Soruşturma evresindeki işlemler gizlidir (CMK m. 157); bu yüzden kişi hakkındaki soruşturmayı çoğu zaman ifadeye çağrıldığında öğrenir. e-Devlet'te ya da UYAP'ta dosyanın görünmemesi soruşturma olmadığını göstermez. İfadeye davetiyeyle çağrılan şüpheli gitmezse zorla getirilebilir; ifadede susma ve müdafi bulundurma hakkı vardır. Hakkında kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilirse bu karar yalnız ifadesi alınmış şüpheliye bildirilir.

Bu yazı, hakkınızda soruşturma olup olmadığını hangi yollarla öğrenebileceğinizi, ifadeye çağrıldığınızda ne olacağını ve tebligatın sizden habersiz nasıl yapılmış sayılabileceğini anlatıyor.

Hakkımda soruşturma olduğunu nereden öğrenirim?

  • İfadeye çağrı. En yaygın yol budur. İfadesi alınacak kişi davetiyeyle çağrılır ve davetiyede çağrılma nedeni açıkça belirtilir (CMK m. 145).
  • Avukat aracılığıyla başsavcılık. Müdafi soruşturma evresinde dosyayı inceleyebilir ve belgelerin örneğini alabilir; bu yetki ancak soruşturmanın amacını tehlikeye düşürecekse ve yalnız kasten öldürme, nitelikli cinsel saldırı, çocukların cinsel istismarı, uyuşturucu ticareti, örgüt ve devletin güvenliğine karşı suçlar gibi kanunda sayılan suçlarda hâkim kararıyla kısıtlanabilir (CMK m. 153/1-2). İfade, bilirkişi raporu ve şüphelinin hazır bulunabileceği işlemlere ilişkin tutanaklar kısıtlamanın dışındadır (CMK m. 153/3).
  • e-Devlet ve UYAP Vatandaş Portalı. Kişi taraf olduğu dosyaları bu kanallardan sorgulayabilir. Soruşturma gizli olduğundan dosyanın burada görünmemesi soruşturma bulunmadığı anlamına gelmez.
  • Tebligat. Davetiye ya da karar adres kayıt sistemindeki adresinize gönderilir. Bu adreste oturmuyor olsanız bile tebligat muhtara bırakılıp kapıya ihbarname yapıştırılarak yapılabilir ve ihbarnamenin yapıştırıldığı gün tebliğ edilmiş sayılır (Tebligat Kanunu m. 21/2). e-Devlet üzerinden elektronik tebligat adresi alan kişiye tebligat elektronik yolla yapılır (m. 7/a). Adres kaydını güncel tutmak ya da elektronik tebligat adresi almak, çağrının ve kararların haberiniz olmadan tebliğ edilmiş sayılmasını önler.

Şikâyet soyut ve genel nitelikteyse ya da fiilin suç oluşturmadığı araştırma gerektirmeden açıkça anlaşılıyorsa savcı soruşturma yapılmasına yer olmadığına karar verir ve şikâyet edilen kişiye şüpheli sıfatı verilmez (CMK m. 158/6). Böyle bir şikâyetten şikâyet edilen kişinin hiç haberi olmayabilir.

İfade

İfadeye çağrıldım: ne olur, nelere hakkım var?

İfade alınırken kanun şu sırayı öngörür (CMK m. 147/1):

  1. Kimlik saptanır; kişi kimliğine ilişkin soruları doğru cevaplamakla yükümlüdür.
  2. Kendisine yüklenen suç anlatılır.
  3. Müdafi seçme hakkı ve müdafiin ifadede hazır bulunabileceği bildirilir. Müdafi seçecek durumda olmayan ve müdafi isteyen kişiye baro tarafından müdafi görevlendirilir. Şüpheli çocuksa, kendini savunamayacak derecede malulse ya da sağır ve dilsizse, alt sınırı beş yıldan fazla hapis cezası gerektiren suçlarda da istemi aranmadan müdafi görevlendirilir (CMK m. 150).
  4. Yüklenen suç hakkında açıklamada bulunmama hakkı söylenir.
  5. Şüpheden kurtulması için somut delillerin toplanmasını isteyebileceği hatırlatılır ve lehine olan hususları ileri sürmesine olanak tanınır.
  6. İfade tutanağa bağlanır; tutanak okunup imzalanır.

İfadeye giderken suçlamanın konusunu bilmek önemlidir: davetiyede çağrılma nedeni yazılıdır. Kişi lehine olan belgeleri (mesaj kayıtları, fatura, tanık bilgileri, konum kaydı) yanında götürebilir ve ifade sırasında bunların dosyaya alınmasını isteyebilir. Kollukta verilen ifade ile hâkim önündeki sorgu arasındaki fark ve ifadenin sonradan değiştirilmesi ifade ve sorgu yazısında anlatılmıştır.

İfadeye gitmezsem ne olur?

Davetiyede, gelinmezse zorla getirileceği yazılır. Çağrıldığı hâlde gelmeyen şüpheli hakkında zorla getirme kararı verilebilir; karar şüphelinin kimliğini, suçu ve zorla getirme nedenini içerir ve bir örneği kendisine verilir (CMK m. 146/1-3). Zorla getirilen kişi derhâl, olanak bulunmadığında yol süresi hariç en geç yirmi dört saat içinde çağıran Cumhuriyet savcısının, hâkimin ya da mahkemenin önüne götürülür (CMK m. 146/4).

İfadeye gitmemek soruşturmayı durdurmaz. Savcı delilleri yeterli görürse ifade alınmadan da iddianame düzenleyebilir; bu durumda kişi savunmasını ilk kez mahkemede yapar. İfadesi hiç alınmamış kişiye kovuşturmaya yer olmadığı kararı da bildirilmez (CMK m. 172/1).

Soruşturma nasıl biter?

  • Kovuşturmaya yer olmadığı kararı. Yeterli şüphe yoksa savcı bu kararı verir; karar suçtan zarar görene ve ifadesi alınmış şüpheliye bildirilir, suçtan zarar gören itiraz edebilir (CMK m. 172-173). Ayrıntılar takipsizlik kararı yazısında.
  • Uzlaştırma ve önödeme. Suç uzlaştırmaya tabiyse dosya uzlaştırma bürosuna gider (uzlaştırma); önödemeye tabiyse savcılık önödeme bildirimi gönderir.
  • İddianame. Yeterli şüphe varsa savcı iddianame düzenler; mahkeme iddianameyi kabul ederse kovuşturma başlar (iddianame).

Soruşturma sırasında gözaltı, arama ya da elkoyma gibi bir tedbir uygulanmış ve sonunda kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilmişse kişinin tazminat hakkı doğabilir; ayrıntılar haksız tutuklama tazminatı yazısındadır.

Sık sorulanlar

Hakkımda soruşturma ve ifade çağrısı hakkında sık sorulan sorular

Hakkımda suç duyurusu olduğunu nasıl öğrenebilirim?

Soruşturma evresindeki işlemler gizlidir (CMK m. 157); kişi çoğu zaman ifadeye çağrıldığında öğrenir. e-Devlet ya da UYAP Vatandaş Portalında dosyanın görünmemesi soruşturma olmadığını göstermez. Kesin bilgi için avukat aracılığıyla ilgili Cumhuriyet başsavcılığına başvurulur; müdafi soruşturma dosyasını inceleyebilir; bu yetki yalnız kasten öldürme, uyuşturucu ticareti, örgüt ve devletin güvenliğine karşı suçlar gibi kanunda sayılan suçlarda hâkim kararıyla kısıtlanabilir (CMK m. 153).

İfade vermeye gitmezsem ne olur?

İfadeye davetiyeyle çağrılıp gelmeyen şüpheli hakkında zorla getirme kararı verilebilir (CMK m. 145, 146/1). Zorla getirilen kişi derhâl, olanak yoksa yol süresi hariç en geç yirmi dört saat içinde çağıran makamın önüne çıkarılır. Gitmemek suçlamayı ortadan kaldırmaz; savcı ifade alınmadan da karar verebilir.

İfadeye çağrılmak sicile işler mi?

Hayır. Adli sicile yalnız kesinleşmiş mahkûmiyet kararları kaydedilir; ifadeye çağrılmak, şüpheli olmak ya da hakkında kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilmesi mahkûmiyet değildir.

İfadede susma hakkım var mı?

Evet. İfade alınırken şüpheliye yüklenen suç anlatılır, müdafi seçme ve ifadede müdafi bulundurma hakkı, yüklenen suç hakkında açıklama yapmama hakkı ve lehine delillerin toplanmasını isteme hakkı hatırlatılır; şüpheli yalnız kimliğine ilişkin soruları doğru cevaplamakla yükümlüdür (CMK m. 147/1).

Telefonla ifadeye çağrıldım, gerçek mi?

Kanun ifade çağrısının davetiyeyle yapılmasını ve davetiyede çağrılma nedeninin ve gelinmezse zorla getirileceğinin yazılmasını öngörür (CMK m. 145). Kolluk telefonla da haber verebilir; aramanın gerçek olup olmadığı, arayanın söylediği karakolun ya da Cumhuriyet başsavcılığının resmî santrali aranarak doğrulanır. İfade için para ya da banka bilgisi istenmez.

Kovuşturmaya yer olmadığı kararı bana bildirilir mi?

Ancak ifadeniz alınmışsa. Kovuşturmaya yer olmadığı kararı suçtan zarar görene ve önceden ifadesi alınmış veya sorguya çekilmiş şüpheliye bildirilir (CMK m. 172/1). İfadesi hiç alınmamış kişiye karar bildirilmez.

Avukat Ertuğrul Targal
Yazar

Av. Ertuğrul Targal

Targal Avukatlık Bürosunun kurucu avukatıdır. Meslekî ve akademik çalışmalarını ceza hukuku, ceza muhakemesi ve insan hakları alanlarında sürdürmektedir.

Başlıca hukukî kaynaklar

  1. 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 145, 146, 147, 150, 153, 157, 158 ve 172
  2. 7201 sayılı Tebligat Kanunu m. 7/a ve 21