Tanıma ve Tenfiz Davası: Yurt Dışında Alınan Boşanma Kararı Türkiye'de Nasıl Geçerli Olur? Nüfusa Tescil, Belgeler, Mahkeme ve Süre

Dava açmadan: nüfusa idari tescil

2017'den beri yabancı ülke adlî veya idarî makamlarının verdiği boşanma kararları, belirli şartlarla mahkemeye gitmeden nüfus kütüğüne tescil edilebilir (Nüfus Hizmetleri Kanunu m. 27/A). Şartlar şunlardır:

• Eşler bizzat veya vekilleri aracılığıyla birlikte başvurur. Eşlerden biri ölmüş veya yabancı ise Türk vatandaşı olan eş tek başına başvurabilir.
• Kararı, verildiği devletin kanunlarına göre yetkili bir adlî veya idarî makam vermiş ve karar usulen kesinleşmiştir.
• Karar Türk kamu düzenine açıkça aykırı değildir.

Başvuru, yurt dışında kararın verildiği ülkedeki Türk dış temsilciliğine, Türkiye'de İçişleri Bakanlığının belirlediği nüfus müdürlüklerine yapılır. Yol boşanmanın yanında evliliğin butlanı, iptali veya mevcut olmadığının tespiti kararları için de geçerlidir. Şartlardan biri bulunmadığı için başvuru reddedilirse karar ancak mahkemede tanınabilir (m. 27/A-3).

İdari tescil yalnız boşanmanın kendisini nüfusa işler. Kararda yer alan velayet, nafaka veya tazminat hükümlerinin Türkiye'de etkisi için mahkeme yoluna gidilir.

Tanıma mı, tenfiz mi?

İki kavram çoğu zaman birlikte anılır, ama sonuçları farklıdır:

• Tanıma: yabancı kararın Türkiye'de kesin hüküm ve kesin delil olarak kabul edilmesidir (MÖHUK m. 58). Boşanmanın nüfusa işlenmesi ve kişinin Türkiye'de boşanmış sayılması için yeterlidir. Tanımada karşılıklılık şartı aranmaz.
• Tenfiz: yabancı kararın Türkiye'de icra edilebilmesidir (MÖHUK m. 50). Nafaka veya tazminatın icra yoluyla tahsili için gerekir. Tenfizde, Türkiye ile kararın verildiği devlet arasında karşılıklılık (anlaşma, kanun veya fiilî uygulama) da aranır (m. 54/a).

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi 4.5.2023 tarihli kararında, bir Hollanda mahkemesinin boşanma ve nafaka hükümlerini içeren kararı için boşanma kısmının tanınmasına, nafaka kısımlarının tenfizine hükmedilmesi gerektiğini belirterek kararı bu şekilde düzeltip onadı (E.2023/930, K.2023/2151). Davada yalnız boşanmanın değil, icra edilmesi istenen her hükmün ayrıca talep edilmesi gerekir (MÖHUK m. 52/c).

Tanıma davası: mahkeme, belgeler, usul

Mahkeme. Aile hukukuna ilişkin yabancı kararların tanıma ve tenfizine aile mahkemesi bakar (4787 sayılı Kanun m. 4). Dava, karşı tarafın Türkiye'deki yerleşim yeri, yoksa sakin olduğu yer mahkemesinde açılır; karşı tarafın Türkiye'de yerleşim yeri ve sakin olduğu bir yer yoksa Ankara, İstanbul veya İzmir mahkemelerinden birinde açılabilir (MÖHUK m. 51).

Dilekçe. Dilekçede tarafların ve varsa vekillerin adı ve adresi, kararı veren yabancı mahkemenin adı, kararın tarihi ve numarası, hükmün özeti ve tanıma ya da tenfiz istenen kısım yazılır (MÖHUK m. 52).

Belgeler. Yabancı mahkeme kararının o ülke makamlarınca onanmış aslı veya kararı veren mahkemece onanmış örneği ile onaylı çevirisi; kararın kesinleştiğini gösteren onanmış belge ile onaylı çevirisi dilekçeye eklenir (MÖHUK m. 53). Lahey Apostil Sözleşmesine taraf ülkelerde onay apostil şerhiyle yapılır. Kesinleşmenin nasıl gösterileceğini kararın verildiği ülkenin hukuku belirler: Yargıtay 2. Hukuk Dairesi 12.12.2024 tarihli kararında, o ülkenin usulüne göre düzenlenmiş "kanun yoluna başvurulmadığı" belgesini ve boşanmanın resmî kayıtlara işlendiğini gösteren kaydı yeterli sayarak davayı belge eksikliğinden reddeden kararı bozdu (E.2024/3459, K.2024/9890).

Usul ve süre. Dilekçe duruşma günüyle birlikte karşı tarafa tebliğ edilir ve istem basit yargılama usulüyle incelenir (MÖHUK m. 55). Balıkesir Adalet Komisyonunun 2025 faaliyet raporuna göre Balıkesir 1. Aile Mahkemesinde tanıma ve tenfiz davaları ortalama 199 günde sonuçlandı (s. 90). Karşı tarafa yurt dışında tebligat yapılması gerekiyorsa süre uzar; karşı taraf davayı kabul ederse dava kısalır.

Mahkemenin baktığı şartlar ve itiraz

Mahkeme yabancı kararı yeniden yargılamaz; boşanma sebebinin doğru olup olmadığına veya kusur dağılımına bakmaz. Yalnız kanundaki şartları inceler (MÖHUK m. 54, 58):

1. Karar, Türk mahkemelerinin münhasır yetkisine giren bir konuda verilmemiş olmalıdır; davalı itiraz ederse, dava konusu veya taraflarla gerçek bir ilişkisi bulunmadığı hâlde kendine yetki tanıyan bir mahkemenin kararı tanınmaz (m. 54/b).
2. Karar Türk kamu düzenine açıkça aykırı olmamalıdır (m. 54/c).
3. Karşı taraf yabancı mahkemeye usulüne uygun çağrılmış, temsil edilmiş ve aleyhine o ülke kanunlarına aykırı olarak yokluğunda karar verilmemiş olmalıdır; bu şart ancak karşı taraf itiraz ederse incelenir (m. 54/ç).

Karşı taraf yalnız bu şartların bulunmadığını ya da kararın yerine getirildiğini veya yerine getirilmesine engel bir sebep doğduğunu ileri sürebilir (m. 55/2). Yargıtay 2. Hukuk Dairesi 11.12.2025 tarihli kararında, nafaka alacağının zamanaşımına uğradığı itirazının tanıma ve tenfiz davasında tartışılamayacağını, bunun icra aşamasının konusu olduğunu belirtti (E.2025/3373, K.2025/11106).

Gecikme de ret sebebi değildir. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu 18.10.2023 tarihli kararında, 2004'te Hollanda'da boşanmış ama sonra birlikte yaşamaya devam edip çocuk sahibi olmuş eşlerden erkeğin 2018'de açtığı tanıma davasını dürüstlük kuralı gerekçesiyle reddeden kararı oy çokluğuyla bozdu: aile hukukuna ilişkin kararlar zamanaşımına uğramaz, tanıma davası her zaman açılabilir ve tanınan karar yabancı kararın kesinleştiği andan itibaren hüküm ifade eder (E.2022/766, K.2023/975).

Karardan sonra

Tanıma kararı kesinleşince nüfus müdürlüğüne bildirilir ve boşanma nüfus kaydına işlenir. Tanınan karar, yabancı kararın kesinleştiği tarihten itibaren kesin hüküm ve kesin delil etkisi doğurur (MÖHUK m. 59); bu tarih, mal rejiminin tasfiyesi, miras ve yeniden evlenme gibi sonuçlar bakımından esas alınır. Tenfiz kararı verilen nafaka ve tazminat hükümleri ise Türk mahkemesinin kararı gibi icra edilir (MÖHUK m. 57).

Yabancı kararda düzenlenmemiş konular için Türk mahkemesinde ayrı dava açılabilir; örneğin mal rejiminin tasfiyesi ya da çocukla kişisel ilişkinin yeniden düzenlenmesi. Türkiye'de açılacak boşanma ve aile davalarında yetkili mahkeme yetkili mahkeme yazımızda, mal paylaşımı boşanmada mal paylaşımı yazımızda anlatılıyor.