AİHM'de yedi hâkimlik Dairenin kararına karşı taraflardan her biri, kararın verildiği tarihten itibaren üç ay içinde ve istisnai olarak davanın on yedi hâkimlik Büyük Daireye gönderilmesini isteyebilir (AİHS m. 43/1). Beş hâkimlik kurul talebi ancak dava Sözleşmenin yorumuna veya uygulanmasına ilişkin ciddi bir sorun ya da genel nitelikte ciddi bir mesele ortaya koyuyorsa kabul eder (m. 43/2); reddederse gerekçe göstermek zorunda değildir (Kural 73 § 2).
Kabul edilen talep, davanın tamamını Büyük Daireye taşır ve sonuç her iki yöne de değişebilir. Türkiye hakkındaki davalarda başvurucunun talebiyle ihlal yokluğu ihlale, Hükümetin talebiyle ihlal kararı ihlal yokluğuna döndü.
Talep, Daire kararından itibaren üç ay içinde ve yazılı yapılır
Talep, Daire kararının açıklandığı tarihten itibaren üç ay içinde Yazı İşleri Müdürlüğüne yazılı olarak sunulur. Talepte bulunan taraf, kendisine göre Büyük Daire tarafından incelenmesi gereken ciddi yorum veya uygulama sorununu ya da genel nitelikteki ciddi meseleyi belirtir (Kural 73 § 1). Talep yalnız Daire kararlarına karşı yapılabilir; Komitenin ve tek hâkimin kararları kesindir.
Daire kararı bu süre boyunca kesinleşmez. Karar, taraflar gönderme istemeyeceklerini beyan ederse, üç ay içinde talep yapılmazsa ya da kurul talebi reddederse kesinleşir (AİHS m. 44/2). Komite kararlarında ise böyle bir bekleme yoktur; Mahkemenin Türkiye profiline göre 1 Temmuz 2026'da Türkiye hakkında bekleyen 22.566 başvurunun 20.446'sı Komite, 1.553'ü Daire önündeydi.
Kurul yalnız mevcut dosyaya bakar; kabul ederse dava baştan karara bağlanır
Büyük Daire bünyesindeki beş hâkimlik kurul talebi yalnız mevcut dosya üzerinden inceler ve davanın Kural 73 § 1'de sayılan nitelikte bir sorun taşıdığı kanısındaysa kabul eder; kabul ederse Büyük Daire davayı bir kararla sonuçlandırır (Kural 73 §§ 2–3). Kurulun kabul kararı Büyük Daire önünde yeniden tartışılmaz. Yasak/Türkiye [BD] davasında Hükümet, Daire aşamasında başvurusunu geri çekmek isteyen başvurucunun gönderme talebinde bulunamayacağını ve talebin delillerin değerlendirilmesine itirazdan ibaret olduğunu ileri sürerek kurul kararının yeniden incelenmesini istedi. Büyük Daire, kurulun kararının yerindeliğini değerlendirmenin kendi görevi olmadığını belirterek talebi reddetti (§§ 128, 133–134).
Kurul talebi kabul ettiğinde, kabul edilebilir bulunan kısmıyla “dava”nın tamamı Büyük Daireye gider ve yeni bir kararla baştan karara bağlanır (Yasak, § 134). Büyük Daire, Dairenin kabul edilemez bulduğu şikâyetleri ise inceleyemez (Selahattin Demirtaş/Türkiye (no. 2) [BD], § 167).
Türkiye davalarında Büyük Daire, Daire kararını iki yönde de değiştirdi
Aşağıdaki tablo, Daire kararından sonra taraflardan birinin ya da ikisinin talebiyle Büyük Daireye gönderilen beş Türkiye davasını gösteriyor.
| Dava | Daire kararı | Talep eden | Büyük Daire kararı |
|---|---|---|---|
| Salduz/Türkiye | 26.4.2007: gözaltında müdafi yardımı bulunmaması yönünden m. 6/3-c ihlali yok | Başvurucu | 27.11.2008: m. 6/1 ile birlikte m. 6/3-c ihlali |
| Sabri Güneş/Türkiye | 24.5.2011: m. 6/1 ihlali | Hükümet | 29.6.2012: başvuru süresinde yapılmadığı için esas incelenemedi |
| Mustafa Tunç ve Fecire Tunç/Türkiye | 25.6.2013: m. 2 usul yönünden ihlal (4'e karşı 3 oy) | Hükümet | 14.4.2015: m. 2 usul yönünden ihlal yok (5'e karşı 12 oy) |
| Selahattin Demirtaş/Türkiye (no. 2) | 20.11.2018: m. 5/3, m. 18 ve 1 No.lu Protokol m. 3 ihlali; m. 5/1 ihlali yok | Hükümet ve başvurucu | 22.12.2020: bunlara ek olarak m. 10 ve m. 5/1 ihlali |
| Yasak/Türkiye | 27.8.2024: m. 3 ve m. 7 ihlali yok (oybirliği) | Başvurucu | 5.5.2026: m. 7 ihlali (6'ya karşı 11 oy) ve m. 3 ihlali (8'e karşı 9 oy) |
Talebin riski bu yüzden iki taraf için de vardır. Salduz/Türkiye ve Yasak davalarında başvurucunun talebi, Dairenin ihlal bulmadığı şikâyetlerde ihlal kararıyla sonuçlandı. Mustafa Tunç ve Fecire Tunç/Türkiye ve Sabri Güneş/Türkiye davalarında ise Hükümetin talebi üzerine Dairenin ihlal kararı ortadan kalktı; Sabri Güneş'te Büyük Daire, başvurunun süresinde yapılmadığı sonucuna vararak esası inceleyemeyeceğine karar verdi. AİHM başvuru süresinin hesabı AİHM başvuru süresi yazısında, kesinleşen kararın uygulanması ise AİHM kararlarının uygulanması yazısında anlatılıyor.
Kesinleşen ihlal kararından sonraki yenileme usulü ihlal kararından sonra yeniden yargılama yazısında; Büyük Daire kararının Türkiye'deki ByLock davalarına etkisi Yalçınkaya kararı yazısında yer alıyor.
Büyük Daireye gönderme hakkında sık sorulan sorular
Komite kararı Büyük Daireye götürülebilir mi?
Hayır. Üç hâkimlik Komitenin kabul edilebilirlik ve esas hakkındaki kararları kesindir (AİHS m. 28/2); Büyük Daireye gönderme yalnız yedi hâkimlik Dairenin kararına karşı istenebilir (m. 43/1). Tek hâkimin kabul edilemezlik kararı da kesindir (m. 27/2).
Talep reddedilirse Daire kararı ne zaman kesinleşir?
Beş hâkimlik kurul talebi reddederse Daire kararı kesinleşir (AİHS m. 44/2-c). Kurul, reddin gerekçesini göstermek zorunda değildir (Kural 73 § 2).
Taraflar talepte bulunmayacaklarını bildirirse ne olur?
Taraflar davanın Büyük Daireye gönderilmesini istemeyeceklerini beyan ederse Daire kararı üç aylık süreyi beklemeden kesinleşir (AİHS m. 44/2-a). Böyle bir beyan yoksa karar, üç ay içinde talepte bulunulmadığında kesinleşir (m. 44/2-b).
Kesinleşme Türkiye'deki yeniden yargılamayı nasıl etkiler?
Ceza yargılamasında yenileme AİHM'in kesinleşmiş ihlal kararına dayanır (CMK m. 311/1-f) ve AİHM kararının kesinleştiği tarihten itibaren bir yıl içinde istenir. Büyük Daireye gönderme talebi Daire kararının kesinleşmesini geciktirir; Büyük Daire kararı ise verildiği gün kesindir (AİHS m. 44/1). Süreler ihlal kararından sonra yeniden yargılama yazısında anlatılıyor.
Büyük Daire, Dairenin kabul edilemez bulduğu şikâyetleri inceleyebilir mi?
Hayır. Büyük Daireye gönderilen davanın kapsamı Dairenin kabul edilebilirlik kararıyla sınırlıdır; Büyük Daire kabul edilemez bulunmuş şikâyetleri inceleyemez (Selahattin Demirtaş/Türkiye (no. 2) [BD], § 167).
Av. Ertuğrul Targal
Targal Avukatlık Bürosunun kurucu avukatıdır. Meslekî ve akademik çalışmalarını ceza hukuku, ceza muhakemesi ve insan hakları hukuku konularında sürdürmektedir.
Başlıca hukukî kaynaklar
- Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi, m. 27, 28, 43 ve 44
- AİHM İçtüzüğü (15 Eylül 2025), Kural 73
- AİHM, Türkiye ülke profili (Ağustos 2026)
- AİHM, Salduz/Türkiye [BD]
- AİHM, Sabri Güneş/Türkiye [BD]
- AİHM, Mustafa Tunç ve Fecire Tunç/Türkiye [BD]
- AİHM, Selahattin Demirtaş/Türkiye (no. 2) [BD]
- AİHM, Yasak/Türkiye [BD]