İşe İade Davası ve Anayasa Mahkemesi: Arabuluculuk, Süre ve Şüphe Feshi Kararları

İşe iade süreleri ve arabuluculuk

İş Kanunu'nun 20. maddesine göre fesih bildiriminde sebep gösterilmediğini veya gösterilen sebebin geçerli olmadığını ileri süren işçi önce arabulucuya başvurmak zorundadır. Feshin geçerli bir sebebe dayandığını ispat yükü işverene, feshin başka bir sebebe dayandığı iddiasının ispatı işçiye aittir. İstinaf incelemesinde bölge adliye mahkemesi ivedilikle ve kesin olarak karar verir. 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu'nun 3. maddesi, işe iade talebiyle açılan davalarda arabulucuya başvurulmuş olmasını dava şartı sayar.

Arabuluculuğun ilk toplantısına geçerli mazeret olmadan katılmayan taraf, davada haklı çıksa bile karşı tarafın ödemekle yükümlü olduğu yargılama giderlerinin yarısından sorumlu tutulur ve lehine vekâlet ücretinin yarısına hükmedilir (7036 sayılı Kanun m. 3/12).

Arabuluculuk ve süre nedeniyle verilen ret kararları

Anayasa Mahkemesi zorunlu arabuluculuğu kendi başına hak arama hürriyetine aykırı görmüyor. Norm denetiminde verdiği bir kararda, zorunluluğun yalnız arabulucuya başvuruyla sınırlı olduğunu, sürecin işleyişi ve sonucu üzerinde taraf iradelerinin egemen olduğunu ve anlaşma olmazsa yargı yolunun açık kaldığını belirtti (E.2017/178, K.2018/82, § 24; aktaran Yaşar Çıkrıkçı, § 25). Ancak dava şartının olağan dışı bir anlam verilerek uygulanması ve aşırı şekilci yorumlarla davanın reddi mahkemeye erişim hakkını ihlal eder:

Yaşar Çıkrıkçı kararında Mahkeme, iş sözleşmesini fesheden şirketin de arabuluculuk sürecine dâhil edildiğini, son tutanakta belirtilen konularda müzakere yapıldığını ve tarafların süreçten haberdar olduğunu vurguladı; arabulucuya başvuru şartının dar yorumlanmasının mağduriyetlere yol açabileceğini belirtti (§ 20). Ferhat Küçük kararında, Yargıtay uygulamasına göre başvuru formundaki eksikliği gidermesi için ilgiliyi uyarmanın büroda görevli memurun yükümlülüğü olduğuna, Bölge Adliye Mahkemesinin ise böyle bir uyarı yapılıp yapılmadığını hiç tespit etmediğine dikkat çekti (§ 23).

Asıl işveren-alt işveren: K.2025/121

7036 sayılı Kanun'un 3. maddesinin 15. fıkrası, asıl işveren-alt işveren ilişkisinde işe iade talebiyle arabulucuya başvurulduğunda işverenlerin görüşmelere birlikte katılmalarını ve iradelerinin birbirine uygun olmasını arıyordu. Mahkemeler bu kurala dayanarak, yalnız alt işverenle arabuluculuk yapan işçilerin davalarını dava şartı yokluğundan reddediyordu.

Anayasa Mahkemesi 3.6.2025 tarihli E.2024/157, K.2025/121 sayılı kararla fıkrayı Anayasa'nın 13. ve 36. maddelerine aykırı bularak iptal etti. Karar 17.10.2025 tarihli Resmî Gazete'de yayımlandı ve aynı gün yürürlüğe girdi. Mahkemeye göre kuralın amacı, işe iade davasında ortaya çıkabilecek taraf sıfatı sorununu önlemek ve iki işvereni arabuluculuğa dâhil etmekti; bu amaç meşruydu. Ancak Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 124. maddesi, asıl işveren-alt işveren ilişkisinden habersiz işçinin davasında taraf değişikliğine zaten imkân tanıyordu. İşçinin tarafı olmadığı iki işveren arasındaki hukukî ilişkiyi tespit edip arabuluculuğu ikisine karşı birlikte yürütmesini zorunlu kılan kural, işçiye katlanamayacağı bir külfet yükledi ve orantılılık ilkesine aykırı düştü (K.2025/121, §§ 26, 31, 34; aktaran Abdulhadi Özalp ve diğerleri, § 17).

İptalden sonra Birinci Bölüm, bu kurala dayanılarak davaları reddedilen işçilerin başvurularını birleştirerek inceledi ve Abdulhadi Özalp ve diğerleri kararında (6.5.2026) mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiğine karar verdi (§§ 18-20).

Şüphe feshi ve güven ilişkisi gerekçesi

2016 sonrasında kamu kurumlarında alt işveren aracılığıyla çalışan veya kritik işyerlerinde görev yapan birçok işçinin iş sözleşmesi, terör örgütüyle irtibat veya iltisak değerlendirmesine ya da güven ilişkisinin bozulduğu gerekçesine dayanılarak feshedildi. Derece mahkemeleri bu davaların önemli bir kısmını, kamu kurumunun yazısını veya işverenin beyanını yeterli sayarak reddetti.

Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu Berrin Baran Eker [GK] kararında (2.7.2020) bu yaklaşımı mahkeme hakkının ihlali saydı. Belediyeye hizmet veren alt işverenin temizlik işçisi olan başvurucunun sözleşmesi, belediyenin listesine dayanılarak 667 sayılı KHK'nın 4. maddesi kapsamında feshedilmişti. Genel Kurula göre:

• Mahkemenin davayı "esastan reddettiğini" yazması, uyuşmazlığın esasının gerçekten çözüldüğü anlamına gelmez; feshin geçerli bir sebebe dayanıp dayanmadığı iş hukuku hükümleri çerçevesinde incelenmelidir (§ 62).
• 667 sayılı KHK'nın 4. maddesi irtibat ve iltisakı geçerli bir fesih sebebi olarak düzenler, ancak yargı denetimini kısıtlayan bir hüküm içermez (§§ 69, 71).
• Asıl işverenin alt işverenden feshi istemesi, feshi kendiliğinden geçerli kılmaz. Şüphe feshinde şüphenin ispatı beklenemese de işvereni şüpheye götüren olguların bir bütün olarak değerlendirilmesi gerekir; aksi hâlde yargı yolunun açık olması anlamsız kalır (§ 70).
• Mahkemeler asıl işverenin kanaatinin objektif ve makul dayanakları olup olmadığını incelemeden ona bağlı kaldığı için mahkeme hakkı ihlal edildi; karar oybirliğiyle verildi ve yeniden yargılamaya hükmedildi (§§ 72-74).

Bölümler sonraki yıllarda aynı konuda gerekçeli karar hakkı yönünden çok sayıda ihlal kararı verdi. Örneğin Mikail Önal kararında (19.11.2025) havalimanında çalışan işçinin sözleşmesi, mülki idare amirliğinin talimatıyla ByLock kullanıcısı olduğu gerekçesiyle feshedilmişti. Kurumlardan gelen cevaplarda başvurucunun ByLock kullandığına ve örgütle irtibatına dair kayıt yoktu; Bölge Adliye Mahkemesi yine de işverenin sözlü açıklamasını işyerinin önemiyle birlikte yeterli saydı. Anayasa Mahkemesi, Yargıtay içtihadına göre şüphenin işçinin kişiliğinden kaynaklanması ve ciddi, somut ve objektif olaylarla desteklenmesi gerektiğini hatırlattı ve gerekçeli karar hakkının ihlal edildiğine karar verdi (§§ 16-19).

Sendikal nedenle yapıldığı ileri sürülen fesihlerde de Anayasa Mahkemesi, işe iade ve sendikal tazminat taleplerinin reddini Anayasa'nın 51. maddesindeki sendika hakkı yönünden inceleyerek ihlal kararları verdi; Bayram Gündüz kararında (30.10.2024) yeniden yargılama ve 20.000 TL manevi tazminata hükmedildi.

Uygulamada dikkat edilecekler

• Başvuru formu: arabuluculuk başvurusunda "işe iade" talebi ve işe başlatmama tazminatı ile boşta geçen süre ücreti açıkça yazılmalı; büronun hazır formundaki genel ifadeler yeterli görülmeyebilir.
• Fesih tarihi: sözlü fesih, ihbar öneli veya SGK bildirgesindeki çıkış tarihi farklıysa bir aylık süre en erken tarihten hesaplanmalı ve fesih bildirimi belgelenmeli.
• Son tutanak: görüşme telefonla veya görüntülü yapıldıysa son tutanağın tarihi, imzası ve size ulaştığı tarih kayda alınmalı; iki haftalık süre buna göre güvenli biçimde hesaplanmalı.
• Alt işveren işçileri: K.2025/121'den sonra yalnız bir işverene başvuru, kaldırılan kurala dayanılarak reddedilmemeli. Yine de asıl ve alt işverene birlikte başvurmak ve davayı ikisine karşı açmak en güvenli yoldur.
• Şüphe feshi: davada işverenden ve ilgili kurumlardan şüphenin dayanağı olan somut bilgi ve belgeler istenmeli; hakkınızda soruşturma, ByLock veya banka kaydı bulunmadığına dair cevaplar dosyaya kazandırılmalı.
• Bireysel başvuru: işe iade davasında bölge adliye mahkemesi kararı kesindir; kesin karardan itibaren otuz gün içinde Anayasa Mahkemesine başvurulabilir (bkz. bireysel başvuru süresi). Gerekçesiz kararlar için gerekçeli karar hakkı yazısına, yargılamanın uzunluğu için Tazminat Komisyonu yazısına bakılabilir.