İftira, yetkili makamlara ihbar veya şikâyette bulunarak ya da basın ve yayın yoluyla, işlemediğini bildiği hâlde bir kimseye suç veya idari yaptırım gerektiren bir fiil isnat etmektir. Cezası bir yıldan dört yıla kadar hapistir; delil uydurulursa yarı oranında artar (TCK m. 267/1-2). Suç şikâyete bağlı değildir ve uzlaştırma yapılmaz.
İftira davasının en sık sorusu şudur: Hakkımdaki şikâyet takipsizlik veya beraatle bitti; şikâyetçi ceza alır mı? Cevap, şikâyetçinin isnadın asılsız olduğunu bilip bilmediğine bağlıdır. Bu yazı suçun unsurlarını, cezayı artıran hâlleri, zamanaşımının başlangıcını, etkin pişmanlığı ve atılacak adımları anlatır.
Suç ne zaman oluşur?
- Yetkili makama başvuru veya basın-yayın: İsnat savcılığa, kolluğa, idari makama ihbar veya şikâyetle ya da basın ve yayın yoluyla yapılmalıdır. Yargıtay Ceza Genel Kurulu, sanığın birlikte yaşadığı kişinin kızının kabloları çaldığını yalnız bir şantiye şefine söylediği, kolluğa ise o kişinin haber verdiği olayda, yetkili makama yapılmış bir ihbar veya şikâyet bulunmadığından iftira suçunun oluşmadığına oy birliğiyle karar verdi; gıyapta hakaret için gereken üç kişiyle ihtilat da yoktu (CGK, E. 2015/6, K. 2018/207, 8.5.2018).
- Hukuka aykırı bir fiil isnadı: İsnat edilen fiil suç veya idari yaptırım gerektiren bir eylem olmalıdır.
- Bilerek: Fail, isnat ettiği fiili mağdurun işlemediğini bilmelidir. Yanılarak veya şüpheyle yapılan şikâyet iftira değildir.
- Amaç: Mağdur hakkında soruşturma veya kovuşturma başlatılmasını ya da idari yaptırım uygulanmasını sağlamak.
Takipsizlik ve beraat yetmez. Şikâyet edilen kişi hakkında delil yetersizliği nedeniyle takipsizlik veya beraat verilmesi, şikâyetçinin gerçeği bildiğini göstermez. İftira için olayın hiç yaşanmadığını, belgelerin veya delillerin uydurulduğunu ya da şikâyetçinin isnadın asılsız olduğunu bildiğini gösteren deliller gerekir. Bu nedenle "beraat ettim, şimdi iftira davası açacağım" demeden önce dosyadaki delil durumunu gözden geçirin.
Cezası ve artıran hâller
| Hâl | Ceza |
|---|---|
| İftira (m. 267/1) | 1 – 4 yıl hapis |
| Maddi eser ve delil uydurarak (m. 267/2) | Ceza yarı oranında artar |
| Mağdura gözaltı ve tutuklama dışında bir koruma tedbiri uygulanmışsa (m. 267/3) | Ceza yarı oranında artar |
| Mağdur gözaltına alınmış veya tutuklanmışsa (m. 267/4) | Ayrıca kişiyi hürriyetinden yoksun kılmadan dolaylı fail olarak sorumluluk |
| Mağdur ağırlaştırılmış müebbet veya müebbet hapse mahkûm olmuşsa (m. 267/5) | 20 – 30 yıl hapis; infaz başlamışsa yarısı kadar artar (m. 267/6) |
Kendi suçundan dolayı hakkında işlem yapılmasını engellemek için başkasının kimliğini veya kimlik bilgilerini kullanan kişi de iftira hükümlerine göre cezalandırılır (TCK m. 268). Basın ve yayın yoluyla işlenen iftirada mahkûmiyet kararı aynı veya eşdeğer yayın organında ilan edilir (m. 267/9).
Zamanaşımı, şikâyet ve etkin pişmanlık
- Zamanaşımı mağdurun aklanmasıyla başlar: Dava zamanaşımı, mağdurun fiili işlemediğinin sabit olduğu tarihten başlar (TCK m. 267/8); bu tarih genellikle takipsizlik veya beraat kararının kesinleştiği tarihtir. Temel hâlde süre sekiz yıldır (ceza davasında zamanaşımı).
- Şikâyet şart değil: İftira re'sen soruşturulur; vazgeçme davayı düşürmez ve uzlaştırma yapılmaz.
- Etkin pişmanlık: İftira eden mağdur hakkında soruşturma başlamadan önce dönerse cezanın beşte dördü, kovuşturma başlamadan önce dönerse dörtte üçü indirilir; hükümden önce üçte ikisi, mahkûmiyetten sonra yarısı, infaza başlandıktan sonra üçte biri indirilebilir (TCK m. 269).
İftiraya uğradıysanız
- Önce kendi dosyanızı kapatın. Hakkınızdaki soruşturma veya kovuşturmada savunmanızı yapın; takipsizlik veya beraat kararının kesinleşmesini bekleyin (takipsizlik kararı).
- Bilerek yapıldığını gösteren delilleri toplayın: isnadın yapıldığı tarihte başka yerde olduğunuzu gösteren kayıtlar, uydurulmuş belge veya fotoğraflar, şikâyetçinin başkalarına yaptığı açıklamalar, aranızdaki husumeti gösteren yazışmalar.
- Suç duyurusunda bulunun. Dilekçede isnadın neden bilerek yapıldığını somut olarak anlatın (suç duyurusu nasıl yapılır).
- Tazminat: Asılsız isnadın kişilik haklarınıza verdiği zarar için ayrıca manevi tazminat isteyebilirsiniz (ceza davası sonrası tazminat davası). Haksız gözaltı veya tutuklama yaşadıysanız devlete karşı tazminat yolu da vardır (haksız tutuklama tazminatı).
İftirayla suçlanıyorsanız: şikâyetinizin dayandığı olguları ve o tarihteki bilginizi belgeleyin. Gerçek olduğuna inandığınız bir olayı yetkili makama bildirmek hakkın kullanılmasıdır; sonradan delil yetersizliğinden takipsizlik verilmesi sizi iftiracı yapmaz.
İftira suçu hakkında sık sorulan sorular
İftira suçunun cezası nedir?
Yetkili makamlara ihbar veya şikâyette bulunarak ya da basın ve yayın yoluyla, işlemediğini bildiği hâlde, hakkında soruşturma ve kovuşturma başlatılmasını ya da idari yaptırım uygulanmasını sağlamak için bir kimseye hukuka aykırı bir fiil isnat eden kişi bir yıldan dört yıla kadar hapisle cezalandırılır (TCK m. 267/1). Fiilin maddi eser ve delilleri uydurularak iftira edilirse ceza yarı oranında artırılır (m. 267/2).
Hakkımdaki şikâyet takipsizlikle sonuçlandı; şikâyetçi iftiradan ceza alır mı?
Ancak şikâyetçinin, isnat ettiği fiili sizin işlemediğinizi bildiği ispatlanırsa. İftira suçu "işlemediğini bildiği hâlde" yapılan isnadı cezalandırır (TCK m. 267/1). Delil yetersizliği nedeniyle verilen takipsizlik veya beraat kararı, şikâyetçinin bu bilgiye sahip olduğunu göstermez; olayın hiç yaşanmadığını, belgelerin uydurulduğunu veya şikâyetçinin gerçeği bildiğini gösteren deliller gerekir.
İftira şikâyete tabi mi?
Hayır. İftira şikâyete bağlı değildir; savcılık suçu öğrendiğinde soruşturma açar ve iftiraya uğrayanın şikâyetten vazgeçmesi davayı düşürmez. Suç uzlaştırma kapsamında da değildir.
İftira suçunda zamanaşımı ne zaman başlar?
İftira suçunda dava zamanaşımı, mağdurun isnat edilen fiili işlemediğinin sabit olduğu tarihten başlar (TCK m. 267/8). Bu tarih genellikle mağdur hakkındaki takipsizlik veya beraat kararının kesinleştiği tarihtir. Temel hâlde dava zamanaşımı sekiz yıldır.
Yalnız başkalarına söylemek iftira olur mu?
Hayır. İftira için isnadın yetkili makamlara ihbar veya şikâyetle ya da basın ve yayın yoluyla yapılması gerekir. Yargıtay Ceza Genel Kurulu, sanığın isnadı yalnız bir şantiye şefine söylediği, kolluğa ise o kişinin bildirdiği olayda iftira suçunun oluşmadığına karar verdi (CGK, E. 2015/6, K. 2018/207). Böyle sözler şartları varsa hakaret oluşturabilir.
İftiradan dönen kişinin cezası ne olur?
İftira eden, mağdur hakkında adli veya idari soruşturma başlamadan önce iftirasından dönerse cezasının beşte dördü, kovuşturma başlamadan önce dönerse dörtte üçü indirilir; hükümden önce dönmede üçte ikisi, mağdurun mahkûmiyetinden sonra yarısı, infaza başlandıktan sonra üçte biri indirilebilir (TCK m. 269).
Av. Ertuğrul Targal
Targal Avukatlık Bürosunun kurucu avukatıdır. Meslekî ve akademik çalışmalarını ceza hukuku, ceza muhakemesi ve insan hakları alanlarında sürdürmektedir.
Başlıca hukukî kaynaklar
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 66, 125, 267, 268, 269
- Yargıtay Ceza Genel Kurulu, E. 2015/6, K. 2018/207, 8.5.2018