HPV Aşısını SGK Karşılıyor mu? Bedel İadesi Davası ve Anayasa Mahkemesi Kararı

SGK neden ödemiyor?

5510 sayılı Kanun'un 63. maddesi, kişiye yönelik koruyucu sağlık hizmetlerini ve bunlar için gereken aşıları genel sağlık sigortasının finanse ettiği hizmetler arasında sayar. Aynı madde, hangi ilaç ve aşının hangi koşulla ödeneceğini belirleme yetkisini SGK'ya verir. 64. madde ise bu belirleme sonucunda kapsam dışında bırakılan hizmetlerin bedelini Kurumun karşılamayacağını söyler. Kurum bu belirlemeyi Sağlık Uygulama Tebliği'nin ekindeki bedeli ödenecek ilaçlar listesiyle (EK-4/A) yapar.

Anayasa Mahkemesine gelen dosyada SGK İstanbul İl Müdürlüğü, başvurucunun 2023-2024'te yaptırdığı üç doz HPV aşısı için ödediği 8.380,49 TL'yi bu gerekçeyle iade etmedi: aşı listede tanımlı değildi ve listede yer almayan ilacın bedeli hiçbir koşulda ödenmiyordu (Alkım İrem Özdemir [GK], B. No: 2024/48161, 19.2.2026, §§ 6-7). Resmî Gazete'de 29 Ağustos 2026'da yeniden yayımlanan listede de HPV aşısı yer almıyor; listede bulunan aşılar grip ve pnömokok aşıları gibi risk gruplarına yönelik aşılardır. Liste SGK duyurularıyla sık sık güncellendiği için kişi başvurudan önce Kurumun internet sitesindeki güncel listeye bakar. Tebliğin 2.4.3-A maddesi ise aşı takvimi dışındaki aşıların bedelini, kronik böbrek yetmezliği, kanser, HIV ya da bağışıklığı baskılayan tedavi gibi durumları sağlık raporuyla belgelenen yüksek riskli kişiler için karşılar; bu durumdaki kişi başvurusunda raporuna dayanır. Diğer aşıların ücret kuralları aşı ücretli mi yazısında.

Ücretsiz uygulama: takvim ve Bakanlık açıklaması

Sağlık Bakanlığının aşı portalına göre ulusal çocukluk dönemi aşı takviminde yer alan aşıların ve risk gruplarına uygulanan aşıların önemli bir bölümü Bakanlık kuruluşlarında ücretsiz yapılır. HPV aşısı 15.10.2026 itibarıyla bu takvimde yer almıyor.

Sağlık Bakanı Kemal Memişoğlu daha önce aşının 2025 sonundan itibaren ücretsiz uygulanacağını açıklamıştı (AA). 18 Şubat 2026'da TBMM Kadın Erkek Fırsat Eşitliği Komisyonunda ise şunu söyledi: "Bilimsel kurul çalışıyor. Karar veremediği için de biz bunu uygulamaya karar verilinceye kadar sokmayacağız" (Türkiye gazetesi, 18.2.2026). Aşının ücretsiz yapılmaya başladığını gösteren resmî bir Bakanlık duyurusu bu yazının hazırlandığı tarihte bulunmuyor. Bu tarihten sonra ücretsiz uygulama başlarsa, uygulama tarihinden önce yapılan aşılar için bedel iadesi sorusu yine bu yazıda anlatılan yollarla çözülür.

Meclisteki yol da açık değil. TBMM'de HPV aşısının ücretsiz uygulanmasını öneren üç kanun teklifi var (2/2169, 20.5.2024; 2/2410, 19.8.2024; 2/3582, 6.3.2026); 15.10.2026 itibarıyla üçü de Sağlık, Aile, Çalışma ve Sosyal İşler Komisyonunda bekliyor. Meclisteki öteki aşı teklifleri zorunlu aşı yasası yazısında.

Bedel iadesi: başvuru ve dava

1. SGK'ya başvuru. Aşıyı yaptıran kişi faturalarla birlikte SGK il müdürlüğünün sağlık sosyal güvenlik merkezine yazılı başvuru yapar ve bedelin ödenmesini ister. Kurum, aşı listede yoksa talebi reddeder.
2. İş mahkemesinde alacak davası. 5510 sayılı Kanun'un uygulanmasından doğan uyuşmazlıklara iş mahkemesi bakar (m. 101). Anayasa Mahkemesine gelen dosyada İstanbul Anadolu 29. İş Mahkemesi davayı basit yargılama usulüyle görüp 10.7.2024'te kesin olarak reddetti. Gerekçeye göre aşı hayati önemde değildi ve muhtemel bir tehlikeye karşı koruma amacıyla uygulanmıştı (Alkım İrem Özdemir, §§ 9-10).
3. Farklı sonuç veren karar. Karşı oyda aktarıldığına göre Ankara 62. İş Mahkemesi (E.2022/241, K.2022/679) HPV aşısını kendi imkânıyla yaptıran davacıya bedelin iadesine karar verdi ve aşının kamusal bir sağlık sorununun önlenmesindeki rolünü vurguladı (karşı oy, § 19).
4. Bireysel başvuru. Kişi, kesinleşen kararı öğrendiği günden başlayarak otuz gün içinde Anayasa Mahkemesine başvurabilir. Genel Kurul 2026'da aynı şikâyette ihlal bulmadı.

Kesinlik sınırının altında kalan davalarda iş mahkemesinin kararı kesindir; Özdemir dosyasında da istinaf yolu açık değildi. Bu nedenle davacı, aşının neden önerildiğini, hekim raporunu ve ödediği bedeli ilk derecede eksiksiz sunar.

Anayasa Mahkemesinin kararı ve karşı oy

Çoğunluk. Genel Kurul şikâyeti, devletin ilaca erişimi sağlama konusundaki pozitif yükümlülüğü çerçevesinde inceledi. Devletin vücut bütünlüğünü koruma ödevi, sağlık hizmetlerinin mutlak anlamda ücretsiz sunulacağı biçiminde yorumlanamaz; devlet kaynakları öncelik sırasına göre kullanabilir, ancak hastaya aşırı külfet yükleyemez ve ilaca erişimi orantısız biçimde zorlaştıramaz (§§ 33-34). Başvurucu aşıya erişmiş, yalnız bedelini ödemek zorunda kalmıştı. İş mahkemesinin gerekçesi ilgili ve yeterliydi. Mahkeme ihlal bulmadı (§§ 36-40).

Karşı oy. Hasan Tahsin Gökcan, Engin Yıldırım ve Kenan Yaşar'a göre koruyucu sağlık hizmetleri ve bunlara herkesin erişebilmesi, devletin pozitif yükümlülüklerinin asgari çekirdeğindedir. Yaşamı tehdit eden ve bilimsel olarak önlenebilir bir hastalığa karşı etkili bir aşının kamu finansmanı dışında tutulması bireye aşırı külfet yükler (karşı oy, §§ 21-24). Karşı oy, Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumunun 21.8.2023 tarihli kararında aşının ulusal takvime alınmasının hızlandırılmasını ve ücretsiz sunulmasını tavsiye ettiğini de aktarıyor (§ 20).

Kümenin diğer yazıları: çocuk aşısı ve topuk kanı, aşı reddi formu, aşı hasarında tazminat davası.