Manevi Tazminat Davasında Karşı Vekâlet Ücreti: Anayasa Mahkemesi İptal Kararı

İptal edilen kural

HMK'nın 323. maddesine göre vekille takip edilen davalarda kanun gereğince takdir olunacak vekâlet ücreti yargılama giderlerindendir. 326. maddenin birinci fıkrasına göre yargılama giderleri aleyhine hüküm verilen taraftan alınır; ikinci fıkraya göre iki taraftan her biri kısmen haklı çıkarsa mahkeme giderleri tarafların haklılık oranına göre paylaştırır. Yargıtay uygulamasında manevi tazminat davalarında da giderler talep edilen tutarın kabul ve ret oranına göre paylaştırılıyordu (§§ 33-34, Yargıtay 4. Hukuk Dairesinin 5.6.2024 tarihli, E.2022/1144, K.2024/5727 sayılı kararına atıfla).

İzmir 2. Asliye Ticaret Mahkemesi ve Trabzon Bölge Adliye Mahkemesi 4. Hukuk Dairesi, baktıkları manevi tazminat davalarında kuralı Anayasa Mahkemesine götürdü. Mahkeme 25.12.2024 tarihli kararıyla fıkrayı manevi tazminat davaları yönünden Anayasa'nın 13. ve 36. maddelerine aykırı bularak oyçokluğuyla iptal etti ve iptalin Resmî Gazete'de yayımlanmasından dokuz ay sonra yürürlüğe girmesine oybirliğiyle karar verdi (§§ 47, 49). Karar 14.3.2025 tarihli Resmî Gazete'de yayımlandı; iptal 14.12.2025'te yürürlüğe girdi.

Anayasa Mahkemesi aynı fıkrayı daha önce 30.11.2023 tarihli kararıyla kamulaştırmasız el atmaya dayalı tazminat davaları yönünden de iptal etmişti (E.2023/101, K.2023/207).

Anayasa Mahkemesinin gerekçesi

Manevi tazminat davasının kısmen reddi hâlinde davacının yargılama giderlerinin bir bölümünden sorumlu tutulması, üzerinde oluşturduğu baskı nedeniyle mahkemeye erişim hakkını sınırlıyor (§ 26). Mahkemeye göre hükümden sonra giderlerin nasıl paylaştırılacağı belirli olsa da önemli olan, davayı açacak kişinin talebinin hangi kısmının haksız sayılacağını önceden öngörebilmesi (§§ 35-37).

Türk hukukunda manevi tazminat olarak ödenecek uygun bir miktarın belirlenmesi için hesaplama yöntemi yok; tutar hâkimin takdiriyle belirleniyor. Bu yüzden davacıdan hükmedilecek tutarı ve talebinin hangi oranda haklı bulunacağını öngörmesi beklenemez (§§ 38-39). Hâkimin takdirinin sınırsız olmaması ve içtihat istikrarı bu belirsizliği gidermiyor; davacı, hükmedilen tutarın az da olsa üzerinde talepte bulunursa giderlerin bir bölümünden sorumlu tutuluyor (§ 40). Tutar yargılama sırasında dosyaya giren belgelerle de belirli hâle gelmiyor (§ 41).

Davacı hak kaybına uğramamak için talebini yüksek tutma baskısı ile talebin bir kısmı reddedilirse gidere mahkûm olma baskısı arasında kalıyor; bu durumdaki kişilerin anayasal güvencelere uygun şekilde mahkemeye erişebildiğinden söz edilemez (§§ 42-43). Kuralın kaldırılması temelsiz taleplere de kapı açmıyor, çünkü gereksiz yere gider yapılmasına yol açan taraf HMK'nın 327. maddesi uyarınca lehine karar verilse bile giderlere mahkûm edilebilir (§§ 44-45). Sonuç olarak sınırlama manevi tazminat davaları yönünden kanunilik şartını sağlamıyor (§§ 46-47).

Karşı oy. Başkanvekili Basri Bağcı ile üyeler İrfan Fidan, Kenan Yaşar, Muhterem İnce, Yılmaz Akçil ve Ömer Çınar'a göre belirsizlik iki taraf için de geçerli ve kural davalıyı abartılı taleplere karşı koruyor. Karşı oyda, davalı lehine hükmedilecek vekâlet ücretinin davacı lehine hükmedilecek ücreti aşamaması nedeniyle kuralın taraflar arasında denge kurduğu vurgulanıyor.

İptalden sonra kim ne öder?

Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi. 2025-2026 Tarifesi'nin 10. maddesine göre manevi tazminat davalarında avukatlık ücreti hüküm altına alınan miktar üzerinden belirlenir; davanın kısmen reddi durumunda karşı taraf vekili yararına hükmedilecek ücret davacı vekili lehine belirlenen ücreti geçemez; dava tamamen reddedilirse ücret maktu olarak hükmolunur; manevi tazminat maddi tazminatla birlikte istenirse ayrı kalem olarak belirlenir. Tarife ücretin miktarını belirler; giderlerin hangi tarafa yükleneceğini ise HMK'nın 326. maddesi düzenler. 326. maddenin ikinci fıkrası manevi tazminat davalarında artık uygulanamadığı için, kısmen kabul edilen davada reddedilen kısım üzerinden davacı aleyhine paylaştırma yapılmasının kanuni dayanağı kalmadı.

Devam eden davalar. Anayasa Mahkemesine göre iptal edilen bir kural, iptal kararı yürürlüğe girdikten sonra devam eden davalarda uygulanamaz. 14.12.2025'ten önce açılmış ancak bu tarihten sonra karara bağlanan veya kanun yolunda olan davalarda bu ilke ileri sürülmelidir. İptal kararları geriye yürümediği için bu tarihten önce kesinleşmiş kararlar etkilenmez.

Maddi tazminat. İptal maddi tazminat davalarını kapsamıyor. 7589 sayılı Kanun'la HMK'nın belirsiz alacak davasını düzenleyen 107. maddesi kaldırıldı; 109. maddeye eklenen dördüncü fıkraya göre alacağın bir kısmı dava edildiğinde talep, aynı davada bir defaya mahsus olmak üzere tahkikatın sonuna kadar artırılabilir ve zamanaşımı artırılan kısım için de dava tarihinden itibaren kesilmiş sayılır. Kaldırılan 107. madde, 31.7.2026'dan önce açılan davalarda uygulanmaya devam ediyor (7589 sayılı Kanun geçici m. 1/10).

Aleyhe vekâlet ücreti ve bireysel başvuru

Norm denetimindeki iptalden önce de Anayasa Mahkemesi aleyhe vekâlet ücretine ilişkin çok sayıda ihlal kararı verdi. Atlas veritabanında konusu vekâlet ücreti olan 2023 sonrası 43 karardan 33'ünde ihlal var.

• Tazminat davasında reddedilen kısım. İlk karar Özkan Şen (7.11.2013). Mahkemeye göre reddedilen miktar üzerinden hesaplanan vekâlet ücretine mahkûm edilme ihtimali, belirli koşullarda mahkemeye başvurmayı engelleme veya anlamsız kılma riski taşır; tazminat miktarı ancak bilirkişi incelemesi ve mahkemenin takdiriyle belirlenebildiği için dava açılırken tam olarak öngörülemez (§§ 54, 56). Ayhan Altay (12.7.2016) kararında başvurucuya 125.000 TL maddi ve 10.000 TL manevi tazminat verilmiş, lehine 13.900 TL, aleyhine ise 38.601 TL vekâlet ücretine hükmedilmişti. Başvurucu hak kazandığı tazminat ve vekâlet ücretinin yaklaşık yüzde 26'sını karşı tarafa ödemek zorunda kaldığı için mahkemeye erişim hakkı ihlal edildi ve 20.000 TL manevi tazminata hükmedildi (§§ 31-38).
• Vekille temsil edilmeyen tarafa vekâlet ücreti. Zeynep Aysu Kan [GK] (14.9.2023) kararında davalının avukatı vekillikten çekilmiş, davalı davayı kendisi takip etmişti; mahkeme yine de reddedilen kısım üzerinden başvurucu aleyhine 6.057 TL vekâlet ücretine hükmetti ve Yargıtay itirazı karşılamadı. Genel Kurul mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiğine ve yeniden yargılamaya karar verdi (§§ 53-56).
• Kamulaştırma ve el atma davaları. Kamulaştırmasız el atma davalarında aleyhe yargılama gideri ve vekâlet ücretine hükmedilmesi mülkiyet hakkı yönünden ihlal sayılıyor (örneğin Mehmet Ulugöl ve diğerleri, 22.1.2025). Ayrıntılar kamulaştırmasız el atma yazısında.

Davada nelere dikkat edilmeli?

• Manevi tazminat davası kısmen kabul edilip reddedilen kısım üzerinden aleyhinize yargılama gideri veya vekâlet ücretine hükmedilmişse, istinaf ve temyiz dilekçesinde Anayasa Mahkemesinin E.2024/29, K.2024/226 sayılı kararını ve iptalin 14.12.2025'te yürürlüğe girdiğini açıkça ileri sürün.
• Maddi ve manevi tazminat aynı davada isteniyorsa iki talep için giderlerin ve vekâlet ücretinin ayrı hesaplanıp hesaplanmadığını kontrol edin (AAÜT m. 10/4).
• Karşı tarafın davayı vekille takip edip etmediğine bakın; vekili olmayan tarafa vekâlet ücreti verilemez.
• İç hukukta giderilmeyen şikâyet için kesin karardan sonra otuz gün içinde Anayasa Mahkemesine başvurulabilir; süre ve harç için bireysel başvuru süresi ve Anayasa Mahkemesinde vekâlet ücreti yazılarına bakılabilir.