HAGB Memuriyete Engel mi? HAGB Alan Kişi Memur, Polis veya Öğretmen Olabilir mi, Memurluktan Atılır mı (2026)

Kanun mahkûmiyet arar: 48/A-5 maddesi ve HAGB

657 sayılı Kanun memurluğa alınmayı iki grup mahkûmiyetle engeller (m. 48/A-5). Birinci grup, kasten işlenen herhangi bir suçtan bir yıl veya daha fazla hapis cezasıdır. İkinci grupta suçun adı yeterlidir: devletin güvenliğine karşı suçlar, anayasal düzene ve bu düzenin işleyişine karşı suçlar, zimmet, irtikâp, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, güveni kötüye kullanma, hileli iflas, ihaleye fesat karıştırma, edimin ifasına fesat karıştırma, suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama ve kaçakçılık. Bu suçlardan mahkûmiyette cezanın süresi ve türü önemli değildir; adli para cezası da engeldir. Kanun bu engeli Türk Ceza Kanunu'nun 53. maddesindeki hak yoksunluğu süreleri geçmiş olsa da, ikinci gruptaki suçlarda affa uğramış olsa da korur. Taksirle işlenen suçlar engel değildir (Keskin, 2023, s. 25). Memurken bu şartlardan biri kaybedilirse memurluk sona erer (m. 98/b).

İki grupta da kanunun kullandığı kelime “mahkûm olmak”tır. Ceza Muhakemesi Kanunu, iki yıl veya daha az hapis ya da adli para cezasında mahkemenin hükmün açıklanmasını geri bırakabileceğini söyler ve sonucunu tek cümleyle belirler: HAGB, müsadereye ilişkin hükümler hariç, kurulan hükmün sanık hakkında bir hukukî sonuç doğurmamasını ifade eder (m. 231/5). Bu cümle 7589 sayılı Kanunla 31.7.2026'da 231. madde yeniden yazılırken korundu; değişiklik müsadere istisnasını ekledi. Anayasa Mahkemesi de hakkında HAGB verilen kişinin suç işlediğinin sabit olduğundan söz edilemeyeceğini tekrarlıyor (A.B., B. No: 2022/91046, 3.3.2026, § 14).

Danıştay kararları bu sonucu memurlar bakımından uyguluyor. Kamu kurumlarının zararına dolandırıcılıktan verilen mahkûmiyet nedeniyle bir polis memurunun memuriyeti sona erdirilmişti. Yargılamanın yenilenmesi sonunda ceza 1 yıl 6 ay 22 gün hapse indi ve hükmün açıklanması geri bırakıldı. İdare mahkemesi HAGB'nin hukukî sonuç doğurmadığını, 48/A-5 maddesindeki engelin bulunmadığını belirterek işlemi iptal etti; Danıştay 2. Dairesi kararı oybirliğiyle onadı (E.2021/9279, K.2023/6023, 14.12.2023). Kaçakçılıktan ertelenmiş hapis cezası nedeniyle sözleşmesi feshedilen Devlet Tiyatroları personelinin cezası, lehe kanun değişikliğiyle yeniden yapılan yargılamada 1 yıl 3 ay hapis ve HAGB'ye dönüştü; Danıştay 12. Dairesi fesih işleminin iptalini ve yoksun kalınan parasal hakların faiziyle ödenmesini onadı (E.2022/4792, K.2025/1244, 6.3.2025).

Aşağıdaki tablo, ceza mahkemesinin verdiği karar türüne göre 657 sayılı Kanun'daki engelin doğup doğmadığını gösteriyor. Hakkınızdaki kararın hangi satıra girdiğini gerekçeli karardan ve kesinleşme şerhinden okuyun.

Erteleme ile HAGB arasındaki fark çoğu dosyada sonucu değiştiriyor. Anayasa Mahkemesi, yaralama suçundan verilen 1 yıl 4 ay 20 gün hapis cezası ertelendiği için KPSS ile yerleştiği harita mühendisliği kadrosuna atanmayan kişinin başvurusunda erteleme kurumunun bir infaz şekli olduğunu, mahkûmiyetin sonuçlarının sürdüğünü ve 48/A-5 maddesinin ertelenen cezalara da uygulanacağını belirtti; Mahkeme, Yargıtay'ın da ertelemeyi HAGB'den ayırdığına dikkat çekti ve ihlal bulmadı (Cem Turğut, B. No: 2019/16656, 18.10.2023, §§ 41-43). Ceza davanız sürüyorsa ve memur olmayı planlıyorsanız, mahkemenin erteleme mi HAGB mi verdiğini kararın hüküm fıkrasından kontrol edin.

Atanırken: HAGB kaydı arşiv araştırmasında görünür

HAGB kararları adli sicil belgesine yazılmaz; bunlara mahsus bir sistemde tutulur ve kanun bu kayıtları yalnız bir soruşturma ya da kovuşturmayla bağlantılı olarak savcı, hâkim veya mahkemenin kullanabileceğini söyler (CMK m. 231/13). 7315 sayılı Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Kanunu ise bu kaydı açıkça arşiv araştırmasının konusu yapar: kesinleşmiş mahkeme kararları, kamu davasının açılmasının ertelenmesi ve HAGB kararları ile devam eden veya sonuçlanmış soruşturma ve kovuşturmalardaki olgular kayıtlardan tespit edilir (m. 4/1-ç). Araştırmayı yapan birimler bu kayıtları almaya yetkilidir (m. 6/2).

Arşiv araştırması, statüsü veya çalıştırılma şekli ne olursa olsun ilk defa ya da yeniden memuriyete veya kamu görevine atanacak herkes hakkında yapılır (m. 3/1). Millî Savunma Bakanlığı, jandarma, emniyet, sahil güvenlik ve istihbarat teşkilatlarında çalışacaklar, ceza infaz kurumu personeli, kamu kurumlarında çalışacak öğretmenler, üst kademe yöneticiler ve gizlilik dereceli birimlerde çalışacaklar hakkında güvenlik soruşturması da birlikte yapılır (m. 3/2). Toplanan bilgiler yorum içermeyen olgusal veri olarak kurumdaki Değerlendirme Komisyonuna gider; Komisyon nesnel ve gerekçeli değerlendirmesini yazılı olarak atamaya yetkili amire sunar. Mahkeme isterse bu değerlendirme mahkemeye gönderilir (m. 7).

Anayasa Mahkemesi HAGB kayıtlarını arşiv araştırmasına konu eden hükmü Anayasa'ya aykırı bulmadı. Mahkemeye göre bu kayıtlar Komisyon ve atamaya yetkili amir için bir veridir, kişi hakkında doğrudan sonuç doğurmaz, kişinin verilere erişme ve düzeltme isteme güvencesi vardır ve sonuç yargı denetimine açıktır; bu nedenle kural masumiyet karinesine aykırı değildir (E.2021/60, K.2024/200, 4.12.2024, §§ 129-159, özellikle § 158; dört üye karşı oy kullandı). Aynı kararda Mahkeme, on sekiz yaşından önce işlenen suçlara ait kayıtların Anayasa'daki çocukların korunması yükümlülüğü, Türk Ceza Kanunu'nun 53. maddesi ve Adli Sicil Kanunu'nun 10/3 maddesi gereği idari makamlarca dikkate alınamayacağını vurguladı (§§ 149-151). Suç tarihinde 18 yaşından küçükseniz, kaydın kullanılmasına dayanan işlem bu nedenle hukuka aykırıdır.

Komisyon HAGB kaydını gördüğünde olumsuz görüş vermek zorunda değildir; kaydı göreve göre tartmak zorundadır. Anayasa Mahkemesi, TBMM'de sözleşmeli danışman olarak çalışırken üniversite öğrenciliği dönemindeki hırsızlıktan 1 yıl 8 ay hapis ve HAGB kaydı nedeniyle sözleşmesi feshedilen kişinin başvurusunda, mahkemenin olayın meydana geliş şeklini, fiilin özelliğini ve ağırlığını, kişinin yapacağı göreve etkisini gerekçede göstermesi gerektiğini belirtti; yalnız “fiilin niteliğine” atıf yapan karar gerekçeli karar hakkını ihlal etti (Diren Taş, B. No: 2019/38230, 24.1.2024, §§ 33-36, oyçokluğu). Buna karşılık sözleşmeli infaz ve koruma memurluğu sınavını kazanan ve izinsiz kazı suçundan HAGB'si bulunan adayın davasında bölge idare mahkemesi fiilin niteliğini ve ceza infaz kurumundaki görevin hassasiyetini ayrıca tarttığı için Mahkeme başvuruyu açıkça dayanaktan yoksun buldu (Arif Önen, B. No: 2018/24007, 24.2.2021, §§ 36-37).

Danıştay daireleri 2025-2026'da aynı türden kayıtlara farklı sonuç bağladı. Danıştay 12. Dairesi, FETÖ/PDY silahlı terör örgütüne üye olma suçundan etkin pişmanlıkla 1 yıl 6 ay 22 gün hapis ve HAGB kararı kesinleşmiş tabibin Devlet Hizmet Yükümlülüğü atamasının güvenlik soruşturması olumsuz diye yapılmamasını, kişinin kamu görevine engel bir mahkûmiyeti bulunmadığı gerekçesiyle hukuka aykırı buldu (E.2025/5960, K.2026/40, 12.1.2026, oyçokluğu). Danıştay 8. Dairesi ise aynı suçtan aynı süreli HAGB'si bulunan araştırma görevlisinin kamu görevinden çıkarılmasında, HAGB'ye rağmen kişinin örgütle irtibat ve iltisakının ayrıca incelenmesi gerektiğini belirtti ve ceza dosyasındaki tespitleri bunun için yeterli buldu (E.2024/3159, K.2025/9815, 12.12.2025). Öğretide, kanun HAGB'yi giriş engeli saymadığı hâlde güvenlik soruşturmasının onu fiilen engele çevirdiği eleştirisi var (Kılıç, 2026, s. 1682-1684). Komisyon raporunun içeriği, itirazlar ve dava sürecinin ayrıntısı güvenlik soruşturması olumsuz gelirse yazısında.

Dava açacaksanız Komisyona ve mahkemeye şunları verin: gerekçeli ceza kararı ve kesinleşme şerhi, denetim süresinin başlangıç ve bitiş tarihi, varsa düşme kararı, olayın tarihi ve sizin o tarihteki yaşınız, zararın giderildiğini gösteren belge, olaydan sonra geçen süredeki çalışma ve eğitim belgeleri. Dilekçede fiil ile atanacağınız görev arasındaki ilişkinin neden zayıf olduğunu somut olarak anlatın.

Polis, özel güvenlik, öğretmen, hâkim: görevlere göre kurallar

657 sayılı Kanun memurluğa alınacaklarda genel şartların yanında kurumların özel kanun ve mevzuatında aranan şartları da arar (m. 48/B-2). Bazı özel düzenlemeler HAGB'yi açıkça engel sayar; bu görevlerde 48/A-5 maddesindeki genel kural yerine özel kural uygulanır. Aşağıdaki tablo HAGB'ye doğrudan bakan kuralları gösteriyor; başvuracağınız görevi bulup ilgili satırdaki kuralı ilan metniyle karşılaştırın.

Polis adayları. Polis Meslek Eğitim Merkezleri Giriş Yönetmeliği iki kural koyar (m. 8/1-g). Kasten işlenen bir suçtan bir yıl veya daha fazla hapis cezası, HAGB verilmiş olsa dahi engeldir. Devletin güvenliğine ve anayasal düzene karşı suçlar, zimmet, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, kaçakçılık ve cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar gibi sayılan suçlarda ise cezanın süresine bakılmaz: affa uğramış ya da HAGB verilmiş olsa bile bu suçlardan mahkûmiyet, devam eden soruşturma veya kovuşturma da engeldir. Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu bu hükmü polisliğin diğer memurluklardan farklı nitelikler gerektirdiği gerekçesiyle hukuka uygun buldu; 7315 sayılı Kanun'dan sonra HAGB kayıtlarının arşiv araştırmasıyla elde edilip Yönetim Kurulunda değerlendirilmesini de kanuna uygun saydı (E.2022/3513, K.2023/194, 9.2.2023; aynı yönde E.2022/2995, K.2022/3259, 14.11.2022; hepsi oyçokluğu). Kurul, kayıt adayın 18 yaşından küçükken işlediği bir suça ait olduğu için verilen iptal kararını ise onadı (E.2022/882, K.2023/53, 23.1.2023). POMEM sürecinin tamamı POMEM güvenlik soruşturması yazısında.

Özel güvenlik görevlileri. 5188 sayılı Kanun, devletin güvenliğine, anayasal düzene, özel hayata, cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar, uyuşturucu suçları, zimmet, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik ve fuhuş gibi sayılan suçlarda HAGB kararını da engel sayar (m. 10/1-d-2). Sayılmayan kasten suçlarda bir yıl ve üzeri hapis cezası için verilen HAGB 7533 sayılı Kanunla yapılan değişiklikten beri engel değildir. Kart iptaline karşı yol özel güvenlik kimlik kartı iptali yazısında.

Silah ruhsatı. Ateşli Silahlar ve Bıçaklar ile Diğer Aletler Hakkında Yönetmelik ruhsat vermeyi engelleyen hâlleri mahkûmiyete bağlar ve bu mahkûmiyetin kesinleşmiş mahkûmiyet olduğunu söyler (m. 16). HAGB bu hâllerden birini oluşturmaz. Yönetmelik ise ateşli silahla işlenen suçlar, hırsızlık, dolandırıcılık, yağma, uyuşturucu ve kasten öldürme gibi sayılan suçlardan kovuşturma yapılan kişinin ruhsat işlemlerini kovuşturma sonuçlanıncaya kadar bekletir ve silahı emanete alır (m. 16/4). Danıştay 8. Dairesi bir POMEM kararında HAGB ile kamu davasının sonuçlanmadığını ve kişinin sanık sıfatının sürdüğünü belirtmişti (İDDK, E.2022/3513 kararında aktarılan Daire gerekçesi); valilik bu görüşle denetim süresi boyunca işlemi bekletebilir. Düşme kararından sonra bu dayanak kalmaz. Yönetmeliğin “her türlü kaçakçılık” ibaresi ve birden fazla mahkûmiyete ilişkin (f) bendi Danıştay 10. Dairesinin 18.11.2025 tarihli kararıyla (E.2022/3721, K.2025/5342) iptal edildi.

Öğretmenler. Öğretmenler 657 sayılı Kanun'a tabidir; HAGB 48/A-5 maddesi bakımından atanmaya engel değildir. 7315 sayılı Kanun kamu kurumlarında çalışacak öğretmenler hakkında güvenlik soruşturmasını ve arşiv araştırmasını birlikte öngörür (m. 3/2); ücretli öğretmenlik gibi sözleşmeli görevlerde de arşiv araştırması yapılır (m. 3/1). HAGB kaydı Komisyonun önüne gelir; Komisyon ve mahkeme fiilin niteliğini, ağırlığını ve öğretmenlik göreviyle ilişkisini gerekçede göstermek zorundadır.

Hâkim ve savcı adayları. 2802 sayılı Hâkimler ve Savcılar Kanunu sayılan suçlardan ve taksirli suçlar dışında üç aydan fazla hapis cezasından hükümlü olmamayı, ayrıca bu suçlardan ya da üç aydan fazla hapis cezası gerektiren kasıtlı bir fiilden dolayı soruşturma veya kovuşturma altında olmamayı arar (m. 8/h). Kanun HAGB'yi ayrıca anmaz; ancak HAGB'de dava denetim süresi sonunda düşer. Denetim süresi bitmeden başvuran aday bu şart yönünden risk taşır; düşme kararından sonraki başvuruda bu sorun kalmaz.

Kurum yönetmelikleri. Danıştay 12. Dairesi, öğretmen olarak görevlendirildiği lisede bir kız öğrenciyle sosyal medya üzerinden mesajlaştığı için çocuğa karşı cinsel tacizden 1 yıl 6 ay 22 gün hapis ve HAGB verilen uzman imam hatibin görevine, Diyanet İşleri Başkanlığı Atama ve Yer Değiştirme Yönetmeliğindeki ortak nitelik şartını kaybettiği gerekçesiyle son verilmesini hukuka uygun buldu (E.2024/4149, K.2024/4605, 4.11.2024, gerekçede oyçokluğu). Burada sonucu HAGB değil, kurumun kendi mevzuatındaki nitelik şartı ve olayın kendisi belirledi. Jandarma ve askerî personel için sözleşme ve ilişik kesme kuralları uzman çavuş sözleşme feshi yazısında.

Memurken HAGB aldıysanız: memurluk sürer, disiplin ayrı yürür

657 sayılı Kanun memurluğu, memurluğa alınma şartlarından birinin sonradan kaybedilmesi hâlinde sona erdirir (m. 98/b). HAGB mahkûmiyet olmadığı için 48/A-5 şartı kaybedilmiş olmaz ve idare bu maddeye dayanarak görevinize son veremez. Bu yönde verilen işlemleri Danıştay iptal ediyor; iptal kararıyla birlikte göreve dönülür ve yoksun kalınan aylıklar faiziyle istenir. Danıştay 12. Dairesi faizin başlangıcının, idareye başvuru varsa başvuru tarihi, yoksa dava tarihi olduğunu belirtti (E.2022/4792, K.2025/1244, 6.3.2025).

Disiplin ise ayrı yürür. 657 sayılı Kanun'a göre aynı olaydan dolayı ceza kovuşturması başlamış olması disiplin kovuşturmasını geciktiremez ve memurun ceza kanununa göre mahkûm olup olmaması disiplin cezasının uygulanmasına engel olmaz (m. 131). Yani idare, HAGB'ye konu olay devlet memurluğundan çıkarma cezasını gerektiren bir disiplin suçu oluşturuyorsa bu cezayı verebilir. Hangi fiillerin çıkarma cezası gerektirdiği devlet memurluğundan çıkarma cezası yazısında, polis ve jandarma için meslekten çıkarma cezası yazısında.

Anayasa Mahkemesi disiplin dosyalarında bir sınır çiziyor: disiplin makamı ve idare mahkemesi ceza dosyasındaki delillere dayanabilir, ama olayı kendisi değerlendirmek zorundadır; HAGB kararını mahkûmiyet gibi kullanıp kişiyi suçlu ilan edemez. Yarar sağlamaktan HAGB'si bulunan memurun çıkarma cezasını, “davacının suçunun sabit görüldüğü” diyerek yalnız ceza kararına dayanıp onaylayan idare mahkemesi kararı masumiyet karinesini ihlal etti ve dosya yeniden yargılamaya gönderildi (Mehmet Akif Korkmaz, B. No: 2015/16027, 13.9.2018, §§ 38-50). Rüşvete teşebbüsten HAGB'si bulunan tahsildarın davasında da sonuç aynı oldu (Şenol Türkyılmaz, B. No: 2018/16070, 6.10.2022). 2026'da Mahkeme, görevi kötüye kullanmadan HAGB'si bulunan ve meslekten çıkarılan polis memurunun davasında idare mahkemesinin ceza yargılamasındaki değerlendirmeyi tekrarlamakla yetindiğini, kamera kaydına ve lehe tanık anlatımlarına ilişkin esaslı iddiaları karşılamadığını tespit etti ve gerekçeli karar hakkının ihlaline karar verdi (A.B., 3.3.2026, §§ 14-19). Bu kararların listesi masumiyet karinesi ihlal kararları sayfasında.

Disiplin savunmanızda ve davada bu çizgiyi kullanın: idarenin olayı kendi soruşturma raporu, tanık ifadeleri ve belgelerle kanıtlaması gerektiğini, HAGB kararının “suç sabittir” sonucunu taşımadığını, lehe delillerinizin karşılanmadığını açıkça yazın.

Denetim süresi, açıklanma ve düşme

HAGB kararıyla birlikte beş yıllık denetim süresi başlar (CMK m. 231/8). Süre kasten yeni bir suç işlenmeden ve yükümlülüklere uyularak geçerse mahkeme açıklanması geri bırakılan hükmü ortadan kaldırır ve davanın düşmesine karar verir (m. 231/10). Denetim süresi içinde kasten yeni bir suç işlenirse ya da yükümlülüklere aykırı davranılırsa mahkeme hükmü açıklar (m. 231/11). Açıklanan hüküm artık bir mahkûmiyettir: suç ve ceza 48/A-5 maddesine giriyorsa memurluğa alınma engeli doğar, görevdeki memurun memurluğu 98/b maddesine göre sona erer. Memursanız denetim süresinde kasten işlenecek yeni bir suç hem eski hükmün açıklanmasına hem de memurluğunuzun sona ermesine yol açabilir.

Mahkûmiyet hükmü uyarlama veya yargılamanın yenilenmesiyle kalkarsa memurluk işlemi de dayanağını kaybeder. Danıştay 2. Dairesi, hırsızlıktan verilen ertelenmiş mahkûmiyet nedeniyle ilişiği kesilen jandarma personelinin davasında, mahkûmiyet sonradan uzlaşma nedeniyle kaldırılıp dava düştüğü için işlemin dayanağının kalmadığına karar verdi (E.2022/2325, K.2025/4370, 13.10.2025). Ceza dosyanızda böyle bir gelişme olduysa, kararın kesinleşmiş örneğiyle idareye başvurun ya da davanızda mahkemeye sunun.

HAGB adli sicil belgesinde görünmez; kayıt CMK 231/13 uyarınca tutulan özel sistemdedir ve arşiv araştırmasında 7315 sayılı Kanun'un 4/1-ç maddesiyle görülür. Adli sicil ve arşiv kaydının silinmesi adli sicil kaydı silme yazısında.

Ceza davanız sürüyorsa ve kamu görevine girmeyi düşünüyorsanız, bugünkü 231. madde HAGB'yi sanığın kabulüne bağlamaz; HAGB kararına karşı istinaf yolu açıktır ve bölge adliye mahkemesi kararı usul ve esas yönünden inceler (m. 231/12). Beraat bekliyorsanız istinaf süresini kaçırmayın; süre ve usul ceza davasında istinaf yazısında.

Atanmadınız ya da göreviniz sona erdi: dava yolu

Atamanızın yapılmadığını ya da görevinize son verildiğini bildiren yazı bir idari işlemdir. Bu işleme karşı tebliğden itibaren 60 gün içinde idare mahkemesinde iptal davası açarsınız (İYUK m. 7). İdareye dilekçeyle başvurup atanmayı istediyseniz ve idare 30 gün içinde cevap vermediyse istek reddedilmiş sayılır; dava süresi bu 30 günün bittiği tarihten başlar (m. 10/2). Mahkeme, işlem açıkça hukuka aykırıysa ve uygulanması telafisi güç zarar doğuracaksa yürütmenin durdurulmasına karar verebilir (m. 27/2). Dava dilekçesinde mahkemeden Değerlendirme Komisyonunun raporunu ve ceza dosyasını getirtmesini isteyin; Komisyon bu bilgileri mahkemeye sunmakla yükümlüdür (7315 m. 7/3).

İdare mahkemesinin kararına karşı 30 gün içinde bölge idare mahkemesine istinaf başvurusu yapılır. Danıştay yolu her dosyada açık değildir: kamu görevinden çıkarılma sonucunu doğuran işlemlerde bölge idare mahkemesinin kararı Danıştay'da temyiz edilebilir (İYUK m. 46/1-d). Atanmama davalarında ise 7589 sayılı Kanunla eklenen kurala göre bölge idare mahkemesi ilk derece kararını kaldırıp yeniden karar verdiyse temyiz yolu açıktır; tek hâkimle görülen davalar bunun dışındadır (m. 46/2).

Kesinleşen karar masumiyet karinesini ya da gerekçeli karar hakkını ihlal ediyorsa Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru yapılabilir. Mahkeme bu dosyalarda çoğunlukla yeniden yargılamaya karar veriyor; Mehmet Akif Korkmaz, Şenol Türkyılmaz, Diren Taş ve A.B. kararlarında dosyalar ilk derece mahkemesine geri gönderildi. Başvuru süresi kesin kararın öğrenilmesinden itibaren 30 gündür; hesabı AYM başvuru süresi ne zaman başlar yazısında.