AİHM Tek Hâkim Kabul Edilemezlik Kararı

Tek hâkim, Türkiye adına seçilmiş hâkim olamaz

Tek hâkim, adına seçildiği devlet aleyhindeki başvuruları inceleyemez (AİHS m. 26/3); İçtüzük, hâkimin vatandaşı olduğu devlet hakkındaki başvuruları da bu yasağa ekler (Kural 27A § 3). Tek hâkime, Yazı İşleri Müdürlüğü mensubu raportörler yardım eder (AİHS m. 24/2). Başvurucunun sunduğu belgeler başvurunun kabul edilemez olduğunu tek başına gösteriyorsa, özel bir neden yoksa başvuru tek hâkime verilir (Kural 49 § 1).

Tek hâkim kabul edilemezlik veya düşme kararı vermezse başvuruyu ek inceleme için bir Komiteye ya da Daireye gönderir (AİHS m. 27/3; Kural 52A § 2). Tek hâkimin verdiği karar kesindir, kısa bir gerekçe içerir ve başvurucuya bildirilir (Kural 52A § 1). Kararın kesin olması, ona karşı Mahkeme içinde başvurulacak bir yol bulunmadığı anlamına gelir; inceleme aşamalarının genel düzeni AİHM başvurusu rehberinde anlatılıyor.

Türkiye başvurularının yaklaşık üçte ikisi tek hâkimle sonuçlanıyor

Aşağıdaki tablo, Mahkemenin Ağustos 2026'da güncellenen Türkiye profilinden alınan sayıları gösteriyor. Komite ve Daire sütunu, bu iki heyetin kabul edilemezlik ve düşme kararlarının toplamıdır.

Aynı profile göre 1 Temmuz 2026'da Türkiye hakkında bir yargısal heyet önünde 22.566 başvuru bekliyordu; bunların 565'i tek hâkim, 20.446'sı Komite, 1.553'ü Daire ve 2'si Büyük Daire önündeydi.

Ret nedenleri AİHS m. 35'teki şartlardan gelir

Tek hâkim de Komite ve Daire de aynı kabul edilebilirlik şartlarını uygular: iç hukuk yollarının tüketilmesi, dört aylık süre, şikâyetin açıkça dayanaktan yoksun olmaması, başvuru hakkının kötüye kullanılmaması ve önemli bir zararın bulunması (AİHS m. 35). Bu şartların ayrıntısı Mahkemenin Kabul Edilebilirlik Kriterleri Pratik Rehberinde (Türkçe çevirisi 31.8.2023 sürümüdür; bu yazıdaki paragraf numaraları 28.2.2026 tarihli İngilizce sürüme aittir) ve kabul edilebilirlik şartları yazısında anlatılıyor.

Aşağıdaki tablo, Türkiye hakkında gerekçesi HUDOC'ta yayımlanan altı Komite ve Daire kararını gösteriyor. Ret nedenleri, tek hâkim kararlarında kısaca belirtilen nedenlerle aynı şartlara dayanır. Tek hâkim kararları ve Bölüm Başkanının tek hâkim sıfatıyla verdiği kararlar ise HUDOC'ta yayımlanmaz; Mahkeme bunlar hakkında dönemsel olarak yalnız genel bilgi açıklar (Kural 104A).

İlk iki karar, Anayasa Mahkemesi aşamasındaki bir hatanın Strazburg'da da başvurunun sonunu getirdiğini gösteriyor. AİHS m. 35/1, şikâyetin iç hukukta, iç hukukun şekil şartlarına ve sürelerine uyularak ileri sürülmesini ister. Aydın/Türkiye kararında Anayasa Mahkemesi tutukluluğun süresine ilişkin şikâyeti, tahliyeden itibaren 30 gün içinde yapılmadığı için reddetmişti; AİHM de başvuruyu iç hukuk yollarının tüketilmediği gerekçesiyle kabul edilemez buldu (§§ 20–22). Akşit/Türkiye kararında ise Anayasa Mahkemesine yapılan başvuru, AİHM'e getirilen işlemden sonraki başka bir işleme ilişkindi (§ 10). Bireysel başvurunun süresi bireysel başvuru süresi hesaplama sayfasında, AİHM'in dört aylık süresi de AİHM başvuru süresi yazısında anlatılıyor.

Açıkça dayanaktan yoksunluk kararlarının önemli bir kısmı, AİHM'den iç mahkemenin delil değerlendirmesini yeniden yapmasını isteyen şikâyetlerdir. Uçar/Türkiye kararında Daire, delillerin yeterli olup olmadığına ve başvurucunun suçlu olup olmadığına karar vermenin iç mahkemelerin işi olduğunu belirtti. Mahkemenin değerlendirmesi keyfî veya açıkça makul olmayan nitelikte görülmediği için şikâyeti reddetti (§§ 60–62). Kötüye kullanma gerekçesi ise çoğu zaman eksik bilgiden doğar: Ercan/Türkiye kararında Komite, davanın özüne ilişkin eksik ve bu nedenle yanıltıcı bilginin de başvuru hakkının kötüye kullanılması sayılabileceğini hatırlattı.

Eksik başvuru formu incelenmez ve süreyi durdurmaz

Başvuru formu Kural 47'deki bilgi ve belgeleri içermiyorsa Mahkeme başvuruyu incelemez (Kural 47 § 5.1). Başvurucu eksikliği yeterli bir açıklamayla gerekçelendirirse, başvuru bir geçici tedbir talebine ilişkinse ya da Mahkeme aksine karar verirse bu sonuç doğmaz. Başvuru tarihi, Kural 47'ye uygun formun gönderildiği tarihtir (§ 6-a); eksik formla dört aylık süre durmaz.

Böyle bir başvuru hakkında resmî bir karar verilmediği için, süre içinde gönderilecek eksiksiz yeni bir form incelenebilir; Kabul Edilebilirlik Rehberi, önceki başvuru hakkında resmî bir karar verilmemişse Mahkemenin yeni başvuruyu incelemekten alıkonulmadığını belirtir (§ 256).

Aynı olaylarla yeniden başvuru, yeni bir olgu gerektirir

Mahkeme, daha önce incelediği bir başvuruyla esasen aynı olan ve yeni olgu içermeyen başvuruyu ele almaz (AİHS m. 35/2-b). Mahkeme iki başvurunun aynı kişilere, aynı olaylara ve aynı şikâyetlere ilişkin olup olmadığına bakar. Eski şikâyetleri yeni hukukî argümanlarla desteklemek yetmez; yeni bilgi, uygulanacak iç hukuktaki önemli değişiklikler de dâhil olmak üzere yeni bir olgu olmalıdır (Kabul Edilebilirlik Rehberi §§ 257, 259).

Mahkemenin kendi içtihadındaki gelişmeler de yeni bilgi sayılmaz (Rehber § 259; Harkins/Birleşik Krallık (k.k.) [BD], §§ 50, 55–56). Bu ilke, örneğin Yalçınkaya kararından önce reddedilmiş bir başvurunun yalnız bu karara dayanılarak yeniden yapılmasının önünde durur.