Cezaevi Nakil Talebi: Ailesine Yakın Cezaevine Nakil, Dava Yolu ve AYM Kararları

Nakil nedenleri

Hükümlüler kendi istekleri veya toplu sevk, disiplin, asayiş ve güvenlik, hastalık, eğitim-öğretim, suç ve yargılama yeri nedenleriyle başka bir kuruma nakledilebilir (5275 sayılı Kanun m. 53/1). Nakilden önce hükümlü aranır ve hekime muayene ettirilir; yola çıkarılamayacağı anlaşılan hükümlünün nakli mazeret ortadan kalkıncaya kadar geri bırakılır (m. 53/2).

• Zorunlu nedenler. Kurumların elverişsiz veya yetersiz kalması, kapsama gücünün aşılması, asayiş, güvenlik, doğal afet, yangın ve büyük onarım gibi nedenlerle hükümlüler yargı çevresi dışında Adalet Bakanlığınca belirlenen kurumlara nakledilebilir (m. 56).
• Disiplin. Hücreye koyma cezasını gerektiren eylemde bulunan hükümlü, kurum en üst amirinin istemi üzerine Bakanlıkça başka kuruma nakledilebilir; disiplin cezası yeni kurumda çektirilir ve hükümlü orada kural olarak altı ay kalır (m. 55).
• Hastalık. Hastaneye sevki zorunlu görülen hükümlü en yakın tam teşekküllü devlet veya üniversite hastanesinin hükümlü koğuşuna yatırılır (m. 57).
• Nakil sırasında. Hükümlü, havalandırması ve ışığı yetersiz araçlarla, eziyet verici veya onur kırıcı biçimde nakledilemez (m. 58/2). Nakil, istenirse ailesine veya gösterdiği kişiye bildirilir (m. 22/2).

Kendi isteğiyle nakil şartları

Hükümlünün kendi isteğiyle başka bir kuruma nakledilebilmesi için aşağıdaki şartların hepsi gerekir (5275 sayılı Kanun m. 54/1):

1. Gidilmek istenen kurumlardan durumuna uygun en az üç yeri gösteren bir dilekçe verilmesi
2. Nakil giderlerinin peşin ödenmesinin kabul edilmesi (çocuk hükümlüler ve maddi durumunun yetersiz olduğunu belgeleyen hükümlüler için aranmaz)
3. Ceza infaz kurumunda kalınması gereken sürenin üç aydan fazla olması
4. İyi hâl gösterilmesi; disiplin cezası alınmamış veya cezanın kaldırılmış olması
5. İstenen kurumda yer bulunması, kapsama gücünün ve sınıfının uygun olması, kurumun tutukevi olmaması
6. Kurumun hükümlünün mahkûmiyet süresine uygun hükümlülerin barındırıldığı bir kurum olması
7. Daha önce disiplin nedeniyle ayrılmak zorunda kalınan kurum olmaması

Kendi isteğiyle nakledilen hükümlü, eğitim-öğretim veya hastalık nedeniyle nakil hariç, yeni kurumda bir yıl kalmak zorundadır; çocuklar için bu süre altı aydır (m. 54/2).

Nakil işlemine karşı dava yolu

Anayasa Mahkemesi Aydın Akgül kararında (29.6.2022) ceza infaz kurumu nakil işlemlerine karşı açılacak davalarda idari yargı mercilerinin görevli olduğu sonucuna vardı. Hüseyin Ayyayla (2) dosyasında ise başvurucu, ailesinden uzak bir kuruma naklini idare mahkemesinde dava konusu yapmış; mahkeme davayı infaz hâkimliğinin görevli olduğu gerekçesiyle reddetmişti. İnfaz hâkimliği nakil konusunda yetkinin Cumhuriyet başsavcılığına ve Bakanlığa ait olduğunu belirterek talebi reddetti, Uyuşmazlık Mahkemesine başvuru da sonuç vermedi. Anayasa Mahkemesi, idare mahkemesinin değerlendirmesinin öngörülemez olduğunu ve mahkemeye erişime yapılan müdahalenin kanunilik şartını taşımadığını belirterek mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiğine ve 18.000 TL manevi tazminata karar verdi (1.11.2023, §§ 13-19, 23).

Bireysel başvurudan önce bu yolun tüketilmesi gerekir. Ahmet Sıtkı Öztürk kararında isteği dışında nakledildiğini ileri süren başvurucu, nakil işlemine karşı yargı yollarını tükettiğine dair bilgi vermediği için şikâyetin bu kısmı kabul edilemez bulundu (28.5.2025, §§ 38-39). Aynı kararda kalabalık koğuşta üç metrekareden az kişisel alanda tutulduğu dönem için kötü muamele yasağının ihlal edildiğine ve 200.000 TL manevi tazminata hükmedildi.

Aileden uzak cezaevi: AYM'nin ölçütü

Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu Emre Nazlıgüloğlu kararında (18.9.2025) şu ilkeleri ortaya koydu:

• Müdahale ne zaman vardır? Ailenin yaşadığı yer ile kurum arasındaki mesafe, somut olayın koşullarında ziyareti çok zor veya imkânsız hâle getiriyorsa aile hayatına müdahale vardır. Kurum yerleştirmesinin etkileri, tutulmanın doğasında bulunan olağan zorlukların ötesine geçerse sorun doğabilir (§ 57).
• İdarenin yükümlülüğü. İdari ve yargısal makamlar mevzuatı katı ve şekilci yorumlamamalı; başvurucunun ve ailesinin seyahat imkânını etkileyen ciddi sağlık ve bütçe kısıtlamalarını ilgili ve yeterli gerekçeyle değerlendirmelidir. Özellikle daha yakın bir kuruma nakil ya da daha uzun ziyaret veya telefon görüşmesi gibi telafi yolları üzerinde somut, bireyselleştirilmiş bir değerlendirme yapılmalıdır (§ 58).

Somut olayda başvurucu kapasite aşımı nedeniyle Ankara'dan yaklaşık 700 km uzaklıktaki Kahramanmaraş'a nakledilmişti. Mahkeme mesafeyi uzun kabul etti. Ancak ulaşım güçlüğüne dair bir şikâyet bulunmadığını, ebeveynlerin hastalıklarının seyahati nasıl imkânsız kıldığının açıklanmadığını ve ailenin son bir yılda altı kez ziyarete gelebildiğini gözetti. Başvuruyu açıkça dayanaktan yoksun buldu (§§ 59-64). Beş üye karşı oy kullandı.

Kararın pratik sonucu şudur: nakil işlemine karşı açılan davada ve bireysel başvuruda, ailenin yaşı, sağlık durumu ve geliri belgelerle gösterilmeli; ziyaretlerin kesildiği veya seyrekleştiği somut olarak ortaya konmalı ve telafi yolları talep edilmelidir.