İcra dosyasının "düşmesi" üç ayrı anlama gelir. Alacaklı ödeme emrinin tebliğinden itibaren 1 yıl içinde haciz istemezse dosya işlemden kaldırılır, ancak yenilenebilir. Haczedilen mal için 1 yıl içinde satış istenmezse haciz kalkar. Borcun icra yoluyla istenememesi ise zamanaşımına bağlıdır: ilamlı takipte son işlemden itibaren 10 yıl, ilamsız takipte alacağın kendi zamanaşımı süresi geçmelidir. Zamanaşımını borçlu icra mahkemesinde ileri sürmelidir.
Bu yazı İcra ve İflas Kanunu ile Türk Borçlar Kanunu'nun ilgili maddelerine göre bu üç durumu ayırır; itiraz edilen ve ödenen dosyalarda ne olacağını gösterir.
Üç ayrı "düşme"
| Durum | Süre | Sonuç | Dayanak |
|---|---|---|---|
| Haciz istenmemesi | Ödeme emrinin tebliğinden itibaren 1 yıl | Dosya işlemden kaldırılır; yenilenebilir | İİK m. 78 |
| Satış istenmemesi | Hacizden itibaren 1 yıl | O mal üzerindeki haciz kalkar | İİK m. 106, 110 |
| İlamlı takipte zamanaşımı | Son işlemden itibaren 10 yıl | Borçlu ileri sürerse icra geri bırakılır | İİK m. 39, 33/a |
| İlamsız takipte zamanaşımı | Alacağın kendi süresi; her takip işlemiyle yeniden başlar | Borçlu ileri sürerse icra geri bırakılır | TBK m. 146-157; İİK m. 71 |
1 yıl haciz istenmezse: işlemden kaldırma
Haciz isteme hakkı ödeme emrinin tebliğinden itibaren 1 yıl geçmekle düşer. İtiraz veya dava sürüyorsa bunların başlangıcından hükmün kesinleşmesine kadar geçen süre ile icra dairesinde yapılmış taksit sözleşmesinin ihlaline kadar geçen süre bu bir yıla katılmaz (İİK m. 78).
Haciz süresinde istenmezse veya istenip geri alındıktan sonra süresinde yenilenmezse dosya işlemden kaldırılır. Bu durum borcu ortadan kaldırmaz: alacaklı yenileme talebinde bulunabilir; yeniden haciz istenebilmesi için yenileme talebinin borçluya tebliği gerekir. İlamsız takiplerde yenileme için yeniden harç alınır ve yenileme masrafları borçluya yüklenmez.
Haczin kalkması: 1 yıl satış süresi
- Süre: 7343 sayılı Kanun'la 2021'de yapılan değişiklikten beri alacaklı veya borçlu, taşınır ve taşınmaz ayrımı olmaksızın hacizden itibaren 1 yıl içinde haczedilen malın satışını isteyebilir. Borçlunun üçüncü kişilerdeki alacağı da bu kurala tabidir.
- Gider şartı: Satış talebiyle birlikte kıymet takdiri ve satış giderlerinin tamamı peşin yatırılmalıdır; sicile kayıtlı araçlarda ayrıca muhafaza gideri de yatırılır. Gider yatırılmazsa satış talebi yapılmamış sayılır.
- Uzama: Süresinde satışı istenip artırmada satılamayan mal için satış isteme süresi, satışı isteyen alacaklı bakımından 1 yıl daha uzar.
- Haczin kalkması: Satış süresinde istenmez veya talep geri alınıp süresinde yenilenmezse o mal üzerindeki haciz kalkar; satış talebi bir kez geri alınabilir. Tapu veya trafik sicilindeki haciz şerhi, icra dairesiyle yapılan yazışma sonucunda sicil müdürlüğünce terkin edilir (m. 110).
- Taksit sözleşmesi: İcra dairesinde yapılan taksit sözleşmesi sürdükçe satış süresi işlemez; sözleşmelerin toplam süresi 10 yılı aşarsa süre kaldığı yerden işlemeye başlar (m. 111).
Haciz kalktıktan sonra alacaklı, takip zamanaşımına uğramamışsa ve dosya yenilenmişse aynı mala yeniden haciz koydurabilir. Maaş ve emekli aylığı hacizleri satış gerektirmediği için bu kurala tabi değildir; sınırları maaş haczi yazısında.
Zamanaşımı
- İlamlı takip: Mahkeme kararına dayanan takip, son işlem üzerinden 10 yıl geçmekle zamanaşımına uğrar. Noter senedine dayanan takip, senedin niteliğine göre Borçlar veya Ticaret Kanunu'ndaki sürelere tabidir (İİK m. 39).
- İlamsız takip: Alacağın kendi zamanaşımı uygulanır. Kanunda aksine hüküm yoksa süre 10 yıldır; kira bedelleri, anapara faizleri ve ücret gibi dönemsel alacaklarda 5 yıldır (TBK m. 146-147).
- Kesilme: İcra takibi zamanaşımını keser; zamanaşımı alacağın takibine ilişkin her işlemden sonra yeniden işlemeye başlar (TBK m. 154, 157). Borç bir senetle ikrar edilmiş veya mahkeme kararına bağlanmışsa kesilmeden sonra başlayan yeni süre her zaman 10 yıldır (TBK m. 156). Bu yüzden alacaklının düzenli işlem yaptığı dosyada zamanaşımı dolmaz; süre ancak dosyada uzun süre hiçbir takip işlemi yapılmazsa dolar.
- Kambiyo senetleri: Bono ve poliçede düzenleyene karşı ödeme gününden itibaren 3 yıl, çekte ibraz süresinin bitiminden itibaren 6 ay gibi Türk Ticaret Kanunu'nun kısa süreleri uygulanır.
- İleri sürme: İcra dairesi zamanaşımını re'sen dikkate almaz. Takip kesinleştikten sonra borcun zamanaşımına uğradığını ileri süren borçlu icra mahkemesine başvurur; mahkeme resmî belgelere dayanarak icranın geri bırakılmasına veya devamına karar verir (İİK m. 71/2, 33/a). İcranın geri bırakılması kesinleşirse alacaklı, tebliğden itibaren 7 gün içinde genel mahkemede zamanaşımının gerçekleşmediğini ispat için dava açabilir.
İtiraz edilen ve ödenen dosyalar
İtiraz edilen dosya: Süresinde yapılan itiraz takibi durdurur. Alacaklı itirazın tebliğinden itibaren 1 yıl içinde itirazın iptali davası açmalı veya alacağı imzası ikrar edilmiş ya da resmî bir belgeye dayanıyorsa 6 ay içinde itirazın kaldırılmasını istemelidir. 6 aylık süre kaçırılırsa aynı alacak için yeniden ilamsız takip yapılamaz; 1 yıllık süre kaçırılırsa alacaklı alacağını ancak genel hükümlere göre ayrı bir davayla isteyebilir (İİK m. 67, 68). İtirazın nasıl yapılacağı ödeme emrine itiraz yazısında.
Ödenen dosya: Borç faiz, masraf ve harçlarla birlikte ödendiğinde icra dairesi dosyayı kapatır ve hacizlerin kaldırılması için sicillere yazı yazar; borçlu bunu yazılı olarak istemelidir. Takip kesinleştikten sonra borcun ödendiğini veya alacaklının süre verdiğini noter onaylı ya da imzası ikrar edilmiş bir belgeyle ispat eden borçlu, icra mahkemesinden takibin iptalini veya ertelenmesini her zaman isteyebilir (İİK m. 71/1). Oturduğu evin haczedildiği borçlunun hakları haline münasip ev yazısında.
Sık sorulan sorular
İcra dosyası kaç yılda düşer?
Kanun, icra dosyasının yalnız belli bir sürenin geçmesiyle kapanacağını öngören genel bir kural içermez. Alacaklı ödeme emrinin tebliğinden itibaren 1 yıl içinde haciz istemezse dosya işlemden kaldırılır; borç sona ermez ve alacaklı yenileme talebiyle takibe devam edebilir (İİK m. 78). Borcun icra yoluyla istenememesi için zamanaşımı gerekir: ilamlı takipte son işlemden itibaren 10 yıl (İİK m. 39), ilamsız takipte alacağın kendi zamanaşımı süresi.
İcra dosyasında zamanaşımı süresi ne kadardır?
Mahkeme kararına (ilama) dayanan takip, son işlemden itibaren 10 yıl geçince zamanaşımına uğrar (İİK m. 39). İlamsız takipte alacağın kendi zamanaşımı uygulanır: genel süre 10 yıl, kira bedeli ve faiz gibi dönemsel alacaklarda 5 yıl (TBK m. 146-147). İcra takibi zamanaşımını keser ve süre alacağın takibine ilişkin her işlemden sonra yeniden başlar (TBK m. 154, 157). Kambiyo senetlerinde Türk Ticaret Kanunu'nun kısa süreleri uygulanır.
Tapudaki veya araçtaki haciz ne zaman düşer?
Alacaklı veya borçlu, hacizden itibaren 1 yıl içinde haczedilen malın satışını isteyebilir (İİK m. 106). Bu süre içinde satış istenmezse ya da talep geri alınıp süresinde yenilenmezse haciz kalkar ve sicildeki haciz şerhi icra dairesiyle yazışma sonucunda terkin edilir (İİK m. 110). Araçlarda satış talebiyle birlikte muhafaza, kıymet takdiri ve satış giderlerinin peşin yatırılması zorunludur; yatırılmazsa talep yapılmamış sayılır.
İtiraz edilen icra dosyası ne zaman düşer?
Süresinde itiraz edilen takip durur. Alacaklı takibe devam etmek için itirazın tebliğinden itibaren 1 yıl içinde itirazın iptali davası açmalı veya elindeki belge uygunsa 6 ay içinde icra mahkemesinden itirazın kaldırılmasını istemelidir (İİK m. 67, 68). Bu süreler kaçırılırsa alacaklı aynı takiple devam edemez; alacağını ancak genel hükümlere göre ayrı bir dava açarak isteyebilir.
Borcu ödenen icra dosyası ne zaman kapanır?
Borç, faiz, masraf ve harçlarla birlikte ödendiğinde icra dairesi dosyayı kapatır ve konulmuş hacizlerin kaldırılması için ilgili sicillere yazı yazar. Borçlu, ödemeden sonra icra dairesinden dosyanın kapatılmasını ve hacizlerin kaldırılmasını yazılı olarak istemelidir. Takip kesinleştikten sonra borcun ödendiğini noter onaylı veya imzası ikrar edilmiş bir belgeyle ispat eden borçlu, icra mahkemesinden takibin iptalini isteyebilir (İİK m. 71).
Zamanaşımına uğrayan icra dosyası için ne yapılır?
İcra dairesi ve mahkeme zamanaşımını re'sen dikkate almaz; borçlunun ileri sürmesi gerekir. Takip kesinleştikten sonra borcun zamanaşımına uğradığını ileri süren borçlu icra mahkemesine başvurur; mahkeme resmî belgelere dayanarak icranın geri bırakılmasına veya devamına karar verir (İİK m. 71/2, 33/a). Borçlu başvurusunda son takip işleminin tarihini ve aradan geçen süreyi UYAP'taki dosya kayıtlarıyla göstermelidir.
Muhammet Zeyd Targal
Balıkesir Üniversitesi Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Bölümü mezunudur ve aynı üniversitenin Hukuk Fakültesinde öğrenimini sürdürmektedir. Targal Avukatlık Bürosunun hukukî yayın çalışmalarında yer almaktadır.
Başlıca hukukî kaynaklar
- 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m. 33/a, 39, 67, 68, 71, 78, 106, 110, 111
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 146, 147, 154, 156, 157
- 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m. 749, 814