Başkasının malını yıkan, tahrip eden, bozan, kullanılamaz hâle getiren veya kirleten kişi, mağdurun şikâyeti üzerine dört aydan üç yıla kadar hapis veya adli para cezası alır (TCK m. 151/1). Kamu malına, dikili ağaca, sulama veya içme suyu tesisine zarar vermenin cezası bir yıldan dört yıla kadar hapistir ve şikâyet aranmaz (m. 152/1).
Basit mala zarar verme uzlaştırmaya tabidir. Suç taksirle işlenemez; kazayla verilen zarar tazminat konusudur. Bu yazı cezaları, şikâyet ve uzlaşma kurallarını, kast şartını, zararın giderilmesinin etkisini ve Yargıtay kararlarını anlatır.
Hangi zarar, hangi ceza?
| Hâl | Ceza / şikâyet ve uzlaşma |
|---|---|
| Mala zarar verme (m. 151/1) | 4 ay – 3 yıl hapis veya adli para cezası; şikâyete bağlı; uzlaşma var |
| Kamu malı veya kamu hizmetine ayrılmış eşya; afet korunma eşyası; dikili ağaç, fidan, bağ çubuğu; sulama ve içme suyu tesisi; grev veya lokavtta işçi ya da işveren malı; siyasi parti veya meslek kuruluşu malı; kamu görevlisinden öç almak için (m. 152/1) | 1 – 4 yıl hapis; şikâyet aranmaz; uzlaşma yok |
| Yakarak, yakıcı veya patlayıcı madde kullanarak; sel, taşkın veya toprak kaymasına yol açarak (m. 152/2) | Ceza bir katına kadar artar |
| Haberleşme, enerji, demiryolu veya havayolu hizmetinin aksaması (m. 152/3) | Ceza yarısından iki katına kadar artar |
| İbadethane veya mezarlara yıkma, bozma, kırma yoluyla zarar (m. 153/1) | 1 – 4 yıl hapis |
Hırsızlıkla birlikte. Hırsızlık amacıyla kapı, pencere veya kilit kırılırsa mala zarar verme için şikâyet aranmaz (TCK m. 142/4; hırsızlık suçu).
Aile içinde. Mala zarar verme ayrılık kararı bulunmayan eşin, üstsoy veya altsoyun ya da aynı evde yaşayan kardeşin zararına işlenirse ilgili akrabaya ceza verilmez; bazı öteki akrabalarda ceza şikâyet üzerine yarı oranında indirilir (TCK m. 167).
Zamanaşımı. Basit ve nitelikli mala zarar vermede dava zamanaşımı sekiz yıldır (TCK m. 66/1-e).
Kast şartı: kaza ile olası kast arasındaki çizgi
Mala zarar verme kasten veya olası kastla işlenir; taksirle işlenemez. Olası kast için failin sonucu öngörmesi ve "olursa olsun" diyerek kabullenmesi gerekir.
- Direnirken telsizi kırmak suçtur. Kendisini ekip aracına götürmek isteyen polislere karşı yere atılıp tekme atan çocuğun tekmelerinden biri polisin elindeki telsize isabet etmiş, telsiz düşüp kırılmıştı. Bölge adliye mahkemesi beraat vermişti. Yargıtay 2. Ceza Dairesi kamu malına zarar vermenin kasten veya olası kastla işlenebildiğini belirterek eylemin suç oluşturduğunu kabul etti ve beraati bozdu (2. CD, E. 2023/9074, K. 2024/18096, 28.11.2024).
- Hayvanların verdiği zararda olası kast ispatlanmalıdır. Otlattığı keçilerin komşunun zeytin bahçesine girip ağaçlara zarar verdiği olayda bölge adliye mahkemesi, zararı öngörüp tedbir almayan sanığın olası kastla hareket ettiğini kabul etmişti. Yargıtay 6. Ceza Dairesi olası kastı gösteren şüpheden uzak delil bulunmadığını belirterek mahkûmiyeti bozdu ve beraat edilmesi gerektiğini söyledi (6. CD, E. 2025/3234, K. 2025/8301, 7.10.2025).
Kazayla verilen zarar ceza davasının değil, hukuk mahkemesindeki tazminat davasının konusudur.
Şikâyet, uzlaşma ve zararın giderilmesi
- Şikâyet: Basit mala zarar vermede altı ay içinde yapılır (şikâyet süresi); vazgeçme davayı düşürür.
- Uzlaşma: Basit mala zarar verme uzlaştırma kapsamındadır; uzlaşma sağlanıp edim yerine getirilirse dosya kapanır (uzlaştırma nedir).
- Etkin pişmanlık: Zarar kovuşturma başlamadan önce tamamen giderilirse ceza üçte ikisine kadar, kovuşturma başladıktan sonra hüküm verilmeden giderilirse yarısına kadar indirilir (TCK m. 168; etkin pişmanlık).
- Delil: Zararın fotoğrafları, onarım faturası veya keşif raporu, varsa kamera kaydı (kamera kaydı delil) ve tanıklar.
- Tazminat: Zararın karşılığı ceza davasından ayrı olarak hukuk mahkemesinde istenir (ceza davası sonrası tazminat davası).
Mala zarar verme hakkında sık sorulan sorular
Mala zarar verme suçunun cezası nedir?
Başkasının taşınır veya taşınmaz malını kısmen veya tamamen yıkan, tahrip eden, yok eden, bozan, kullanılamaz hâle getiren veya kirleten kişi, mağdurun şikâyeti üzerine dört aydan üç yıla kadar hapis veya adli para cezasıyla cezalandırılır (TCK m. 151/1). Kamu malına, afetlere karşı korunmaya ayrılmış eşyaya, dikili ağaca, sulama veya içme suyu tesisine zarar vermenin cezası bir yıldan dört yıla kadar hapistir (m. 152/1).
Mala zarar verme şikâyete tabi mi?
Basit mala zarar verme şikâyete bağlıdır; şikâyet, fiili ve faili öğrenmeden itibaren altı ay içinde yapılır (TCK m. 151/1, 73/1). Nitelikli mala zarar verme (m. 152) şikâyete bağlı değildir. Mala zarar verme hırsızlık amacıyla işlenmişse, örneğin kapı veya pencere kırılarak eve girilmişse, şikâyet aranmaz (m. 142/4).
Mala zarar verme uzlaşmaya tabi mi?
Basit mala zarar verme şikâyete bağlı olduğu için uzlaştırma kapsamındadır (CMK m. 253/1-a). Kamu malına zarar verme gibi nitelikli hâller uzlaştırma kapsamında değildir.
Kazayla zarar vermek suç mu?
Hayır. Mala zarar verme kasten veya olası kastla işlenebilir; taksirle işlenemez. Yargıtay, otlattığı keçilerin komşunun zeytin bahçesine zarar verdiği olayda sanığın olası kastla hareket ettiği şüpheden uzak ispatlanmadığı için mahkûmiyeti bozdu (6. CD, E. 2025/3234, K. 2025/8301). Kazayla verilen zarar hukuk mahkemesinde tazminat konusudur.
Zarar ödenirse dava düşer mi?
Basit mala zarar vermede uzlaşma sağlanır ve edim yerine getirilirse dosya kapanır; mağdur şikâyetinden vazgeçerse de dava düşer. Fail zararı kovuşturma başlamadan önce tamamen giderirse ceza üçte ikisine kadar, kovuşturma başladıktan sonra hüküm verilmeden giderirse yarısına kadar indirilir (TCK m. 168).
Polis aracına veya kamu malına zarar vermenin cezası nedir?
Kamu kurum ve kuruluşlarına ait veya kamu hizmetine tahsis edilmiş eşyaya zarar vermenin cezası bir yıldan dört yıla kadar hapistir ve şikâyet aranmaz (TCK m. 152/1-a). Yargıtay, kendisini ekip aracına götürmek isteyen polislere tekme atarak direnen çocuğun tekmesinin polisin elindeki telsizi düşürüp kırması olayında kamu malına zarar verme suçunun oluştuğunu kabul etti ve beraati bozdu (2. CD, E. 2023/9074, K. 2024/18096).
Av. Ertuğrul Targal
Targal Avukatlık Bürosunun kurucu avukatıdır. Meslekî ve akademik çalışmalarını ceza hukuku, ceza muhakemesi ve insan hakları alanlarında sürdürmektedir.
Başlıca hukukî kaynaklar
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 66, 73, 142/4, 151-153, 167, 168
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 253
- Yargıtay 2. Ceza Dairesi, E. 2023/9074, K. 2024/18096, 28.11.2024
- Yargıtay 6. Ceza Dairesi, E. 2025/3234, K. 2025/8301, 7.10.2025