AİHM'de Başvurunun Hükümete Bildirilmesi ve Görüş Aşaması

Bildirim, başvurunun tamamı ya da bir kısmı için yapılır

Daire veya Bölüm Başkanı başvurunun tamamını ya da bir kısmını Hükümete bildirip yazılı görüşünü isteyebilir; görüş geldikten sonra başvurucudan cevap istenir (Kural 54 § 2-b). Bölüm Başkanı bildirim sırasında tek hâkim sıfatıyla başvurunun bir kısmını hemen kabul edilemez bulabilir; bu karar kesindir (Kural 54 § 3). Bu yüzden bildirim yazısı, Mahkemenin hangi şikâyetleri incelemeye devam ettiğini gösterir. Tek hâkimin kabul edilemezlik kararları AİHM tek hâkim kararı yazısında anlatılıyor.

Daire bildirimle birlikte kabul edilebilirlik ve esası birlikte incelemeye karar verebilir. Bu durumda taraflardan görüşlerine adil tazmin taleplerini ve dostane çözüm önerilerini de eklemeleri istenir (Kural 54A § 1). Mahkemenin Türkiye profiline göre Hükümete bildirilen Türkiye başvurularının sayısı 2024'te 3.380, 2025'te 6.602, 2026'nın ilk yedi ayında 563'tü.

Bildirimden sonra başvurucu avukatla temsil edilir

Başvuru ilk aşamada başvurucu tarafından bizzat yapılabilir (Kural 36 § 1). Başvuru Hükümete bildirildikten sonra ise, Daire Başkanı aksine karar vermedikçe başvurucunun, taraf devletlerden birinde avukatlık yapmaya yetkili ve bu devletlerden birinde oturan bir avukatla ya da Daire Başkanının onayladığı başka bir kişiyle temsil edilmesi gerekir (Kural 36 §§ 2, 4-a).

Mahkeme izin verirse başvurucu davasını kendisi yürütebilir. Kaçır ve diğerleri/Türkiye davasında Hükümet, avukat atamayan başvurucuların başvurularının kayıttan düşürülmesini istedi. Mahkeme, Bölüm Başkanının bildirim sırasında bu başvuruculara davalarını kendileri yürütme izni verdiğini belirterek talebi reddetti (§§ 22–23). İzin yoksa avukat atanmaması başvurunun sonu olabilir: Acar/Türkiye davasında başvuru 4 Ağustos 2025'te Hükümete bildirildi ve başvurucudan 17 Eylül 2025'e kadar temsilci ataması istendi. Başvurucu ne bu süreye ne de iadeli taahhütlü mektupla verilen ek süreye cevap verdi; başvuru kayıttan düşürüldü.

Süre dolduktan sonra gönderilen görüş dosyaya alınmayabilir

Daire Başkanının veya raportör hâkimin belirlediği süreden sonra gönderilen görüş ve belgeler, Daire Başkanı aksine karar vermedikçe dosyaya alınmaz. Sürenin hesabında belgenin gönderildiği onaylı tarih, böyle bir tarih yoksa Yazı İşleri Müdürlüğüne ulaştığı tarih esas alınır (Kural 38). Daire Başkanı geç gelen görüşü dosyaya kabul edebilir; Kurkut ve diğerleri/Türkiye davasında süre dışında sunulan görüş ve tazmin talebi bu yetkiyle dosyaya alındı (§ 119). Ancak bu bir istisnadır.

Elektronik yazışmayı seçen başvurucu, bildirimden sonra Mahkemeyle bütün yazışmalarını eComms adlı Elektronik Yazışma Sistemi üzerinden yapar ve Yazı İşleri Müdürlüğünün yazılarını da bu yolla kabul eder. Belge, Strazburg saatiyle başarıyla yüklendiği tarihte gönderilmiş sayılır; başvurucunun e-postasını ve eComms hesabını düzenli kontrol etmesi beklenir (Elektronik Başvuru Uygulama Talimatı §§ 1, 7–8). Belgeler metin aranabilir PDF olarak, imzalı asıllarının taranmasıyla yüklenir (§§ 4–5).

Malatyalı/Türkiye kararı bu kuralın sonucunu gösteriyor. Avukat, Hükümetin görüşüne cevap için verilen ve 26 Şubat 2025'te dolan süre içinde görüş sunmadı. Mahkemenin eComms üzerinden gönderdiği uyarı yazısı indirilmedi; aynı yazı iadeli taahhütlü postayla da gönderildi ve 23 Haziran 2025'te avukata ulaştı. Cevap gelmeyince Komite 2 Temmuz 2026'da başvuruyu AİHS m. 37/1-a uyarınca kayıttan düşürdü.

Görüş, olaylara itiraz, hukukî değerlendirme ve tazmin talebini içerir

Bildirimden sonraki görüşte taraf, Yazı İşleri Müdürlüğünün hazırladığı olay özetine itirazı yoksa bunu kısaca belirtir; olayların yalnız bir kısmına itiraz ediyor ya da onları tamamlamak istiyorsa görüşünü bu noktalarla sınırlar. Hukukî değerlendirme önce kabul edilebilirlik, sonra esas sırasıyla yapılır; Mahkeme belirli sorular sorduysa görüş bu sorularla sınırlanır (Yazılı Görüşler Uygulama Talimatı § 14).

Görüş A4 sayfada, en az 12 punto, bir buçuk satır aralığıyla, numaralı paragraflar ve Mahkeme kararlarındaki başlık düzeniyle yazılır; otuz sayfayı aşarsa kısa bir özet eklenir; her delil ayrı bir ekte listelenir (§§ 10–13). E-posta ile gönderilen görüşler kabul edilmez (§ 4).

Adil tazmin talebi de bu süre içinde, kalem kalem ve belgeleriyle sunulur (Kural 60 § 2). Türkmen/Türkiye kararı ikisinin ayrı sonuçlar doğurduğunu gösteriyor. Başvurucu görüşünü süresinde sunmadı (§ 3); Mahkeme yine de duruşma yapılmamasını ihlal saydı. Süresi içinde tazmin talebi bulunmadığı için ise başvurucuya ödemeye hükmetmedi (§ 21). Talebin nasıl kurulacağı AİHM'de adil tazmin yazısında; Hükümetin bu aşamada sunabileceği dostane çözüm ve tek taraflı deklarasyon tek taraflı deklarasyon yazısında anlatılıyor.