Cezaevinde Disiplin Cezası ve Hücre Cezası: Savunma, İtiraz ve AYM Kararları

Disiplin cezaları ve hücre cezası

Hükümlünün kurumda düzenli yaşamın sürdürülmesi, güvenliğin ve disiplinin sağlanması için konulan kuralları kusurlu olarak ihlal etmesi hâlinde, eylemin niteliğine ve ağırlığına göre disiplin cezası verilir (5275 m. 37). Cezalar ağırlık sırasıyla kınama, bazı etkinliklere katılmaktan alıkoyma, ücret karşılığı çalışılan işten yoksun bırakma, haberleşme veya iletişim araçlarından yoksun bırakma ya da kısıtlama, ziyaretçi kabulünden yoksun bırakma ve hücreye koymadır. Toplu, bedensel, zalimane, insanlık dışı veya küçültücü cezalar uygulanamaz (m. 38).

Hücreye koyma cezası bir günden yirmi güne kadardır; hükümlü açık havaya çıkma hakkı saklı kalmak üzere gece ve gündüz tek başına tutulur (m. 44/1). Kuruma zarar vermek, firara teşebbüs etmek, hükümlüleri idareye karşı kışkırtmak veya görevlilere hakaret ya da tehditte bulunmak bir günden on güne kadar (m. 44/2); isyan çıkarmak, firar etmek, cep telefonu veya silah sokmak ya da bulundurmak, suç örgütlerinin yayınlarını teşhir etmek veya propagandasını yapmak on bir günden yirmi güne kadar hücre cezasını gerektirir (m. 44/3). Hücre cezasının infazına infaz hâkiminin onayıyla başlanır; infazdan önce ve infaz sırasında hükümlü hekim tarafından muayene edilir (m. 48/3-a, c).

Soruşturma, savunma ve itiraz

• Soruşturma. Uyarma, kınama ve etkinliklere katılmaktan alıkoyma cezalarını kurumun en üst amiri verir. Diğer cezalarda soruşturmaya eylemin öğrenilmesinden itibaren en geç beş gün içinde başlanır ve soruşturma en geç on beş günde tamamlanır; süre infaz hâkiminin yazılı onayıyla yedi gün uzatılabilir (m. 47/1-3).
• Savunma. Savunma alınmadan disiplin cezası verilemez. Hükümlüye yüklenen eylem ve sonuçları yazılı bildirilir ve üç gün içinde savunma vermesi istenir; savunma yazılı veya sözlü olabilir (m. 47/4).
• Karar. Disiplin kurulu evrak üzerinden en geç üç gün içinde gerekçeli karar verir ve kararda şikâyet mercii ile süresini gösterir. Karar hükümlüye derhâl tebliğ edilir (m. 47/5-6).
• Şikâyet. Karara karşı infaz hâkimliğine kararın öğrenildiği tarihten itibaren on beş gün, her hâlde verildiği tarihten itibaren otuz gün içinde şikâyet yoluyla başvurulur (4675 sayılı Kanun m. 5/1). İnfaz hâkimi disiplin cezasına karşı şikâyette hükümlünün savunmasını alır ve talep edilen diğer delilleri toplar; hükümlü savunmasını avukatıyla birlikte veya avukatı aracılığıyla yapabilir (m. 6/2).
• İtiraz. İnfaz hâkiminin kararına karşı tebliğden itibaren iki hafta içinde ağır ceza mahkemesine itiraz edilebilir (m. 6/5).

Cezanın sonuçları ve kaldırılması

Disiplin cezası, infaz edildiği tarihten itibaren aşağıdaki süreler geçince kaldırılır ve iyi hâl yeniden kazanılır (5275 m. 48/4):

• Koşullu salıverilme. Disiplin cezalarının tamamı infaz edilip kaldırılmadıkça koşullu salıverilme işlemi yapılmaz; ancak bu süre hak ederek tahliye tarihini geçemez (m. 48/3-b).
• Tekrar. Ceza kaldırılmadan yeni bir disiplin eylemi işlenirse her defasında bir üst ceza uygulanır (m. 48/2).
• İyi hâl ve açık kurum. İdare ve gözlem kurulu iyi hâli değerlendirirken disiplin cezalarını dikkate alır (m. 89/2). Açık kurumda bulunan ve kınamadan başka bir disiplin cezası kesinleşen hükümlü kapalı kuruma gönderilir (m. 14/5-b).

AYM: ifade özgürlüğü kararları

Anayasa Mahkemesi slogan, protesto amaçlı yemek almama, radyo veya doküman bulundurma ve dilekçede kullanılan ifadeler nedeniyle verilen disiplin cezalarını ifade özgürlüğü kapsamında inceliyor. Ölçüt, idarenin ve infaz hâkimliğinin eylemin kurumun güvenliğini veya disiplinini nasıl bozduğunu somut olgulara dayanarak ve ilgili ve yeterli gerekçeyle göstermesidir. Toplu ve organize eylemlerde ve bir dosyada kanundaki aralığın alt sınırından verilen cezada Mahkeme ihlal bulmadı.

İhlal kararlarında Mahkeme dosyayı yeniden yargılama yapılmak üzere infaz hâkimliğine gönderiyor; bazı kararlarda manevi tazminata da hükmediyor.

AYM: usul kararları

• Savcının itirazı tebliğ edilmeden lehe kararın kaldırılması. Zeliha Gezici kararında infaz hâkimliği hücre cezasına karşı şikâyeti kabul etmiş, Cumhuriyet savcısının itirazı başvurucuya tebliğ edilmeden ağır ceza mahkemesince kabul edilmişti. Mahkeme silahların eşitliği ve çelişmeli yargılama ilkeleri ile gerekçeli karar hakkının ihlal edildiğine karar verdi (19.11.2025, §§ 11-13).
• Teknik inceleme yapılmaması. Mazlum Dağtekin kararında başvurucu, disiplin cezasına dayanak pusuladaki yazının kendisine ait olmadığını ısrarla ileri sürmüştü. İnfaz hâkimliği yazıları teknik inceleme yaptırmadan karşılaştırdı. Mahkeme bunun başvurucuyu kuruma göre zayıf konuma düşürdüğünü belirterek silahların eşitliğinin ihlal edildiğine karar verdi (11.3.2026, §§ 19-23).
• Esaslı iddiaların karşılanmaması. Mesut Hacıdervişoğlu kararında şikâyette ileri sürülen ve sonuca etkili iddialar ilgili ve yeterli gerekçeyle karşılanmadığı için gerekçeli karar hakkı ihlal edildi (11.2.2026).
• SEGBİS ile katılım. Genel Kurul Ercan Yıldız ve diğerleri (2) kararında, eylemin sübutunda uyuşmazlık bulunmayan, tanık dinletme talebi olmayan ve SEGBİS'e somut bir itiraz ileri sürülmeyen bir dosyada infaz hâkimliğine SEGBİS ile katılımı yeterli buldu. Beş üye karşı oy kullandı (8.7.2025, §§ 60-65).
• Savcı görüşünün tebliğ edilmemesi. Deniz Şah ve İlhan Kaya (2) kararında Genel Kurul, infaz hâkimliği aşamasında Cumhuriyet savcısının görüşünün tebliğ edilmemesi şikâyetini anayasal ve kişisel önemden yoksun bularak kabul edilemez saydı.

Bireysel başvuru, ağır ceza mahkemesinin itiraz üzerine verdiği kesin kararın öğrenilmesinden itibaren otuz gün içinde yapılır (bkz. AYM başvuru süresi ne zaman başlar).