Basit Yargılama Usulünde Karara İtiraz Edilmeli mi? Süre, Dörtte Bir İndirim ve Aleyhe Hüküm Riski

Basit yargılama usulü hangi dosyalarda uygulanır?

Usulü yalnız asliye ceza mahkemesi uygular. Suçun cezası adli para cezası ya da üst sınırı iki yıl veya daha az hapis olmalı, iddianame kabul edilmiş olmalı ve mahkeme henüz duruşma günü belirlememiş olmalıdır; duruşma günü belirlendikten sonra bu usule geçilemez (CMK m. 251/1). Hakaret (TCK m. 125/1), basit tehdit (m. 106/1), şikâyete bağlı basit yaralama (m. 86/2) ve konut dokunulmazlığının ihlali (m. 116/1) bu sınırın içindeki suçlara örnektir.

Usul şu dosyalarda uygulanmaz (CMK m. 251/7-8):

• Sanık yaş küçüğüyse ya da akıl hastasıysa,
• soruşturma veya kovuşturma izne ya da talebe bağlıysa,
• kapsama giren suç, kapsama girmeyen başka bir suçla birlikte işlenmişse.

Maddede sağır ve dilsizleri de kapsam dışı bırakan ibare Anayasa Mahkemesince iptal edildi (E.2024/66, K.2024/188, 5.11.2024). Usulü uygulayıp uygulamamak mahkemenin takdirindedir; kanun, usulün uygulanmamasına karşı bir itiraz yolu öngörmez. Anayasa Mahkemesi bu takdir yetkisini Anayasa'ya aykırı bulmadı (E.2020/79, K.2023/113, 22.6.2023).

Usul her uygun dosyada uygulanmıyor. Adalet Bakanlığının 2025 istatistiğine göre kapsama giren 959.844 dosyanın 300.273'ünde mahkemeler bu usulü tercih etti; 213.129 dosyada bu usulle karar verildi, 136.384 dosya bu usulle kesinleşti ve 22.971 dosyada usulün uygulanmasından vazgeçildi (Basit Yargılama Usulüne İlişkin İstatistik 2025).

İddianame tebliğ edildi: iki hafta içinde ne yazılır?

Mahkeme iddianameyi sanığa, mağdura ve şikâyetçiye tebliğ eder ve beyan ve savunmalarını iki hafta içinde yazılı olarak bildirmelerini ister; tebligatta duruşma yapılmadan hüküm verilebileceği de yazılır (CMK m. 251/2). Bu süre, duruşmasız yargılamada sanığın sözünü söyleyebileceği tek aşamadır. Savunma dilekçesinde şunlar yer alır:

• Suçlamaya karşı savunma ve dayanılan deliller: tanıkların adı ve adresi, kamera kaydı, mesaj ekran görüntüsü, rapor. Mahkeme toplanması gereken belgeleri ilgili kurumlardan ister.
• Hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB) hakkındaki tercih. Bu usulde mahkeme, sanık yazılı olarak karşı çıkmadıkça HAGB kararı verebilir (CMK m. 251/4). HAGB istemeyen sanık bunu savunmasında açıkça yazmalıdır; HAGB'nin sonuçları HAGB yazısında anlatılmıştır.
• Kısa süreli hapis cezasının seçenek yaptırıma çevrilmesi ya da ertelenmesi için gerekli kişisel bilgiler (iş, aile durumu, sabıka kaydı).

Mağdur ve şikâyetçi de aynı sürede beyanda bulunur, zararını ve delillerini gösterir. Süre dolunca mahkeme duruşma yapmadan ve Cumhuriyet savcısının görüşünü almadan mahkûmiyet, beraat, HAGB ya da düşme gibi kararlardan birini verir; mahkûmiyette sonuç cezayı dörtte bir indirir (CMK m. 251/3).

Hüküm geldi: itiraz süresi ve yeri

Basit yargılama usulünde verilen hükme istinaf değil itiraz yoluna gidilir ve hüküm, itiraz usulünü ve sonuçlarını göstermek zorundadır (CMK m. 251/5, 252/1). İtiraz, kararın tebliğ edildiği günden itibaren iki hafta içinde kararı veren mahkemeye dilekçeyle ya da zabıt kâtibine beyanla yapılır (CMK m. 268/1). Süresinde itiraz edilmeyen hüküm kesinleşir.

Süre adlî tatile (20 Temmuz–31 Ağustos) rastlarsa CMK m. 331/4 uygulanır: tatile rastlayan süre işlemez ve tatilin bittiği günden itibaren üç gün uzatılmış sayılır. İtiraz süresinde yapılmamışsa ya da itiraz hakkı olmayan biri tarafından yapılmışsa bunu itirazı incelemeye yetkili mercii karara bağlar (CMK m. 252/6).

Dörtte bir indirim ve aleyhe hüküm riski

İtirazı inceleyen hâkim, basit yargılama usulünde verilen hükümle bağlı değildir. Dörtte bir indirim ise yalnız itirazın sanık dışındaki kişilerce yapıldığı hâllerde uygulanır (CMK m. 252/3). Kanun, sanığın itirazında önceki hükmün sanık aleyhine değiştirilemeyeceğine dair bir kural koymaz. Bu yüzden sonuç, kimin itiraz ettiğine göre değişir:

Anayasa Mahkemesinin 9 Nisan 2026 tarihli bir kararı bu farkın önemini gösteriyor. Basit yargılama usulünde verilen hükmün "iddia" bölümünde başka bir kişinin eylemi anlatılmıştı. Sanık bu maddi hata yerine suçlamanın esasına itiraz etti; duruşmalı yargılama sonunda aynı ceza verildi ve dörtte bir indirimden yararlanamadı. Anayasa Mahkemesi, sanığın itirazında maddi hatadan söz etmediğini, hatayı ilk kez istinafta ileri sürdüğünü belirterek ihlal bulmadı (Ahmet Özet, B. No. 2022/56577, §§ 20–24). Bugün böyle bir maddi hata için yapılan itiraz, CMK m. 252/7 uyarınca duruşma açtırmadan mercie gider.

İtiraz etmeden önce sorulacak sorular

İtiraz kararı sanığın kendi dosyasına bağlıdır; aşağıdaki sorular kararı verirken bakılacak noktaları gösterir:

1. İtirazın sebebi ne? Yalnız vekâlet ücreti, yargılama gideri, isim, tarih ya da hesap hatası gibi bir maddi hata varsa dilekçe bu sebeple sınırlı yazılır ve hükmün esası tartışmaya açılmaz.
2. Hükmün esasına mı itiraz ediliyor? Suçlamayı kabul etmeyen sanık, duruşmada dinletmek istediği tanığı, getirtilmesini istediği kamera kaydını, HTS'yi ya da bilirkişi incelemesini somut olarak belirler. Basit yargılama dosya üzerinden yapıldığı için bu deliller çoğu zaman hiç toplanmamıştır.
3. Kaybedilecek ne? Sanık, itiraz ederse kaybedebileceği dörtte bir indirimi, HAGB ya da erteleme kararını ve itiraz üzerine verilebilecek daha ağır hüküm ihtimalini, itirazla elde etmeyi umduğu sonuçla birlikte tartar.
4. Karşı taraf da itiraz etti mi? Mağdur veya şikâyetçi itiraz ettiyse duruşma zaten açılacaktır; bu durumda sanık mahkûm edilirse indirim korunur.
5. Geri dönüş var mı? Duruşmadan önce itirazdan vazgeçmek mümkündür; vazgeçilirse ilk hüküm indirimiyle birlikte kesinleşir.

İtiraz üzerine verilen hükümden sonra yol istinaf ve temyizdir; kesinleşen hükümde adil yargılanma hakkının ihlali ileri sürülecekse Anayasa Mahkemesine 30 gün içinde bireysel başvuru yapılır. İstinaf aşaması ceza davasında istinaf yazısında, duruşmasız yürüyen diğer bir usul ise seri muhakeme yazısında anlatılmıştır.