Arabuluculukta İlk Toplantıya Katılmama: Yargılama Gideri, Vekâlet Ücreti ve Anayasa Mahkemesi Kararları

Güncel kural

Yaptırım yalnızca ilk toplantıya katılmamaya bağlıdır. Taraf ilk toplantıya bizzat veya avukatı aracılığıyla katıldıktan sonra anlaşmama veya süreçten çekilme hakkına sahiptir; bu durum yargılama giderleri bakımından ayrıca bir yaptırım doğurmaz. Ortaklığın giderilmesi davalarında dava şartı arabuluculuğun etkileri için aile konutu, haciz ve ortaklığın giderilmesi yazısına bakılabilir.

Anayasa Mahkemesinin 2018 ve 2024 kararları

2018: iş uyuşmazlıklarında ret. Milletvekillerinin açtığı iptal davasında Anayasa Mahkemesi E.2017/178, K.2018/82 (11.7.2018, RG 11.12.2018) kararıyla iş uyuşmazlıklarında arabuluculuğun dava şartı olmasını oybirliğiyle, ilk toplantıya katılmayan tarafın yargılama giderinin tamamından sorumlu tutulmasını ise dört üyenin karşıoyuyla Anayasa'ya aykırı bulmadı. Mahkemeye göre zorunluluk yalnızca arabulucuya başvuruyla sınırlıdır; sürecin işleyişi ve sonucu tarafların iradesine bağlıdır (§ 24). Yaptırım, uyuşmazlığı baştan reddederek gecikmeye ve gereksiz giderlere yol açan tarafa yönelikti ve dava açma hakkını engellemiyordu (§§ 32-35).

2024: hukuk uyuşmazlıklarında iptal. Çorum Tüketici Mahkemesinin itirazı üzerine Anayasa Mahkemesi E.2023/160, K.2024/77 (14.3.2024, RG 18.4.2024) kararıyla Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu'nun 18/A maddesinin (11) numaralı fıkrasındaki aynı kuralları iptal etti. Mahkeme, yargılama giderleri ve vekâlet ücretinin mülk niteliğinde olduğunu (§ 8), kuralların arabuluculuğun işlerliğini sağlama amacına yönelik ve bu amaca elverişli olduğunu kabul etti (§§ 25-30). Ancak haklılık durumu gözetilerek uygulanabilecek istisnalar ya da bir üst sınır öngörülmeden, özellikle davada tamamen haklı çıkan tarafın giderlerin tamamına katlanması ve vekâlet ücretinin tamamından yoksun kalması, mülkiyet ve mahkemeye erişim hakları bakımından orantısızdı (§§ 31-32). İptal hükmü dokuz ay sonra yürürlüğe girecekti (§ 35). İki üye karşıoylarında, aynı kuralın 2018'de iş mahkemeleri bakımından Anayasa'ya uygun bulunduğunu ve içtihattan neden dönüldüğünün açıklanmadığını belirtti.

7531 sayılı Kanun. İptal hükmü yürürlüğe girmeden önce 7531 sayılı Kanun (yürürlük 14.11.2024) hem 6325 sayılı Kanun'un 18/A maddesini hem de 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu'nun 3. maddesini değiştirdi. Toplantıya katılmayan taraf artık giderlerin tamamından değil, karşı tarafın ödemekle yükümlü olduğu giderlerin yarısından sorumlu; lehine de vekâlet ücretinin yarısına hükmediliyor. Böylece iş uyuşmazlıklarıyla diğer hukuk uyuşmazlıkları arasındaki fark da ortadan kalktı. Norm denetiminde verilen iptal kararlarının etkisi için Anayasa Mahkemesi iptal kararı yazısına bakılabilir.

Asıl işveren ve alt işveren. Anayasa Mahkemesi E.2024/157, K.2025/121 (3.6.2025, RG 17.10.2025) kararıyla, alt işveren işçisinin işe iade talebinde asıl işveren ve alt işverenin arabuluculuk görüşmelerine birlikte katılmasını arayan 7036 sayılı Kanun'un 3. maddesinin (15) numaralı fıkrasını da iptal etti. Mahkemeye göre işçi, aralarındaki ilişkiyi açıklama zorunluluğu bulunmayan iki şirket arasındaki asıl işveren-alt işveren ilişkisinden habersiz olabilir; kural ona katlanamayacağı bir araştırma külfeti yüklüyordu (§§ 33-34).

Dava şartı arabuluculuk ve mahkemeye erişim

Bireysel başvuruda Anayasa Mahkemesi, arabuluculuğun dava şartı olmasını sorun saymıyor; sorun, mahkemelerin tutanak ve form kurallarını davanın esasına girilmesini engelleyecek kadar katı yorumlamasıdır. Mahkemenin ölçütü, işe iadenin taraflarca arabuluculuk görüşmelerine gerçekten konu edilip edilmediğidir (Yaşar Çıkrıkcı, § 26). Bu ölçüte aykırı ret kararları mahkemeye erişim hakkı yönünden "aşırı şekilci" bulundu.

İlk toplantıya katılmayan işveren. Ahmet Salda (B. No: 2021/33943, 28.11.2024) kararında son tutanakta işverenin geçerli bir mazereti olmaksızın ilk toplantıya katılmadığı yazılıydı. İşe iade davası işveren lehine sonuçlanmış, yargılama gideri ve vekâlet ücreti işçiye yüklenmişti. İşçi istinafta 7036 sayılı Kanun'un 3. maddesinin (12) numaralı fıkrasına dayanarak itiraz etti; Bölge Adliye Mahkemesi bu itiraza ilişkin bir gerekçeye yer vermedi. Anayasa Mahkemesi, değerlendirmenin işçinin lehine sonuç doğurmayacağı söylenemeyeceğini belirterek gerekçeli karar hakkının ihlal edildiğine karar verdi (§§ 15-17).

Süre. Mizgin Erkoca kararına göre imzaları sonradan tamamlanan tutanakta iki haftalık dava açma süresi son imzanın tamamlanmasıyla başlar (§ 23). Buna karşılık Utku Öner kararında, görüşmelere katılan vekilin son tutanakta süre yazılmadığı gerekçesiyle iki haftalık süreyi kaçırması mazeret sayılmadı; anlaşamama tutanağı mahkeme ilamı niteliğinde olmadığından kanun yolu ve süre gösterme zorunluluğu da bulunmuyordu (§§ 38-41). İşe iade sürelerinin bütünü için işe iade davası, sendika üyeliği nedeniyle fesih için sendikal tazminat yazısına bakılabilir.

Uygulamada dikkat edilecekler

• Daveti ciddiye alın: davetli taraf haklı olduğunu düşünse bile ilk toplantıya bizzat veya avukatıyla katılmalıdır; katılıp anlaşmamak yaptırım doğurmaz.
• Mazereti belgelendirin: katılamayacaksanız mazereti toplantıdan önce belgesiyle arabulucuya bildirin ve son tutanağa yazılmasını isteyin.
• Tutanağı okuyun: dava konusu tüm talepler, özellikle işe iade, başvuru formunda ve son tutanakta açıkça yer almalı; asıl ve alt işveren ilişkisi biliniyorsa her ikisi de sürece dâhil edilmelidir.
• Gider ve vekâlet ücretini isteyin: karşı taraf ilk toplantıya katılmadıysa dava dilekçesinde ve kanun yolu dilekçelerinde 6325 sayılı Kanun'un 18/A maddesine veya 7036 sayılı Kanun'un 3. maddesine dayanarak giderlerin buna göre paylaştırılmasını açıkça talep edin. Vekâlet ücretinin anayasal yönü için vekâlet ücreti ve Anayasa Mahkemesi yazısına bakılabilir.
• Bireysel başvuru: dava şartı yokluğundan verilen aşırı şekilci bir ret kesinleşirse otuz gün içinde Anayasa Mahkemesine başvurulabilir (bkz. bireysel başvuru süresi).