Devlet Memurluğundan Çıkarma Cezası 2026: Hangi Hallerde Verilir, Son Savunma, Zamanaşımı, İptal Davası ve Emekliliğe Etkisi

Hangi fiiller çıkarma cezası gerektirir

Kanun çıkarma cezasını gerektiren fiilleri on iki bentte sayar. Aşağıdaki tablo her bendi, gerekiyorsa uygulamadaki önemli notla birlikte gösterir. Yüksek Disiplin Kurulu kararında hangi bende dayanıldığı yazar; savunmayı ve dava dilekçesini o bendin unsurlarına göre kurun.

Kanun, sayılan fiillere nitelik ve ağırlık bakımından benzer eylemlere de aynı türden ceza verilmesine izin verir. Bir fiil, önceki cezanın özlük dosyasından silinme süresi içinde tekrarlanırsa bir derece ağır ceza uygulanır; aynı derecede cezayı gerektiren farklı fiillerin üçüncüsünde de bir derece ağır ceza verilir. Buna karşılık geçmiş hizmetleri olumlu olan ve ödül veya başarı belgesi alan memura bir derece hafif ceza verilebilir (m. 125). Son hüküm çıkarma davalarında belirleyici olabilir; aşağıda ayrıca anlatılıyor.

Bu yazı 657 sayılı Kanuna tabi memurlar içindir. Polis, jandarma ve sahil güvenlik personelinin meslekten çıkarılması 7068 sayılı Kanuna, asker kişilerinki 6413 sayılı Kanuna tabidir; bunlar polis ve jandarma disiplin cezası ile TSK disiplin cezası yazılarında. KHK ile kamu görevinden çıkarma ise disiplin cezası değildir; o konu KHK ile kamu görevinden çıkarma yazısında. Diğer disiplin cezalarının genel kuralları memur disiplin cezası yazısında.

Yüksek Disiplin Kurulu ve son savunma

Disiplin amiri soruşturma açtırır; soruşturmacı memurun savunmasını alır ve raporunu yazar. Amir çıkarma cezası isterse dosya kurumun Yüksek Disiplin Kuruluna gider. Kurul, istenen cezayı kabul veya reddeder, başka bir ceza belirleyemez. Kurul reddederse atamaya yetkili amir 15 gün içinde başka bir disiplin cezası verebilir (m. 126). Kurul dosyayı en çok altı ay içinde karara bağlar (m. 128) ve gerekirse özlük dosyasını inceler, kurumlardan bilgi alır, yeminli tanık ve bilirkişi dinler, keşif yaptırır (m. 129/1).

Çıkarma cezasında memurun iki ayrı savunma hakkı vardır:

• Soruşturmacıya savunma. Savunması alınmadan memura disiplin cezası verilemez. Soruşturmacının veya kurulun verdiği süre 7 günden az olamaz; bu süre içinde savunma yapmayan memur savunma hakkından vazgeçmiş sayılır (m. 130).
• Yüksek Disiplin Kurulunda son savunma. Hakkında çıkarma cezası istenen memur soruşturma evrakını inceleyebilir, tanık dinletebilir ve kurulda kendisi veya avukatı aracılığıyla sözlü ya da yazılı savunma yapabilir (m. 129/2).

Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu, ikinci hakkın biçimden ibaret olmadığını vurguladı. Kurula göre memura isnat edilen fiiller, bunların delilleri, fiilin hukukî nitelendirmesi ve istenen ceza açıkça bildirilmeli, savunma hakkı etkin biçimde kullandırılmalıdır. Olayda Yüksek Disiplin Kurulunun gönderdiği yazıda 129. maddedeki haklar hatırlatılmamış, öğretmenden yalnız 130. maddeye göre savunma istenmişti. Kurul, ret kararında ısrar eden idare mahkemesinin kararını oyçokluğuyla bozdu (E.2024/1931, K.2025/963, 30.4.2025).

Yüksek Disiplin Kurulundan gelen savunma yazısını zarfıyla saklayın. Yazıda dosyayı inceleme, tanık dinletme ve avukatla sözlü savunma hakkı yer almıyorsa bunu dava dilekçesinde ilk itiraz olarak gösterin. Hak yazıda yer alıyorsa dosyayı inceleyin, lehe tanıkları adıyla bildirin ve sözlü savunma talebinizi yazılı yapın.

Zamanaşımı ve 2026 değişikliği

Çıkarma cezasında iki ayrı süre işler (m. 127):

• Altı ay. İdare fiili öğrendiği tarihten itibaren altı ay içinde disiplin kovuşturmasına başlamalıdır.
• İki yıl. Fiilin işlendiği tarihten itibaren iki yıl içinde ceza verilmelidir.

Süreler dolarsa ceza verme yetkisi zamanaşımına uğrar. İki yılın başlangıcı süren fiillerde tartışma konusu olur. Danıştay 2. Dairesi, sahte hazırladığı ikamet izni belgesi yabancı bir kişi tarafından yaklaşık bir yıl kullanılan polis memurunun davasında iki yılı belgenin kullanımının sona erdiği tarihten başlattı ve zamanaşımı nedeniyle iptali onaylayan bölge idare mahkemesi kararını idare lehine bozdu (E.2025/3379, K.2025/5543, 27.11.2025). Memur bu yüzden fiilin tarihini, idarenin fiili öğrendiği tarihi ve kovuşturmanın başladığı tarihi belgelerle göstermelidir.

2026 değişikliği. 23.1.2026 tarihli 7573 sayılı Kanunun 3. maddesi 127. maddeye yeni bir kural ekledi: disiplin cezası yargı kararıyla iptal edilirse idare, kararın kendisine ulaştığı tarihten itibaren kalan zamanaşımı süresi içinde; süre dolmuş veya altı aydan az kalmışsa en geç altı ay içinde, karar gerekçesini dikkate alarak yeniden ceza verebilir. Sonucu şudur: son savunmanın alınmaması gibi bir usul eksikliğiyle kazanılan dava, idareye eksikliği giderip cezayı yeniden verme imkânı bırakır. Mahkeme fiilin sabit olmadığını ya da bende uymadığını söylediyse idare, karar gerekçesine uymak zorunda olduğundan aynı cezayı aynı gerekçeyle yeniden veremez (İYUK m. 28). Dava dilekçesinde usul itirazlarının yanında fiile ve bende ilişkin itirazları da ayrıntılı yazın.

Ceza davası sürüyorsa, beraat ya da HAGB varsa

Kanun iki yargılamayı birbirinden ayırır: aynı olay için ceza kovuşturması başlamış olması disiplin kovuşturmasını geciktiremez ve memurun ceza davasında mahkûm olması veya olmaması disiplin cezası verilmesine engel olmaz (m. 131). Yargı kararları bu ayrımı şu sınırlarla uyguluyor:

• Ceza davası sürüyorsa. Danıştay 2. Dairesi, fiil Türk Ceza Kanununda suç olarak tanımlanmışsa ceza mahkemesinin kararının disiplin davasında da dikkate alınacağını belirtti. İrtikâp ve uyuşturucu ticareti suçlamalarıyla yargılanan polis memurlarının davalarında, ceza kararları Yargıtay'da beklerken davayı reddeden bölge idare mahkemesi kararlarını bozdu: mahkeme ceza kararı kesinleştikten sonra iki dosyayı birlikte değerlendirmelidir (E.2023/72, K.2026/511, 11.2.2026; E.2022/3710, K.2026/300, 2.2.2026).
• Beraat varsa. Aynı Daire, isnat edilen fiillerden beraat eden memurun çıkarma cezasını, fiilin sübutuna ilişkin her türlü şüpheden uzak, kesin ve somut delil bulunmadığı için hukuka aykırı buldu (E.2024/2014, K.2026/562, 16.2.2026). Öğretide de fiilin suç olmadığı veya sanık tarafından işlenmediği gerekçesiyle verilen beraatin disiplin merciini bağladığı, delil yetersizliğinden beraatin etkisinin ise tartışmalı olduğu belirtiliyor (Kurt, 2021, s. 422-423).
• Kesinleşmemiş mahkûmiyete dayanmak. Anayasa Mahkemesi, rüşvet ve sahtecilik suçlamalarıyla çıkarılan zabıt kâtibinin davasında idare mahkemesinin henüz kesinleşmemiş hapis cezasına atıfla "isnat edilen fiillerin sübuta erdiği" sonucuna varmasını masumiyet karinesinin ihlali saydı. Mahkemeye göre idare mahkemesi ceza dosyasındaki bilgileri kullanabilir, ama olayın oluşunu, fiilin özelliğini ve ağırlığını kendisi irdelemelidir (Burak Kaçmazer, B. No: 2021/29090, 14.5.2025, §§ 19-23).
• HAGB varsa. HAGB kararı verilen kişinin suç işlediği sabit sayılmaz. Anayasa Mahkemesi, görevi kötüye kullanmadan HAGB kararı verilen polis memurunun meslekten çıkarılmasına karşı açılan davada, mahkemenin ceza dosyasındaki değerlendirmeyi tekrarlamakla yetinip lehe tanık anlatımlarını ve HAGB itirazını karşılamamasını gerekçeli karar hakkının ihlali saydı (A.B., B. No: 2022/91046, 3.3.2026, §§ 14, 17-19). HAGB'nin genel sonuçları HAGB nedir yazısında.

Ceza dosyasının her aşamasını (iddianame, karar, istinaf, temyiz ve kesinleşme şerhi) idare mahkemesine geldiği gün bildirin. Ceza davası sürüyorsa iptal davasının o karar beklenerek görülmesini isteyin; beraat ettiyseniz beraatin gerekçesini, suçun işlenmediği mi yoksa delilin yetersiz mi bulunduğunu dilekçede ayrıca gösterin.

Özürsüz 20 gün göreve gelmemek

Özürsüz olarak bir yılda toplam 20 gün göreve gelmemek çıkarma cezası gerektirir (m. 125/E-d). Kanun aynı davranış için ikinci bir yaptırım daha öngörür: izinsiz veya mazeretsiz görev terki kesintisiz 10 gün sürerse memur çekilme isteğinde bulunmuş sayılır (m. 94). İkisinin sonucu çok farklıdır. Çekilmiş sayılan memur bir yıl geçince yeniden Devlet memurluğuna alınabilir (m. 97/B); çıkarılan memur ise alınamaz. Öğretide de aynı ayrıma dikkat çekiliyor (Arslantürk, 2024).

Danıştay 12. Dairesi bu ayrımı bir davada belirleyici saydı. Ceza infaz kurumunda görevlendirilen bir diş hekimi bir yılda 128 gün göreve gelmemiş, Sağlık Bakanlığı Yüksek Disiplin Kurulu onu memurluktan çıkarmıştı. Bölge idare mahkemesi, idarenin kesintisiz devamsızlık günleri için önce daha hafif cezaları vermesi ya da memuru çekilmiş sayması gerekirken uzun süre bekleyip doğrudan çıkarma cezası vermesini hukuka aykırı buldu; Daire idarenin temyizini reddederek bu kararı onadı (E.2023/1214, K.2025/1942, 15.4.2025). Buna karşılık devam çizelgelerinde imzasının bulunduğunu ileri süren bir belediye programcısının temyizi reddedildi ve davanın reddi onandı (E.2023/2459, K.2025/734, 12.2.2025).

Devamsızlıkla suçlanan memur rapor, izin ve görevlendirme belgelerini, devam çizelgelerini ve idarenin devamsızlığı ne zaman öğrendiğini gösteren yazıları toplamalıdır. İdare devamsızlığı aylarca izleyip ara cezalar vermeden çıkarma istediyse memur bunu dilekçesinde ayrı bir itiraz olarak yazar.

Yüz kızartıcı hareket, özel hayat ve bir alt ceza

(g) bendindeki "memurluk sıfatı ile bağdaşmayacak nitelik ve derecede yüz kızartıcı ve utanç verici hareket" kanunda tanımlanmamıştır; kapsamını yargı kararları belirler. Öğretide kanunlarda yüz kızartıcı suç olarak sayılmasa da cinsel taciz, çocuk istismarı ve nüfuz ticareti gibi fiillerin bu bende girebileceği savunuluyor (Maraş Çankaya ve Durkun, 2023, s. 595-596). İki sınır yargı kararlarında öne çıkıyor:

• Özel hayat. Danıştay 2. Dairesi, görevi dışında, tamamen özel yaşam alanında kalan bir evlilik dışı ilişki ve hesabına izinsiz erişilerek ele geçirilen görüntüler nedeniyle (g) bendiyle verilen çıkarma cezasını, disiplin hukukunu ilgilendiren yönü ortaya konmadığı için özel hayata saygı hakkının ihlali saydı ve ret kararını memur lehine bozdu (E.2025/2438, K.2025/5394, 20.11.2025).
• Bir alt ceza. Geçmiş hizmetleri olumlu ve ödül veya başarı belgesi alan memura bir derece hafif ceza verilebilir (m. 125). Bu imkânın kurul için bir değerlendirme yükümlülüğü mü yoksa serbest takdir mi olduğu Danıştay'da tartışmalıdır. Anayasa Mahkemesi, vatandaşlardan aldığı dava harçlarını vezneye yatırmadığı için zimmetle suçlanan ve parayı iade eden yazı işleri müdürünün davasında bu tartışmayı tespit etti: İdari Dava Daireleri Kurulunun bir kısım kararları kurulun alt cezayı somut olarak tartışmasını ararken, başka kararlar takdir yetkisini öne çıkarıyordu. Danıştay 5. Dairesi önce bu gerekçeyle bozma kararı vermiş, karar düzeltmede gerekçe göstermeden bundan dönmüştü; Anayasa Mahkemesi gerekçeli karar hakkının ihlal edildiğine karar verdi (Bünyamin Feyzioğlu, B. No: 2020/4504, 18.2.2026, §§ 17-23).

Ödül, başarı belgesi, sicil ve olumlu hizmet belgelerinizi soruşturma dosyasına ve dava dilekçesine ekleyin. Yüksek Disiplin Kurulu kararında bir alt cezanın neden uygulanmadığı somut olarak yazmıyorsa bu eksikliği dilekçede ayrı bir itiraz olarak gösterin.

İptal davası

Çıkarma cezasına karşı kurum içinde itiraz yolu yoktur: 135. madde itirazı diğer cezalarla sınırlar ve disiplin cezalarına karşı idari yargı yolunu açık tutar. Dava şöyle açılır:

1. Süre. Kararın tebliğinden itibaren 60 gün (İYUK m. 7).
2. Mahkeme. Memurun son görev yaptığı yerdeki idare mahkemesi (İYUK m. 33/2). Anayasa Mahkemesinin incelediği bir dosyada Ankara'da açılan dava bu nedenle memurun son görev yeri olan Ordu'daki mahkemeye gönderilmişti (Burak Kaçmazer, § 6).
3. Yürütmenin durdurulması. İşlem açıkça hukuka aykırıysa ve uygulanması telafisi güç veya imkânsız zarar doğuracaksa mahkeme yürütmeyi durdurabilir (İYUK m. 27/2). Çıkarmayla birlikte aylık kesildiği için bu istemi dilekçede ayrıca yazın.
4. Parasal haklar. İptalle birlikte yoksun kalınan aylık ve özlük haklarının yasal faiziyle ödenmesi istenir. Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu, faiz başlangıcı dilekçede gösterilmezse faizin dava tarihinden işletileceğini belirtti (E.2025/600, K.2025/3231, 15.12.2025). Dilekçede faizin işlem tarihinden başlatılmasını açıkça isteyin.
5. Kanun yolu. İdare mahkemesi kararına karşı bölge idare mahkemesine istinaf; bölge idare mahkemesinin kararına karşı tebliğden itibaren 30 gün içinde Danıştay'a temyiz yolu açıktır, çünkü dava kamu görevinden çıkarma sonucunu doğuran bir işleme karşıdır (İYUK m. 46/1-d).

Davadan önce idareye başvurmak. Memur dava süresi içinde üst makamdan işlemin geri alınmasını isteyebilir; bu başvuru süreyi durdurur ve 30 gün içinde cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır (İYUK m. 11). Bu yol risklidir. Danıştay 2. Dairesi, itiraz başvurusuna konuyla ilgisiz bir cevap verildiği bir dosyada başvuruyu zımnen reddedilmiş saydı; geriye kalan 3 günlük süre geçtikten sonra açılan dava süre aşımından reddedildi ve karar onandı (E.2025/4994, K.2025/5949, 15.12.2025). En güvenli yol, 60 gün içinde doğrudan dava açmaktır.

Dilekçeye soruşturma raporunu, Yüksek Disiplin Kurulu kararını, savunma yazılarını ve savunmaları, ceza dosyasının belgelerini, ödül ve sicil belgelerini ekleyin. İdare dosyayı mahkemeye eksik gönderirse mahkemeden soruşturma dosyasının tamamının istenmesini talep edin.

Emeklilik, ikramiye ve yeniden memurluk

Ceza kesinleşirse sonuçları geniştir. Aşağıdaki maddeler okurun en sık sorduğu soruları cevaplar:

• Yeniden memurluk. Ceza, bir daha Devlet memurluğuna atanmamak üzere verilir (m. 125/E). Diğer cezalar belirli süre sonra özlük dosyasından silinebilirken çıkarma cezası silinmez (m. 133). Göreve dönmenin yolu cezanın iptalidir: idare, mahkeme kararını tebliğden itibaren 30 gün içinde uygular (İYUK m. 28). Anayasa Mahkemesi, mahkûmiyeti yargılamanın yenilenmesiyle ortadan kalkan ve ceza davası zamanaşımıyla düşen memurun göreve dönüş talebini açıktan atama gibi idarenin takdirine bırakan ve gerekçesinde suçluluğu ima eden kararı masumiyet karinesine aykırı buldu (Mehmet Gedik, B. No: 2021/28412, 16.9.2025, §§ 27-29).
• Emekli aylığı. Çıkarma emekliliğe engel değildir; yaş ve hizmet şartlarını taşıyan kişiye SGK aylık bağlar. SGK'nın 4.2.2022 tarihli genel yazısı da görevine son verilen, meslekten ya da kamu görevinden çıkarılan ve birleştirilmiş hizmetle aylık bağlanan kişilerin ikramiyesini düzenler (Anayasa Mahkemesi, Fikret Aslan [GK], B. No: 2019/41241, § 33).
• Emekli ikramiyesi. Hizmetin tamamı Emekli Sandığına tabi geçtiyse ikramiye ödenir (5434 sayılı Kanun m. 89/1). Hizmet birleştirmesiyle emekli olan kişiye, Emekli Sandığı süresi tek başına aylığa yetiyorsa (örneğin 8.9.1999'dan önce çalışmaya başlayan kadında 20, erkekte 25 yıl) SGK 2022'den beri kıdem şartını aramadan ikramiye ödüyor; yetmiyorsa 89. maddenin ikinci fıkrası ödemeyi engelliyor. Ayrıntılar ve Anayasa Mahkemesindeki itiraz davası KHK ile ihraçta emekli ikramiyesi yazısında; kural disiplinle çıkarılanlar için de aynıdır.
• İşsizlik ödeneği. İşsizlik sigortası, 5510 sayılı Kanunun 4/1-a bendi kapsamında hizmet akdiyle çalışanları kapsar (4447 sayılı Kanun m. 46). Memurluk süresi bu bende girmediğinden çıkarılan memur memurluk hizmetine dayanarak işsizlik ödeneği alamaz.
• Hususi damgalı pasaport. Kanun bu pasaportu birinci, ikinci ve üçüncü derece kadrodaki memurlara ve bunlardan emeklilik veya çekilme sebebiyle görevden ayrılanlara verir (5682 sayılı Pasaport Kanunu m. 14/A). Çıkarma bu sebepler arasında sayılmaz.
• Sözleşmeli personel ve işçi olarak çalışma. 125/E'deki yasak Devlet memurluğuna atanmayla ilgilidir. Sözleşmeli personel ve işçi alımında aranan şartlar ilgili mevzuatta ve alım ilanında yazılıdır; başvurunuzu bu şartlara göre yapın.

Anayasa Mahkemesine başvuru

Danıştay'ın veya bölge idare mahkemesinin kesin kararının öğrenilmesinden itibaren 30 gün içinde Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru yapılabilir; sürenin hesabı AYM başvuru süresi ne zaman başlar yazısında. Anayasa Mahkemesi çıkarma cezasının yerindeliğini yeniden incelemez; idare mahkemesindeki yargılamanın adil olup olmadığına bakar. Son iki yılın ihlal kararları üç tür hataya işaret ediyor:

• Esaslı iddianın karşılanmaması. Lehe tanık beyanları, HAGB itirazı veya bir alt ceza talebi gibi sonucu değiştirebilecek iddiaları kararda cevapsız bırakmak (A.B.; Bünyamin Feyzioğlu).
• Bildirilmeden gerekçe değiştirmek. Danıştay 12. Dairesi, (l) bendinin fiillerden sonra yürürlüğe girdiğini kabul edip öğretmenin çıkarma cezasını (g) bendine dayanarak onamıştı. Bu yeni gerekçe başvurucuya bildirilmediği ve ona delil sunma imkânı tanınmadığı için silahların eşitliği ve çelişmeli yargılama ilkeleri ihlal edildi (Mustafa Deniz, B. No: 2019/18125, 1.10.2025, §§ 20-23).
• Suçluluğu ima etmek. Kesinleşmemiş mahkûmiyete veya düşen ceza davasına dayanıp memuru suçlu gibi göstermek (Burak Kaçmazer; Mehmet Gedik).

Bu kararların hepsi oybirliğiyle verildi ve dosyalar yeniden yargılama için idare mahkemelerine gönderildi. Anayasa Mahkemesi kamu görevinden çıkarmayı ayrıca özel hayata saygı hakkı yönünden de inceleyebilir, ancak başvurucunun meslekî hayatına yapılan müdahalenin özel hayatını ciddi biçimde etkilediğini ikna edici biçimde açıklaması gerekir (Tamer Mahmutoğlu [GK], B. No: 2017/38953, § 96; Mustafa Deniz, § 14'te aktarıldığı biçimiyle). Bireysel başvuruda başvurucu bu şikâyetleri, idare mahkemesinde ve kanun yolunda ileri sürdüğünü gösterecek biçimde yazmalıdır.