KHK ile İhraç Edilenlere Emekli İkramiyesi: AYM Fikret Aslan Kararı ve Hizmet Birleştirme

Kural: 5434 sayılı Kanun m. 89

5434 sayılı Emekli Sandığı Kanunu'nun 89. maddesinin birinci fıkrasına göre hizmet sürelerinin tamamı bu Kanun ya da 5510 sayılı Kanun'un geçici 4. maddesi kapsamında geçenlere, her tam fiilî hizmet yılı için aylık bağlamaya esas tutarın bir aylığı emekli ikramiyesi olarak verilir. İkinci fıkraya göre ise hizmetleri birleştirilerek emeklilik, yaşlılık ya da malullük aylığı bağlananlara ikramiye, Emekli Sandığına tabi kurumlardaki çalışmalarının 1475 sayılı İş Kanunu'nun 14. maddesindeki kıdem tazminatına hak kazanma şartlarına uygun olarak sona ermiş olması şartıyla ödenir (Fikret Aslan, § 12).

KHK ile kamu görevinden çıkarılma kıdem tazminatına hak kazandıran bir sona erme sayılmadığı için, hizmet birleştirmesiyle emekli olan kişiye Emekli Sandığına tabi süresi ne kadar uzun olursa olsun ikramiye ödenmiyordu.

Fikret Aslan kararında olaylar

Başvurucu 1985'te SSK'lı olarak çalışmaya başladı, 1992'de sözleşmeli, 1993'te kadrolu memur oldu. 22 Kasım 2016'da yayımlanan 677 sayılı KHK ile kamu görevinden çıkarıldı. SGK, 25 yıl 4 ay 25 günlük birleştirilmiş hizmeti üzerinden 1 Şubat 2017'den itibaren emekli aylığı bağladı; ancak ikramiye talebini, birleştirilmiş hizmetle emekli olanlarda görevin kıdem tazminatı şartlarına uygun sona ermesi gerektiği ve devlet memurluğundan çıkarılanlara ikramiye ödenmeyeceği gerekçesiyle reddetti (§§ 6-8).

Ankara 7. İdare Mahkemesi davayı 28 Şubat 2018'de reddetti. Başvurucu istinafta, yaklaşık 23 yılı Emekli Sandığına tabi geçtiği hâlde ikramiye ödenmemesinin ve hizmet birleştirmesi yapmadan emekli olanlara şartsız ödeme yapılmasının eşitlik ilkesine aykırı olduğunu ileri sürdü. Ankara Bölge İdare Mahkemesi 11. İdari Dava Dairesi istinaf başvurusunu 13 Kasım 2019'da kesin olarak reddetti (§§ 9-11).

Gerekçe: farklı muamele orantısız

Genel Kurul, hizmetinin tamamı Emekli Sandığına tabi geçenlerle hizmet birleştirmesiyle emekli olanların ikramiye bakımından benzer durumda olduğunu, birleştirme yapanlar için kıdem tazminatı şartının aranmasının farklı muamele oluşturduğunu kabul etti (§§ 67-68). Kanun koyucunun kamu hizmetinde istikrar, sosyal güvenlik sisteminin sürdürülebilirliği ve aktüeryal denge gibi amaçlarla iki grup arasında farklı koşullar öngörmesinin nesnel ve haklı bir nedeni olmadığı söylenemezdi (§ 73).

Sorun orantılılıktaydı. Hizmetinin tamamını Emekli Sandığına tabi geçirene kamu görevinden çıkarıldığında ikramiye tam ödenirken, birleştirme yapana hiç ödenmiyordu. Emekli Sandığına tabi sürenin çok uzun olması, başka mevzuata göre çalışılıp birleştirilen sürenin bir ay bile olması sonucu değiştirmiyordu. 23 yıllık Emekli Sandığı hizmeti bulunan ve yalnız iki yıllık başka çalışmasını birleştiren başvurucuya, Emekli Sandığına tabi çalıştığı süreyle orantılı olarak da olsa ikramiye ödenmemişti. Mahkeme bu farklılığı açıkça orantısız buldu ve Anayasa'nın 35. maddesiyle bağlantılı olarak 10. maddesindeki ayrımcılık yasağının ihlal edildiğine karar verdi; üye Yılmaz Akçil karşı oy kullandı (§§ 74-77).

Giderim: TBMM'ye bildirim ve yeniden yargılama

Mahkemeye göre ihlal, idarenin ya da mahkemenin uygulamasından değil doğrudan 5434 sayılı Kanun'un 89. maddesinin ikinci fıkrasından kaynaklanıyordu (§ 84). Bu durumda iki yöntem birlikte uygulandı (§ 88):

• TBMM'ye bildirim. Benzer ihlallerin önüne geçilmesi için karar TBMM'ye bildirildi.
• Yeniden yargılama. Dosya Ankara 7. İdare Mahkemesine gönderildi. Mahkemeye göre yeniden yapılacak yargılamada davada uygulanacak kanun hükmünün Anayasa'ya aykırılığı yönünde itiraz yoluna başvurulabilir (Anayasa m. 152) ya da temel haklara ilişkin milletlerarası anlaşma hükümleri esas alınabilir (Anayasa m. 90/5). Mahkeme, olayın koşullarına göre itiraz yoluyla Anayasa Mahkemesine başvurulmasını daha doğru yol saydı (§§ 86-87).

Yeniden yargılama yeterli giderim sayıldığından tazminat talebi reddedildi; 364,60 TL harç ile 30.000 TL vekâlet ücretinin ödenmesine hükmedildi (§ 89 ve hüküm). İtiraz yolunun işleyişi için bkz. Anayasa Mahkemesi iptal kararı ve itiraz yolu.

İzleyen kararlar ve ek ödeme

Anayasa Mahkemesi Fikret Aslan kararına açıkça atıf yaparak şu başvurularda da aynı ihlali buldu; çoğu birden fazla başvurucuyu kapsıyor. Bu kararlarda da dosyalar yeniden yargılamaya gönderildi, tazminat talepleri reddedildi.

Ek ödeme farklı. Genel Kurul Ersin Güven kararında (24.2.2026), 5434 sayılı Kanun'un ek 81. maddesinde sayılan meslek gruplarına emekliliklerinde yapılan ek ödemenin KHK ile kamu görevinden çıkarılan bir başpolis memuruna ödenmemesinde ihlal bulmadı. Mahkemeye göre bu ödeme unvan ve sıfata bağlı bir haktır, başvurucunun emekli aylığından kesinti yapılmamıştır ve ihracın yargı yoluyla iptal edilmesi hâlinde ödenmeyen ek ödemeler alınabilir (§§ 66-69). Karar oybirliğiyle verildi.

Benzer durumdakiler ne yapabilir?

• Henüz dava açılmadıysa. SGK'ya emekli ikramiyesi talebiyle başvurulur; ret işlemine karşı idari yargıda iptal davası açılır. Dava açma süresi, kanunda ayrı süre öngörülmeyen hâllerde idare mahkemelerinde altmış gündür (İYUK m. 7). Dava dilekçesinde Fikret Aslan kararına dayanılarak 5434 sayılı Kanun'un 89. maddesinin ikinci fıkrasının Anayasa'ya aykırılığının itiraz yoluyla Anayasa Mahkemesine götürülmesi istenebilir.
• Dava reddedilip kesinleştiyse. Kesin kararın öğrenilmesinden itibaren otuz gün içinde Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru yapılır (bkz. AYM başvuru süresi ne zaman başlar).
• Başvuru Anayasa Mahkemesinde bekliyorsa. İzleyen kararlar Mahkemenin Fikret Aslan ölçütünü aynen uyguladığını gösteriyor; başvuru formunda şikâyetin mülkiyet hakkı ve ayrımcılık yasağı bakımından açıkça ileri sürülmüş olması önemlidir.
• Mevzuat. Karar TBMM'ye bildirildi; kanun koyucunun 89. maddede değişiklik yapıp yapmadığı güncel mevzuattan kontrol edilmelidir.