek, satmak veya rehin vermek güveni kötüye kullanma suçunu oluşturabilir. 25.12.2025'ten beri suçun konusu motorlu kara, deniz veya hava taşıtıysa ceza bir kat artırılır (TCK m. 155/3) ve bu hâl uzlaştırma kapsamı dışındadır (CMK m. 253/1-b-7).
Güveni kötüye kullanma şikâyete tabi mi?
Basit güveni kötüye kullanma (TCK m. 155/1) şikâyete bağlıdır; şikâyet, fiili ve faili öğrenmeden itibaren altı ay içinde yapılır. Meslek, ticaret veya hizmet ilişkisi nedeniyle teslim edilen mallarda işlenen nitelikli hâl (m. 155/2) için kanun şikâyet şartı öngörmez.
Güveni kötüye kullanma uzlaşmaya tabi mi?
Evet, motorlu taşıtlarla ilgili üçüncü fıkra hariç, güveni kötüye kullanma uzlaştırma kapsamındadır (CMK m. 253/1-b-7). Uzlaşma sağlanır ve edim yerine getirilirse dosya kapanır. Zarar giderilirse etkin pişmanlık indirimi de uygulanır (TCK m. 168).
Ödünç verdiğim para geri ödenmezse güveni kötüye kullanma olur mu?
Kural olarak hayır. Ödünç (tüketim ödüncü) sözleşmesinde ödünç veren parayı ödünç alana devreder; ödünç alan aynı miktarı geri vermeyi üstlenir (TBK m. 386). Paranın mülkiyeti geçtiği için geri ödenmemesi bir alacak uyuşmazlığıdır ve icra takibi veya alacak davasıyla çözülür. Para belirli bir amaçla kullanılmak veya saklanmak üzere emanet bırakıldıysa durum farklıdır.
Güveni kötüye kullanma ile dolandırıcılık arasındaki fark nedir?
Güveni kötüye kullanmada mal faile rızayla ve hukuka uygun biçimde teslim edilir, fail sonradan amacı dışında tasarruf eder. Dolandırıcılıkta ise fail malı baştan hileyle elde eder. Yargıtay Ceza Genel Kurulu, satın alacakmış gibi davranıp deneme bahanesiyle motosikleti alıp bir daha dönmeyen sanığın eylemini dolandırıcılık saydı (CGK, E. 2012/15-1358, K. 2013/389).
Av. Ertuğrul Targal
Targal Avukatlık Bürosunun kurucu avukatıdır. Meslekî ve akademik çalışmalarını ceza hukuku, ceza muhakemesi ve insan hakları alanlarında sürdürmektedir.
Başlıca hukukî kaynaklar
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 7, 66, 155 (7571 sayılı Kanunla değişik), 156, 157, 167, 168
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 253
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 386
- Yargıtay Ceza Genel Kurulu, E. 2012/15-1358, K. 2013/389, 24.9.2013
- Yargıtay Ceza Genel Kurulu, E. 2017/497, K. 2020/133, 25.2.2020