Mirasçılıktan Çıkarma (Iskat) 2026: Sebepleri, Vasiyetname Şartı, Çıkarılan Mirasçının İtiraz Davası ve Yargıtay Kararları

Hangi sebeplerle mirasçılıktan çıkarılır?

Çıkarma yalnız saklı paylı mirasçılar için gerekir: altsoy, anne ve baba ile sağ kalan eş. Kardeşlerin saklı payı 2007'de kaldırıldığından mirasbırakan onları vasiyetle, sebep göstermeden mirastan dışarıda bırakabilir (miras payları). Saklı paylı mirasçı için kanun iki sebep sayar (TMK m. 510):

• Ağır suç: Mirasçı mirasbırakana veya onun yakınlarından birine karşı ağır bir suç işlemişse. Yargıtay'a göre mirasçının mutlaka mahkûm olması gerekmez; suçun ağırlığı ceza hukukuna göre değil, fiilin aile bağlarına etkisine göre değerlendirilir.
• Aile hukuku yükümlülüklerinin önemli ölçüde ihlali: Mirasçı mirasbırakana veya aile üyelerine karşı aile hukukundan doğan yükümlülüklerini önemli ölçüde yerine getirmemişse.

Hukuk Genel Kurulu ikinci sebebi dar yorumlar: ihlal, ağır bir suç işlenmiş gibi saklı paydan yoksun bırakmayı haklı kılacak ağırlık ve yoğunlukta olmalıdır; bazı yükümlülüklerin aksaması yetmez. Mirasçının davranışının objektif olarak aile bağını koparacak nitelikte olması da yetmez, bağı fiilen koparıp koparmadığına bakılır. Aksi hâlde çıkarma, mirasbırakanın mirasçılarına karşı bir baskı aracına dönüşebilir. Mirasçının vekâlet görevini kötüye kullanması gibi borçlar hukukundan doğan bir ihlal ise tek başına çıkarma sebebi değildir (HGK, E.2023/3-53 K.2024/464, 25.09.2024; 7. HD, E.2024/4654 K.2025/2660'ta aktarıldığı biçimiyle).

Nasıl yapılır: vasiyetname ve sebebin yazılması

• Yalnız ölüme bağlı tasarrufla: Çıkarma vasiyetname (resmî, el yazılı veya sözlü) ya da miras sözleşmesiyle yapılır. Mirasbırakanın sağlığında mahkemeden çıkarma kararı almak diye bir yol yoktur; bir mirasçı da dava açarak diğer mirasçının çıkarılmasını isteyemez. Yargıtay bu yolda açılan davaları aktif dava ehliyeti yokluğundan reddetti (7. HD, E.2024/1895 K.2025/409, 03.02.2025; E.2025/4741 K.2026/2537, 07.05.2026).
• Sebep yazılmalı: Çıkarma, mirasbırakan sebebi tasarrufunda belirtmişse geçerlidir (TMK m. 512/1). "Bu zamana kadar yaptıkları maddi ve manevi ezalardan dolayı" gibi bir ifade müphem bulundu ve somut sebep sayılmadı (7. HD, E.2025/1105 K.2025/5220).
• Delil gösterilmesi: Ölümden sonra sebebi ispatlayacak olan, çıkarmadan yararlanan mirasçıdır. Vasiyetnamede olayın tarihi, ilgili ceza veya uzaklaştırma dosyası ve tanıkları belirtmek ispatı kolaylaştırır; incelenen kararlarda çıkarma, ceza dosyası ve uzaklaştırma kararıyla desteklendiğinde ayakta kaldı.
• Vasiyetnamenin diğer şartları: Mirasbırakanın ehliyeti ve vasiyetnamenin şekli ayrıca denetlenir: vasiyetnamenin iptali davası.

Çıkarılan mirasçı ne yapabilir?

1. Süre: Çıkarılan mirasçı, tasarrufu, iptal sebebini ve hak sahibi olduğunu öğrendiği tarihten başlayarak bir yıl içinde; her hâlde vasiyetnamenin açılmasından başlayarak iyi niyetli davalılara karşı on, iyi niyetli olmayanlara karşı yirmi yıl içinde dava açar (TMK m. 559). Yargıtay öğrenmeyi vasiyetnamenin açılıp okunarak tamamının öğrenilmesine bağlar (7. HD, E.2024/4654 K.2025/2660, 15.05.2025); bir yıl geçtikten sonra açılan davanın reddi onandı (7. HD, E.2025/1380 K.2025/4851, 19.11.2025).
2. İspat yükü: Çıkarılan mirasçı itiraz edince sebebin varlığını, çıkarmadan yararlanan mirasçı veya vasiyet alacaklısı ispatlar (TMK m. 512/2).
3. Sebep ispatlanamazsa: Tasarruf, çıkarılan mirasçının saklı payı dışında yerine getirilir; vasiyetname bütünüyle iptal edilmez. Yargıtay, çıkarma sebepleri gerçekleşmediği için vasiyetnamenin tamamını iptal eden kararı, tasarrufun saklı pay dışında yerine getirilmesi şeklinde düzeltti (7. HD, E.2024/1742 K.2025/729, 13.02.2025). Mirasbırakan sebep hakkında açık bir yanılgıya düşmüşse çıkarma tümüyle geçersizdir (m. 512/3).
4. Saklı pay hesabı: Hukuk Genel Kurulu, çıkarmanın yerinde olmadığını kabul eden mahkemenin, davacı ayrıca istemese bile saklı payı tespit edip tenkis yönünde inceleme yapması gerektiğini söyledi; bu, taleple bağlılık kuralının istisnasıdır (HGK, E.2023/3-53 K.2024/464).
5. Çıkarma geçerliyse: Çıkarılan mirasçı mirastan pay alamaz ve tenkis davası açamaz (m. 511/1). Saklı payın korunması için: saklı pay ve tenkis davası.

Mirastan yoksunluk, feragat ve borçlu çocuk

• Mirastan yoksunluk: Kanundan doğar, vasiyetname gerekmez. Mirasbırakanı kasten ve hukuka aykırı olarak öldüren veya öldürmeye teşebbüs eden, onu sürekli olarak ölüme bağlı tasarruf yapamayacak hâle getiren, aldatma, zorlama veya korkutmayla tasarruf yaptıran ya da engelleyen, yeniden yapılamayacak bir tasarrufu kasten yok eden kişi mirasçı olamaz. Yoksunluk mirasbırakanın affıyla kalkar ve yalnız yoksun olanı etkiler (TMK m. 578, 579).
• Mirastan feragat: Mirasbırakan ile mirasçı arasında, karşılıklı veya karşılıksız yapılan bir sözleşmedir; feragat eden mirasçılık sıfatını kaybeder (TMK m. 528).
• Borçlu çocuk (koruyucu çıkarma): Mirasbırakan, hakkında borç ödemeden aciz belgesi bulunan altsoyunu saklı payının yarısı için çıkarabilir; bu yarıyı onun doğmuş ve doğacak çocuklarına özgülemesi şarttır. Miras açıldığında aciz belgesinin hükmü kalmamışsa veya borç, miras payının yarısını aşmıyorsa çıkarma, çıkarılanın istemiyle iptal edilir (TMK m. 513).
• Çıkarılanın çocukları: Çıkarılanın payı, o kimse önceden ölmüş gibi altsoyuna geçer; altsoy saklı payını isteyebilir (TMK m. 511).