7068 sayılı Genel Kolluk Disiplin Hükümleri Hakkında Kanun, emniyet, jandarma ve sahil güvenlik personelinin disiplin suçlarını, cezalarını ve sürelerini düzenler. Kanun 2017'de olağanüstü hâl kararnamesiyle yürürlüğe girdi ve 2018'de kanunlaştı. Anayasa Mahkemesi 2022-2025 arasında, idare mahkemelerinin itirazları üzerine, Kanun'un dört ayrı hükmünü iptal etti. İptal edilen hükümler amiri eleştirmeyi, görev dışındaki davranışları ve mahkemece iptal edilen cezanın yeniden verilmesini düzenliyordu. Bu yazı önce süreleri, sonra iptal kararlarını ve 7533 sayılı Kanun'la yapılan yeni düzenlemeyi anlatıyor.
Zamanaşımı, itiraz ve silinme süreleri
| Konu | Kural | Madde |
|---|---|---|
| Soruşturmaya başlama | Fiilin disiplin amirince öğrenilmesinden itibaren uyarma, kınama, aylıktan kesme ve kısa ve uzun süreli durdurmada bir ay; meslekten ve Devlet memurluğundan çıkarmada altı ay | m. 29/1 |
| Ceza verme | Fiilin işlendiği tarihten itibaren iki yıl | m. 29/2 |
| Savunma | Savunma alınmadan ceza verilemez; verilecek süre yedi günden az olamaz | m. 31 |
| İtiraz | Tebliğden itibaren on gün içinde bir üst disiplin amirine; vali, Emniyet Genel Müdürü, Jandarma Genel Komutanı ve Sahil Güvenlik Komutanının cezalarına karşı Bakanlık Yüksek Disiplin Kuruluna; itiraz otuz günde karara bağlanır, daha ağır ceza verilemez | m. 30 |
| Disiplin kurulu ve Bakan cezaları | Yalnız idari yargı yolu | m. 30/5 |
| Özlük dosyasından silinme | Uyarma ve kınamada uygulanmadan itibaren beş yıl, diğer cezalarda on yıl sonra atamaya yetkili amire başvurularak; bu süredeki davranışların isteği haklı kılması gerekir | m. 7/5 |
Zamanaşımı tamamlanmış fiillerde fiilin işlendiği, kesintisiz fiillerde kesintinin gerçekleştiği, zincirleme fiillerde son fiilin işlendiği tarihten itibaren işler (m. 29/3). Savunma istenen personel, savunma istenmesinden itibaren soruşturma evrakını inceleyebilir (m. 31/3).
Anayasa Mahkemesinin iptal kararları
Kararların hepsi, önlerindeki disiplin cezası davasında kuralı uygulayacak idare mahkemelerinin başvurusuyla verildi:
| Karar | Tarih | Hüküm | Sonuç |
|---|---|---|---|
| E.2021/22, K.2022/6 | 26.1.2022 (RG 1.4.2022) | Altı ay kısa süreli durdurma: görev içinde veya dışında amir ya da üstlerin eylem veya işlemlerini olumsuz yönde eleştirici söz söylemek veya yazı yazmak (m. 8/4-b-5) — "içinde veya" ibaresi | İptal; Van 4. İdare Mahkemesinin itirazı; oyçokluğu |
| E.2023/5, K.2023/45 | 9.3.2023 (RG 20.6.2023) | Mahkemece iptal edilen disiplin cezası için yetkili merciin süre sınırı olmaksızın yeniden değerlendirme yapması (m. 29/4) | İptal, dokuz ay sonra (20.3.2024) yürürlüğe girdi; Erzurum Bölge İdare Mahkemesinin itirazı; oybirliği |
| E.2023/24, K.2023/91 | 4.5.2023 (RG 19.7.2023) | Aynı alt bendin kalan kısmı: görev dışında amir veya üstlerin eylem veya işlemlerini eleştirmek | İptal; Erzurum Bölge İdare Mahkemesinin itirazı; oyçokluğu |
| E.2023/162, K.2024/20 | 23.1.2024 (RG 3.4.2024) | Kınama: görev sırasında veya dışında mevzuat veya talimatlarla yasaklanan davranışlarda bulunmak (m. 8/2-a) — "veya dışında" ibaresi | İptal; Afyonkarahisar İdare Mahkemesinin itirazı; oybirliği |
| E.2024/124, K.2025/39 | 11.2.2025 (RG 27.5.2025) | Kınama: amir, üst ve çalışma arkadaşları hakkında, onların bulunmadığı ortamlarda işlem, eylem ve kişilikleri hakkında kötüleyici sözler söylemek (m. 8/2-g) | "İşlem, eylem" ibaresi iptal (oyçokluğu); kişiliklere yönelik kısım Anayasa'ya uygun bulundu; Denizli 2. İdare Mahkemesinin itirazı |
Gerekçeler: eleştiri, özel hayat ve belirlilik
Amiri eleştirmek (K.2022/6, K.2023/91, K.2025/39). Mahkeme kolluk teşkilatının silahlı kuvvetlere benzer özellikler taşıdığını, bu nedenle sivil memurlara göre daha katı bir disiplin ve hiyerarşi düzeni üzerine kurulduğunu kabul etti. Amirlerin otoritesinin zayıflamasını ve kurum düzeninin bozulmasını önleme amacı meşrudur (K.2022/6, § 24). Ancak bu, amir ve üstlerin hiçbir şekilde eleştirilemeyeceği anlamına gelmez; olumsuz olmakla birlikte amirin otoritesine zarar vermeyen, hizmetin işleyişine ve çalışma barışına katkı sunabilecek yapıcı eleştiriler de vardır (K.2022/6, § 26). Eleştiriyi bu ayrımı yapmadan cezalandıran hükümler ifade özgürlüğüne ölçüsüz bir sınırlama getiriyordu. 2025 kararında Mahkeme aynı yaklaşımla amirin "işlem ve eylemleri" hakkındaki olumsuz sözleri cezalandıran ibareyi iptal etti, amirin kişiliğini hedef alan kötüleyici sözlere ilişkin kısmı ise Anayasa'ya uygun buldu (K.2025/39, §§ 10, 20-22).
Görev dışındaki davranışlar (K.2024/20). Kamu görevlilerinin meslek hayatı ve hizmet alanı dışındaki fiillerinin disiplin hukukunun alanına girmesi için, bu fiillerin kamu hizmetinin iyi ve düzenli sunulmasını somut ve olumsuz şekilde etkileyen bir yönü bulunmalıdır (§ 32). Kural ise görev dışında mevzuat veya talimatlarla yasaklanan her türlü davranışı, otoriteyi zedeleyip zedelemediğine, kurumun düzenine zarar verip vermediğine, yani özel hayatın sınırlarını aşıp aşmadığına bakmadan cezalandırıyordu (§ 33). Bu nedenle özel hayata saygı hakkını ihlal etti ve oybirliğiyle iptal edildi (§§ 34-35).
Yeniden ceza verme (K.2023/45). Mahkemenin iptal ettiği bir disiplin cezası, eylemin sabit olmaması veya zamanaşımı gibi gerekçelerle iptal edildiyse aynı konuda yeniden ceza verilemez. Ancak cezanın daha hafif bir cezayı gerektirdiği ya da yetki veya şekil yönünden hukuka aykırı olduğu gerekçesiyle iptal edilmesi hâlinde idare hatayı gidererek yeniden işlem yapabilir (§ 20). İptal edilen fıkra bu yeniden değerlendirme için herhangi bir süre öngörmüyordu; sürecin ne kadar sürede tamamlanacağı Kanun'da belirsizdi (§§ 21-23). Hükmün hukuki belirlilik ilkesine aykırı olduğuna oybirliğiyle karar verildi ve iptal, boşluk doğmaması için dokuz ay ertelendi.
7533 sayılı Kanun'la yeniden düzenleme
21.11.2024 tarihli 7533 sayılı Kanun, iptallerden sonra 8. ve 29. maddelerde değişiklik yaptı; değişiklikler 30.11.2024'te yürürlüğe girdi. Güncel durum şöyle:
- Eleştiri: yeni alt bende göre ceza, görev sırasında veya dışında kurumun hiyerarşik düzenini bozacak veya amirin ya da üstlerinin otoritesini zedeleyecek şekilde amir veya üstlerin eylem veya işlemlerini olumsuz yönde eleştirici nitelikte söz söylemek ya da yazı yazmak hâlinde verilir. Eleştirinin bu niteliği taşıyıp taşımadığı artık her dosyada tartışılmalıdır.
- Görev dışı davranış: Anayasa Mahkemesinin 2024 iptalinden sonra kınama cezasını gerektiren fiil "görev sırasında" mevzuat veya talimatlarla yasaklanan davranışlarda bulunmakla sınırlı kaldı; 7533 sayılı Kanun bu bende görev dışı davranışları yeniden eklemedi.
- Yeniden değerlendirme: disiplin cezası, fiilin hatalı vasıflandırıldığı veya düzeltilebilir bir şekil noksanlığı bulunduğu gerekçesiyle mahkemece iptal edilirse, yetkili disiplin kurulu veya amiri kararın tebliğinden itibaren altı ay içinde yeniden değerlendirme yapar (m. 29/4).
Savunma, itiraz ve dava
- Savunma aşamasında: soruşturma evrakını inceleyin; fiilin öğrenilme ve işlenme tarihlerini çıkarıp bir aylık, altı aylık ve iki yıllık sürelerin geçip geçmediğini hesaplayın.
- Eleştiri iddiasında: sözün veya yazının hangi bağlamda, kime ve hangi kanaldan söylendiğini; hiyerarşik düzeni bozup bozmadığını ve amirin otoritesini zedeleyip zedelemediğini somut olarak tartışın. Amirin işlemine yönelik eleştiri ile kişiliğine yönelik kötüleme arasındaki fark belirleyicidir.
- Görev dışı davranışta: fiilin özel hayat kapsamında kalıp kalmadığını ve kamu hizmetine somut bir yansıması olup olmadığını ileri sürün. Sosyal medya paylaşımları için sosyal medya paylaşımı nedeniyle disiplin cezası yazısına bakılabilir.
- İtiraz ve dava: amirin cezasına on gün içinde itiraz edin; itirazın reddi veya kurul cezası üzerine idare mahkemesinde iptal davası açılabilir. Davada iptal edilen hükümlere dayanılarak verilmiş bir ceza varsa, Anayasa Mahkemesi kararının yürürlük tarihi ve derdest davalara etkisi ayrıca değerlendirilmelidir (bkz. Anayasa Mahkemesi iptal kararı).
- Bireysel başvuru: ifade özgürlüğü, özel hayata saygı hakkı veya gerekçeli karar hakkı yönünden kesin karardan sonra otuz gün içinde Anayasa Mahkemesine başvurulabilir (bkz. bireysel başvuru süresi).
Polis ve jandarma disiplin cezası hakkında sık sorulan sorular
Polis disiplin cezası zamanaşımı ne kadar?
7068 sayılı Kanun'un 29. maddesine göre disiplin amiri fiili öğrendikten sonra uyarma, kınama, aylıktan kesme ve kısa ve uzun süreli durdurma cezalarında bir ay, meslekten ve Devlet memurluğundan çıkarma cezasında altı ay içinde soruşturmaya başlamazsa ceza verme yetkisi zamanaşımına uğrar. Ayrıca fiilin işlendiği tarihten itibaren iki yıl içinde disiplin cezası verilmezse yetki yine zamanaşımına uğrar. Kanun jandarma ve sahil güvenlik personeline de uygulanır.
Polis disiplin cezasına itiraz süresi ne kadar?
Disiplin amirlerinin verdiği cezalara, tebliğden itibaren on gün içinde bir üst disiplin amirine yazılı olarak itiraz edilir. Vali, Emniyet Genel Müdürü, Jandarma Genel Komutanı veya Sahil Güvenlik Komutanının doğrudan verdiği cezalara karşı Bakanlık Yüksek Disiplin Kuruluna itiraz edilir. Süresinde itiraz edilmeyen ceza kesinleşir. Bakan ile disiplin kurullarının verdiği cezalara karşı ise ancak idari yargı yoluna gidilebilir.
Polis disiplin cezası ne zaman silinir?
Devlet memurluğundan veya meslekten çıkarma dışındaki cezalar için, uyarma ve kınamada cezanın uygulanmasından itibaren beş yıl, diğer cezalarda on yıl geçtikten sonra atamaya yetkili amire başvurularak cezanın özlük dosyasından silinmesi istenebilir. İlgilinin bu süre içindeki davranışları isteği haklı kılacak nitelikteyse ceza silinir (7068 sayılı Kanun m. 7/5).
Anayasa Mahkemesi polis disiplin kanununda neleri iptal etti?
2022-2025 arasında beş kararla; amir ve üstlerin işlemlerini görev içinde ve dışında eleştirmeyi kısa süreli durdurma cezasına bağlayan alt bendi, görev dışında mevzuat veya talimatlarla yasaklanan her davranışı kınamayla cezalandıran ibareyi, amirlerin işlem ve eylemleri hakkında olumsuz söz söylemeyi kınamaya bağlayan ibareyi ve mahkemece iptal edilen cezanın süre sınırı olmadan yeniden verilmesine imkân tanıyan fıkrayı iptal etti. Kanun koyucu 7533 sayılı Kanun'la 2024'te bu hükümlerin bir kısmını yeniden düzenledi.
Polis amirini eleştirdiği için disiplin cezası alabilir mi?
Anayasa Mahkemesine göre kolluktaki hiyerarşi ve disiplin bazı sınırlamaları haklı kılar, ancak bu amirlerin hiçbir şekilde eleştirilemeyeceği anlamına gelmez. Mahkeme amirin işlemlerini eleştirmeyi ayrım yapmadan cezalandıran hükümleri iptal etti. 7533 sayılı Kanun'la getirilen yeni hüküm, eleştirinin ancak kurumun hiyerarşik düzenini bozacak veya amirin otoritesini zedeleyecek şekilde yapılması hâlinde cezalandırılmasını öngörüyor. Amirin kişiliğine yönelik kötüleyici sözler ise kınama cezası gerektirmeye devam ediyor.
Av. Ertuğrul Targal
Targal Avukatlık Bürosunun kurucu avukatıdır. Meslekî ve akademik çalışmalarını ceza hukuku, ceza muhakemesi ve insan hakları hukuku konularında sürdürmektedir.
Başlıca hukukî kaynaklar
- Anayasa m. 2, 13, 20 ve 26; 7068 sayılı Genel Kolluk Disiplin Hükümleri Hakkında Kanun m. 7, 8, 29, 30 ve 31 (7533 sayılı Kanunla değişik)
- AYM, E.2021/22, K.2022/6, 26.1.2022; AYM, E.2023/5, K.2023/45, 9.3.2023; AYM, E.2023/24, K.2023/91, 4.5.2023
- AYM, E.2023/162, K.2024/20, 23.1.2024; AYM, E.2024/124, K.2025/39, 11.2.2025