TFF Tahkim Kurulu ve Spor Tahkimi: AİHM Kararları

Anayasa 59/3: zorunlu ve kesin tahkim

Anayasa Mahkemesi 2.7.2009'da Spor Tahkim Kurulu kararlarını kesin sayan kuralı, kurulun bakanlığa bağlı bir idari organ olduğunu ve tarafların bağımsız ve tarafsız bir mahkemeye erişim hakkından yoksun bırakılamayacağını belirterek iptal etti (Altıner Akıncı, § 34). 6.1.2011'de de TFF Tahkim Kurulu kararlarını yargı denetimi dışında tutan hükmü mahkemeye erişim hakkına aykırı buldu (Ali Rıza, § 104).

Bunun üzerine 17.3.2011'de Anayasa'nın 59. maddesine üçüncü fıkra eklendi: spor federasyonlarının sporun yönetimine ve disiplinine ilişkin kararlarına karşı ancak zorunlu tahkim yoluna başvurulabilir; tahkim kurulu kararları kesindir ve hiçbir yargı merciine götürülemez (Ali Rıza, § 105). Anayasa Mahkemesi 2018'de, bu zorunluluğun yalnızca yönetim ve disiplin uyuşmazlıklarına ilişkin olduğunu belirterek TFF kurullarına bunların dışındaki uyuşmazlıklarda da münhasır yetki veren hükmü iptal etti (Ali Rıza, §§ 112-113).

AİHM'e göre Sözleşme tahkim kurulmasını yasaklamaz. Ancak tahkim kanunla zorunlu tutulmuşsa ve tarafların başka bir seçeneği yoksa, tahkim kurulu 6/1'in bütün güvencelerini sağlamalıdır (Yokuşlu, § 37; Altıner Akıncı, § 70).

Ali Rıza: Yönetim Kuruluna bağımlı bir kurul

Birinci başvurucu, Trabzonspor'la yaptığı sözleşmeyi feshederek İngiltere'ye dönen bir futbolcuydu. Kulüp ona izinsiz ayrılma ve antrenmanlara katılmama gerekçesiyle toplam 184.000 TL para cezası vermişti (§§ 8-12). Uyuşmazlık TFF kurullarında ve Tahkim Kurulunda görüldü.

AİHM, TFF Yönetim Kurulunun Tahkim Kurulunun oluşumu ve işleyişi üzerindeki geniş yetkileri ve üyeleri dış baskılara karşı koruyan yeterli güvencelerin bulunmaması nedeniyle başvurucuların kurulun bağımsız ve tarafsız davranacağından şüphe etmekte haklı olduklarına karar verdi (§ 222). TFF'nin yönetim organlarında kulüplerin futbolculara ve hakemlere göre daha güçlü temsil edildiğine de dikkat çekti. AİHM sorunun sistemik olduğunu belirtti (§ 241). Tahkim Kurulunun Yönetim Kurulundan yapısal ve işlevsel olarak ayrılması ve yetkileriyle orantılı bağımsız bir statüye kavuşturulması için genel tedbirler alınmasını istedi (§ 242). İki başvurucuya 12.500'er avro manevi tazminat verdi.

Ekşioğlu ve Mosturoğlu/Türkiye kararında (2021) 2011 şike soruşturması nedeniyle iki eski kulüp yöneticisine verilen hak mahrumiyeti cezaları aynı Tahkim Kurulu tarafından onanmıştı (§§ 16-18). Ceza davasında ise ilk derece mahkemesi yeniden yargılama sonunda başvurucuları beraat ettirmişti (§ 12). Başvurucular ayrıca ceza soruşturmasında yapılan telefon dinlemelerinin kayıtlarının disiplin yargılamasında kullanılmasından şikâyet etmişti (§ 15). AİHM 6/1'in yanında 8. maddenin de ihlal edildiğine karar verdi.

Yokuşlu: 2022 reformu yetmedi

Altay'da oynayan başvurucunun avukatı, kulüp ödenmeyen maaşı ödedikten sonra bunu bilmeden TFF'ye fesih bildirimi gönderdi. Fesih tescil edilince başvurucu ile kulüp bildirimin geri alınmasını istedi. TFF Yönetim Kurulu, feshin yenilik doğuran bir işlem olduğunu ve geri alınamayacağını belirterek talebi reddetti; Tahkim Kurulu da itirazı reddetti (§§ 5-11). Gerekçeli karar yaklaşık dokuz ay sonra tebliğ edildi (§ 12).

Ali Rıza kararından sonra TFF statüsü 2021'de değiştirilmiş, 2022'de 7405 sayılı Kanun'la yeni bir düzen kurulmuştu (§§ 17-21). AİHM birçok iyileştirmeyi olumlu karşıladı. Üyelerin dört yıllık görev süresi Yönetim Kurulununkinden ayrılmıştı (§ 41). Mesleki deneyim şartı on yıla çıkarılmış, kulüp üyeliği ve sekiz yıldan uzun süre TFF kurullarında görev yapmış olma gibi engeller getirilmişti (§§ 44-45). Üyeler artık göreve başlarken bağımsızlık ve tarafsızlık beyanı imzalıyor ve çıkar çatışmalarını açıklamakla yükümlü tutuluyordu (§§ 48-49).

Ancak uygulama farklıydı. 2022 ve 2024 seçimlerinden sonra yeni TFF başkanları bütün kurul üyelerinden istifa istemiş, 2024'te bunu “at binicisine göre kişner” sözüyle açıklamıştı. Tahkim Kurulu üyeleri istifa etmiş, Yönetim Kurulu yenilerini atamıştı (§§ 14-15, 42). AİHM görev süresinin ayrılmasının uygulamada yapısal bağımsızlığı sağlamadığına karar verdi (§ 43). Ayrıca tarafların bir üyenin bağımsızlığına itiraz ettiği durumda izlenecek usul ve bu talebe karar verecek merci belirlenmemişti (§§ 50-51). Üyelerin sorumluluğuna ilişkin hüküm de yeterli güvence sağlamıyordu (§§ 47, 52). AİHM 6/1'in ihlal edildiğine karar verdi (§ 53). Başvurucuya 6.000 avro manevi tazminat ve 3.000 avro yargılama gideri verdi.

Altıner Akıncı: Spor Tahkim Kurulu ve yetersiz denetim

Başvurucu Türkiye'nin ilk kadın uluslararası plaj voleybolu hakemiydi ve 2009–2021 arasında 707 uluslararası maç yönetmişti (§ 5). Uluslararası Voleybol Federasyonu onu Tayland'daki ve Kuşadası'ndaki turnuvalarda görevlendirdi. Ancak Türkiye Voleybol Federasyonu onayı vermediği ve adını hakem listesine koymadığı için görevlendirmeler iptal edildi (§§ 6-7, 14-15). Spor Tahkim Kurulu, hakem atamasının federasyonun takdirinde olduğunu ve takdir yetkisinin sınırlarının aşılmadığını belirterek başvuruları reddetti; tazminat talebini ise yetkisizlik nedeniyle incelemedi (§§ 13, 19).

AİHM, Spor Tahkim Kurulunun bağımsızlık ve tarafsızlık yönünden TFF Tahkim Kurulundan farklı olduğunu kabul etti. Kurul futbol dışındaki bütün sporlara bakıyordu ve belirli bir federasyonun örgütsel yapısına bağlı değildi. Üyelerin dört yıllık görev süresi kanunla güvence altındaydı ve ücretleri kanunda belirlenmişti. Kanun üyelerin bağımsız ve tarafsız karar vermesini açıkça istiyordu (§§ 82-85). Açıklama yükümlülüğü ve ret usulü bulunmaması gibi eksiklikler bu kurul için de geçerliydi (§ 86). Yine de AİHM bağımsızlık ve tarafsızlık yönünden ihlal bulmadı (§ 87).

Denetimin kapsamı ise yetersizdi. Uyuşmazlık düzenleyici bir işlem değil, belirli bir hakeme ilişkin bir karardı. Başvurucunun sorusu, takdir yetkisinin mevzuata ve idare hukuku ilkelerine uygun kullanılıp kullanılmadığıydı. Kurul, başvurucunun belirleyici iddialarını ve olguları incelemeden federasyonun takdir yetkisini aşmadığını söylemekle yetinmişti (§ 98). AİHM bunu yetersiz yargısal denetim sayarak 6/1'in ihlal edildiğine karar verdi (§ 99). Başvurucuya 6.000 avro manevi tazminat ve 2.000 avro yargılama gideri verdi.

Kararlar tablosu

Başvuruda dikkat edilecekler

Tahkim aşamasında. Kurul üyelerinin bağımsızlığına ilişkin somut olgular, örneğin üyelerin atanma biçimi, federasyon yönetimiyle ilişkileri ve istifa çağrıları, dilekçede ileri sürülmeli. Ret talebi yapılacaksa, Yokuşlu kararında AİHM'in usul eksikliğine dikkat çektiği unutulmamalı (§§ 50-51). Takdir yetkisine dayanan kararlarda yalnızca sonucun değil, takdirin hangi olgulara ve hangi mevzuata dayandığının da sorulması gerekir. Altıner Akıncı kararında ihlal, bu sorunun cevapsız kalmasından doğdu (§§ 89, 98).

AİHM'de. Yokuşlu kararında gerekçeli karar özet karardan yaklaşık dokuz ay sonra tebliğ edilmişti (§§ 11-12); sürenin hangi tarihten başladığı bu nedenle dikkatle belirlenmeli. Sürenin hesabı AİHM başvuru süresi yazısında anlatılıyor. Bağımsızlık ve tarafsızlık ölçütleri, ceza yargılamasında hâkimin tarafsızlığı için de aynı ilkelerle uygulanıyor (Kavala (No. 2)). Anayasa Mahkemesinin bu alandaki kararları bağımsız ve tarafsız mahkeme sayfasında derleniyor.